Το μεσημέρι της Δευτέρας 9 Δεκεμβρίου 1963, ο 56χρονος Κωνσταντίνος Καραμανλής αποχωρούσε από την Ελλάδα και την πολιτική ζωή του τόπου. Είχε ήδη μεταβιβάσει την αρχηγία του κόμματος που είχε ιδρύσει, της συντηρητικής ΕΡΕ (Εθνικής Ριζοσπαστικής Ενώσεως), στον πρώην πρωθυπουργό και ιστορικό στέλεχος της παράταξης Παναγιώτη Κανελλόπουλο και τώρα αναχωρούσε αεροπορικώς με προορισμό τη Ζυρίχη. Την επόμενη ημέρα, οι εφημερίδες θα δημοσίευαν επιστολή του, στην οποία εξηγούσε ότι αποσυρόταν επειδή «δεν υφίστανται εις την χώραν αι συνθήκαι εκείναι, τας οποίας εθεώρησα πάντοτε απαραιτήτους, διά να εκπληρώσω την αποστολήν μου, όπως εγώ τουλάχιστον την αντιλαμβάνομαι», όπως διαβάζουμε. Είχε αφήσει να εννοηθεί ότι μια επιστροφή του στην Ελλάδα θα είχε νόημα μόνο εάν συνέτρεχαν σοβαροί εθνικοί λόγοι. Εντεκα χρόνια αργότερα, συνέβη ακριβώς αυτό.
Η Ελλάδα, τραυματισμένη από την επταετή δικτατορία, σοκαρισμένη από την κυπριακή τραγωδία και αντιμέτωπη με τον κίνδυνο πολεμικής σύγκρουσης με την Τουρκία, αναζητούσε κατεπειγόντως πολιτική διέξοδο. Ο Καραμανλής καλούνταν να επιστρέψει από το Παρίσι, προκειμένου να αναλάβει την ευθύνη μετάβασης από το χουντικό καθεστώς στη Δημοκρατία. Η νύχτα της 23ης προς την 24η Ιουλίου 1974 θα έμενε χαραγμένη στη μνήμη του ίδιου, αλλά και χιλιάδων Ελλήνων που βίωσαν από κοντά εκείνες τις δραματικές ώρες συνοδεύοντάς τον από το αεροδρόμιο μέχρι το μέγαρο της Βουλής.
Ανακαλώντας εκείνες τις στιγμές και επιχειρώντας να περιγράψει την άφιξή του στο Ελληνικό, ο ίδιος σημειώνει στα απομνημονεύματά του: «Συχνά σκεπτόμουν τη συγκίνηση που θα δοκίμαζα όταν θα ξαναπατούσα το έδαφος της πατρίδος. Και μπορώ να σας αποκαλύψω ότι με τη σκέψη αυτή εδάκρυζα προκαταβολικά. Κι όμως, ουδέποτε υπήρξα τόσο ψύχραιμος, ουδέποτε είχα τόση αυτοκυριαρχία, όση τη στιγμή που έφθανα στο αεροδρόμιο. Και αυτό, γιατί το αίσθημα των ευθυνών που επρόκειτο να αναλάβω ήταν τόσο έντονο, ώστε να πνίγει, να εξαφανίζει κάθε άλλο αίσθημα».
Η απόφαση να κληθεί στην Ελλάδα ο Καραμανλής
Υπό τη βαριά σκιά της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, ο διορισμένος από το χουντικό καθεστώς «Πρόεδρος της Δημοκρατίας» αντιστράτηγος Φαίδων Γκιζίκης, καλεί το μεσημέρι της 23ης Ιουλίου 1974 έκτακτη σύσκεψη στο γραφείο του. Σε αυτή συμμετέχουν όχι μόνο στρατιωτικοί παράγοντες αλλά και σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα της προδικτατορικής περιόδου, πολλά εκ των οποίων τα προηγούμενα χρόνια είχαν διωχθεί, φυλακιστεί ή εξοριστεί. Οι πραξικοπηματίες είχαν χάσει τον έλεγχο των εξελίξεων και η κυβέρνηση του Αδαμάντιου Ανδρουτσόπουλου, του τελευταίου πρωθυπουργού της δικτατορίας, έχει ουσιαστικά καταρρεύσει.
Η σύσκεψη ξεκινά λίγο πριν από τις 14:00 το μεσημέρι. Παρόντες ήταν οι πρώην πρωθυπουργοί Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Στέφανος Στεφανόπουλος, Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας, Σπύρος Μαρκεζίνης (σ.σ. που είχε αναλάβει το 1973 την απόπειρα ελεγχόμενης «φιλελευθεροποίησης» του καθεστώτος), ο Γεώργιος Μαύρος, πρώην υπουργός και ηγετική μορφή του Κέντρου, ο Πέτρος Γαρουφαλιάς, πρώην υπουργός Εθνικής Αμυνας, ο Ευάγγελος Αβέρωφ – Τοσίτσας, πρώην υπουργός Εξωτερικών, και ο Ξενοφών Ζολώτας, διακεκριμένος οικονομολόγος και πρώην διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος που προσκλήθηκε ως ειδικός για τη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας. Από την πλευρά των στρατιωτικών γύρω από το τραπέζι κάθονται ο στρατηγός Γρηγόριος Μπονάνος (επικεφαλής του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων), ο αντιστράτηγος Ανδρέας Γαλατσάνος (αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού), ο αντιναύαρχος Πέτρος Αραπάκης (αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού) και ο αντιπτέραρχος Αλέξανδρος Παπανικολάου (αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας).
Αρχικά, οι πολιτικοί και η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων συμφώνησαν να σχηματιστεί κυβέρνηση από τους ηγέτες των δύο μεγαλύτερων προδικτατορικών κομμάτων. Πρωθυπουργός θα αναλάμβανε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος (ως ο τελευταίος κοινοβουλευτικός πρωθυπουργός πριν από το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967) ενώ καθοριστικό ρόλο θα είχε και ο Γεώργιος Μαύρος. Μάλιστα, η σύσκεψη διακόπηκε προσωρινά προκειμένου οι δύο άνδρες να αποσυρθούν και να καταρτίσουν τη λίστα των υπουργών τους. Κατά τη διάρκεια της διακοπής, ο Ευάγγελος Αβέρωφ (ο οποίος βρισκόταν σε ανοιχτή γραμμή με τον Καραμανλή στο Παρίσι όλο το προηγούμενο διάστημα) εκτίμησε πως μονάχα μια ισχυρή προσωπικότητα με διεθνές κύρος και αδιαμφισβήτητη πυγμή, όπως ο Καραμανλής, θα μπορούσε να επιβληθεί στους φανατικούς χουντικούς αξιωματικούς που βρίσκονταν ακόμα στα στρατόπεδα και να αποτρέψει εσωτερική εκτροπή ή γενικευμένο πόλεμο με την Τουρκία. Κατόπιν έντονων παρασκηνιακών διαβουλεύσεων έγινε δεκτή η πρόταση έλευσης του Σερραίου πολιτικού από τη γαλλική πρωτεύουσα. Γύρω στις 18:30 το απόγευμα ο Φαίδων Γκιζίκης επικοινωνεί τηλεφωνικά με τον Καραμανλή, λέγοντάς του τη φράση: «Κύριε Πρόεδρε, σας καλούμε όλοι να αναλάβετε την εξουσία. Σας παρακαλούμε να έρθετε το ταχύτερο».
Στις 22.30 το βράδυ, η είδηση θα μεταδιδόταν επίσημα από το εθνικό ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο: «Ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδος κ. Κωνσταντίνος Καραμανλής ανεχώρησε ήδη εκ Παρισίων δι’ Αθήνας, κληθείς όπως μετάσχη εις την σύσκεψιν των πολιτικών αρχηγών, την οποίαν συνεκάλεσεν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης». Την ίδια ώρα, η διεθνής κοινή γνώμη ενημερωνόταν από το Associated Press, που μετέδιδε από το Παρίσι: «Ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης, Πρόεδρος της Ελλάδος, προσεκάλεσε τον πρώην πρωθυπουργό κ. Κωνσταντίνο Καραμανλή όπως τερματίση την εξορίαν του εις Παρισίους και επανέλθη εις την Ελλάδα ως πρωθυπουργός, ανακοίνωσε, σήμερον Τρίτην, το γραφείον του κ. Καραμανλή. Το γραφείον του είπεν ότι ούτος θα ηγηθή κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος. Ο απαντών εις το τηλέφωνον του κ. Καραμανλή είπεν ότι ο πρώην πρωθυπουργός έχει ήδη αναχωρήσει από το διαμέρισμά του, επιστρέφων εις Αθήνας. Είπεν ότι δεν γνωρίζει λεπτομερείας της πτήσεως».
«Προσεύχεσθε για μένα»
Ο Καραμανλής αναχώρησε τελικά από το αεροδρόμιο του Μπουρζέ των Παρισίων στις 22.00 τοπική ώρα (23:00 ώρα Ελλάδος), με αεροσκάφος που είχε θέσει στη διάθεσή του ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εσταίν. Στο ταξίδι της επιστροφής τον συνόδευαν ο γραμματέας του στο Παρίσι Κωνσταντίνος Χρυσοστάλης, ο γιος της αγαπημένης του αδελφής Αντιγόνης, Μιχάλης Λιάπης καθώς και ο στενός του συνεργάτης, δημοσιογράφος Τάκης Λαμπρίας. Η πρόταση να συνταξιδέψει και ο πρεσβευτής της Ελλάδας στη Γαλλία Φώτης Αννινου – Καβαλιεράτος, απορρίφθηκε από τον ίδιο τον Καραμανλή.
Λίγο νωρίτερα, τη στιγμή που έβγαινε από το διαμέρισμα όπου είχε ζήσει σχεδόν 11 χρόνια απευθύνθηκε στους δημοσιογράφους που είχαν συγκεντρωθεί στην εξώπορτα του σπιτιού του, με μια ολιγόλογη φράση: «Θα επαναλάβω τα λόγια του αντιπροέδρου (σ.σ. των ΗΠΑ) Τρούμαν, όταν του ανεκοινώθη ο θάνατος του Ρούζβελτ: Προσεύχεσθε για μένα».
Η πτήση προς την Αθήνα και η εκπομπή του BBC
Τα όσα συνέβησαν στην πτήση από το Παρίσι για την Αθήνα, μας τα έχει μεταφέρει ο Τάκης Λαμπρίας. Η αφήγησή του έχει τη δύναμη αυτόπτη μάρτυρα που βρέθηκε μέσα στην καμπίνα του μικρού αεροσκάφους τη στιγμή που η Ιστορία άλλαζε πορεία. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού δεν υπήρχαν επευφημίες και χειροκροτήματα, αλλά σιωπές, βλέμματα που ανταλλάσσονταν αντιλαμβανόμενα τη βαρύτητα της κατάστασης και η αίσθηση ότι ο χρόνος κυλούσε αργά. Αναφέρει ο Λαμπρίας: «Κάθε φορά που αναλογίζομαι το βράδυ εκείνο της 23ης προς την 24η Ιουλίου, μια φράση του Καραμανλή υψώνεται κορυφαία μέσα από τον χορό των αλλεπάλληλων συγκινήσεων και εντυπώσεων, που συναπαρτίζουν την ανεξάλειπτη μνήμη. Για μένα η φράση αυτή κρυσταλλώνει σ’ ένα λαμπρό, πολύτιμο πετράδι όλη τη ρευστή δραματικότητα των ωρών, που άλλαξαν τη μοίρα του τόπου μας. Κι αποκαλύπτει, διαυγέστερα από οτιδήποτε άλλο, την προσωπικότητα εκείνου που ενσάρκωνε την ιστορική αλλαγή».
Η σκηνή μέσα στο αεροσκάφος ήταν, σύμφωνα με τον ίδιο, παράξενη και σχεδόν ασφυκτική. Ενα ταξίδι ομαλό, αλλά «πυκνό με σιωπές». Η αεροσυνοδός σέρβιρε δείπνο λίγο μετά την απογείωση, όμως ακόμη και εκείνη, όπως σημειώνει ο Λαμπρίας, είχε χάσει το επαγγελματικό της χαμόγελο. Εμοιαζε να αντιλαμβάνεται ότι δεν συμμετείχε σε μια συνηθισμένη πτήση. Οι υπόλοιποι συνεπιβάτες προσπαθούσαν να κρύψουν την αγωνία τους. Αντάλλασσαν αμήχανα βλέμματα, με μόνιμο επίκεντρο τον Καραμανλή. Εκείνος, αντίθετα, έδειχνε απόλυτα κυρίαρχος των κινήσεών του. Κρατούσε στο χέρι ένα ποτήρι ουίσκι, χωρίς να θελήσει να δοκιμάσει το κρασί της Βουργουνδίας που προσφέρθηκε στο δείπνο, και είχε τα μάτια του προσηλωμένα για πολλή ώρα σε ένα σημείο. «Ηταν φανερό ότι στοχαζόταν επίμονα, καθολικά, με όλες τις πνευματικές του δυνάμεις σε συναγερμό. Με απόλυτη κυριαρχία στις μικρές κινήσεις του. Πού και πού μόνο χαλάρωνε την προσοχή του κι έσκυβε να ρίξη μια ματιά από το παράθυρο. Απ’ έξω μάς τύλιγε το απέραντο σκοτάδι. Και το αεροπλάνο με τον κανονικό ρόγχο των κινητήρων του, φαινόταν σαν να μη προχωρή κι απλώς ν’ αναπνέη μηχανικά».
Το αεροπλάνο ταξίδευε μέσα στη νύχτα και το σκοτάδι έξω από τα παράθυρα έκανε ακόμη πιο έντονη την αίσθηση ότι όλοι κατευθύνονταν προς το άγνωστο. Ηξεραν ότι στην Αθήνα η κατάσταση άλλαζε ώρα με την ώρα. Ο Λαμπρίας σημειώνει ότι στριφογύριζαν στα καθίσματά τους και έσφιγγαν τα δάχτυλα χωρίς λόγο, από την εσωτερική ένταση. Κάποια στιγμή, ο βοηθός κυβερνήτη ζητάει από τον Λαμπρία να εισέλθει στο πιλοτήριο προκειμένου ν’ ακούσει μια ραδιοφωνική εκπομπή που είχαν πιάσει στις συχνότητές τους.
Ηταν η εκπομπή του BBC World Service. Η φωνή του ανταποκριτή μετέδιδε στα αγγλικά την κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την ώρα στην ελληνική πρωτεύουσα. «Το μεγαλύτερο πλήθος κόσμου, που συνάχθηκε ποτέ από την εποχή της Απελευθερώσεως από τους Γερμανούς, έχει ξεχυθεί στους δρόμους και τις πλατείες της Αθήνας και κατεβαίνει στο αεροδρόμιο για να υποδεχθή τον Κωνσταντίνο Καραμανλή… Με λαμπάδες αναστάσιμες, με ιαχές και τραγούδια…» σημείωνε ο Βρετανός δημοσιογράφος.
Ο Λαμπρίας θα θυμηθεί ότι ένας κόμπος τον έσφιξε στον λαιμό. «Από τη συγκίνηση δεν μπόρεσα καν να ψελλίσω “ευχαριστώ” στους πιλότους που μου είχαν κάνει αυτό το υπέροχο δώρο», γράφει. Και προσθέτει: «Γύρισα στο σαλονάκι (σ.σ. του αεροσκάφους). Τα μάτια μου ήταν βουρκωμένα. Αλλ’ η φωνή μου, ύστερα από κάποια προσπάθεια, βγήκε ζωηρή, ενθουσιώδης, καθώς σε υψηλότερο τόνο προσπαθούσε να μεταφέρει στον Πρόεδρο ολόκληρη την εκπομπή του BBC που μόλις είχα ακούσει.
- “Το μεγαλύτερο πλήθος κόσμου από την εποχή της Απελευθερώσεως!”
- Εκείνος με άκουσε ατάραχα. Κι όταν τελείωσα, όταν έψαχνα αχόρταγα να δω την εντύπωση που του έκανε το λαχταριστό ρεπορτάζ που μαθαίναμε, έτσι καθώς πορευόμαστε με το λιλιπούτειο αεροπλάνο στο σκοτεινό άγνωστο, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μου είπε τη φράση πού δεν θα ξεχάσω ποτέ! Με κατανυκτική απλότητα: «Αυτό προσδιορίζει το μέγεθος των ευθυνών μου». Ηταν το αυθεντικό σχόλιο του Ηγέτου· όχι προς έναν δημοσιογράφο, αλλά προς την Ιστορία».
Η προσγείωση στο Ελληνικό
24 Ιουλίου 1974, πρωί, ώρα 2:05΄, ο Καραμανλής φθάνει στο αεροδρόμιο του Ελληνικού. Το αεροσκάφος της Γαλλικής Δημοκρατίας είχε ακουμπήσει στον διάδρομο στις 2:02’ και χρειάστηκαν τρία λεπτά τροχοδρόμησης. Σ’ αυτά τα τρία λεπτά στάθηκε αδύνατον για την ισχυρή αστυνομική δύναμη να συγκρατήσει γνωστούς, φίλους και αγνώστους που πολιόρκησαν το αεροσκάφος. Ηταν σχεδόν αδύνατον ακόμη και η πτυσσόμενη σκάλα να κατεβει. Οταν η Γαλλίδα αεροσυνοδός κατάφερε να τη στηρίξει, ο Καραμανλής εμφανίστηκε σκύβοντας στη χαμηλή πόρτα.
Σήκωσε το χέρι για να ανταποδώσει τις επευφημίες του πλήθους που τον αντιμετώπιζαν ως σωτήρα του έθνους. Ρυθμικά ακουγόταν συνεχώς το ίδιο και το ίδιο σύνθημα: «Σώσε την Ελλάδα». Ηταν η φράση που συμπύκνωνε την αγωνία μιας χώρας η οποία έβγαινε από τη δικτατορία, την ίδια ώρα που το νησί της Κύπρου δεχόταν στρατιωτική εισβολή από τους Τούρκους. Οι αστυνομικοί σχεδόν τον έσυραν μέχρι την είσοδο του αεροδρομίου. Ανεβαίνει στον τρίτο όροφο του κτιρίου και εμφανίζεται στον εξώστη.
Από κάτω, χιλιάδες άνθρωποι ζητωκραυγάζουν. Εκείνος σήκωσε τα χέρια και το πλήθος σώπασε. Χωρίς μεγάφωνα, χωρίς να έχει προβλεφθεί καμία οργανωμένη τελετή, μίλησε στους πρώτους που βρίσκονταν πιο κοντά και μπορούσαν να τον ακούσουν. Λίγο αργότερα στον χαιρετισμό προς τον ελληνικό λαό θα έλεγε: «Είμαι ευτυχισμένος που επιστρέφω εις την πατρίδα. Ήλθα διά να συμβάλω με όσας δυνάμεις διαθέτω στην αποκατάστασιν της ομαλότητος και της Δημοκρατίας. Οι Έλληνες είναι λαός προικισμένος με πολλάς αρετάς. Θέλω ενότητα, σωφροσύνη και υπομονή. Είμαι αισιόδοξος διά το μέλλον. Με πίστιν, αφοσίωσιν και αισιοδοξίαν θα προχωρήσωμεν εμπρός. Υπάρχουν εις την ζωήν των εθνών κρίσεις αι οποίαι δύνανται να μεταβληθούν εις αφετηρίαν αναγεννήσεως. Είμαι βέβαιος ότι όλαι αι εθνικαί δυνάμεις του τόπου θα καταστήσουν το όραμα της αναγεννήσεως της Ελλάδος πραγματικότητα. Και σας παρέχω την διαβεβαίωσιν ότι θα πράξω ό,τι εξαρτάται από εμέ ώστε να αντιμετωπισθή επιτυχώς η παρούσα κρίσις και να ιδή η Ελλάς ημέρας καλυτέρας», θα πει προς το πλήθος.
Από το Ελληνικό, ο Καραμανλής θα μπει σε μια μπλε Mercedes που του έχει παραχωρήσει ο «Πρόεδρος της Δημοκρατίας» Γκιζίκης, με κατεύθυνση προς το Σύνταγμα. Θα τον συνοδεύσουν αμέτρητα αυτοκίνητα κορνάροντας. Η Αθήνα είχε ξενυχτήσει εκείνο το βράδυ και έμοιαζε με νύχτα γιορτής. Σύμφωνα με την περιγραφή της εποχής, περίπου 50.000 αυτοκίνητα, κατά τους υπολογισμούς της Τροχαίας, είχαν κλείσει τη λεωφόρο Βουλιαγμένης προσπαθώντας να πλησιάσουν τον αερολιμένα. Ενας ολόκληρος λαός, ύστερα από την ένταση και την αγωνία των προηγούμενων ημερών, έκανε την πόλη να ξαναζωντανέψει.
Δεν ήταν όμως όλα ανέφελα. Οπως έχει διηγηθεί στον δημοσιογράφο Αλέξη Παπαχελά ο αδελφός του Κωνσταντίνου Καραμανλή, Αχιλλέας, που στην πορεία από το αεροδρόμιο προς τη Βουλή βρισκόταν στο αυτοκίνητο της ασφάλειας, πίσω από το προεδρικό, η μοτορόλα καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής ήταν ανοικτή και άκουγε τις συνομιλίες των αστυνομικών από τον ασύρματο. Ακουγε ένα συνεχές υβρεολόγιο εναντίον του αδελφού του. «Ο κόσμος ήταν με σημαίες έξω και αυτοί (σ.σ. οι αστυνομικοί) να βρίζουν, ότι θα τον δείξω, θα τον πάθω, ότι θα του δείξουν, ότι θα τον καθαρίσουν. Τον, τον… και τι δεν είπανε! Πάει λοιπόν ο χωροφύλακας, Τσακ, τακ. Λέω “άφησέ το”. Αυτό το υβρεολόγιο να το φανταστείς από το αεροδρόμιο μέχρι το ξενοδοχείο (σ.σ. εννοεί το “Μεγάλη Βρεταννία” που θα κατέλυε αργότερα)». Μάλιστα πριν ταξιδέψει από το Παρίσι για την Αθήνα, είχε πει τηλεφωνικα στον αδελφό του: «Ερχομαι, φρόντισε να μην μας… δέσουνε»!
Η ορκωμοσία μέσα στη νύχτα
Στις 2.58 π.μ., το αυτοκίνητο με τον Καραμανλή έφθασε στο κτίριο της Βουλής, όπου συνεχιζόταν η κρίσιμη σύσκεψη υπό τον Φαίδωνα Γκιζίκη, εισερχόμενο από την είσοδο της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας. Η ατμόσφαιρα δονείται από το σύνθημα «Ζήτω ο Καραμανλής». Στην πλατεία Συντάγματος, τα πλήθη τον υποδέχονται κρατώντας αναμμένες αναστάσιμες λαμπάδες. Το σύνθημα που επικρατεί αυτή τη φορά είναι: «Λαέ προχώρα, πέρασε η μπόρα». Στις 3.10 ο Καραμανλής προσέρχεται στο Πολιτικό Γραφείο, όπου και θα ολοκληρωθεί με την παρουσία του η σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών. Μέσα στην επόμενη περίπου μια ώρα ενημερώνεται σε πολύ αδρές γραμμές για την κατάσταση στη χώρα και καλείται να ορκιστεί πρωθυπουργός. Εκείνος αντιδρά, θεωρεί ότι αρχικά πρέπει να λάβει πληρέστερη ενημέρωση: «Αυτά είναι θέατρον. Επιθυμώ να ενημερωθώ περαιτέρω. Αύριον το πρωί θα γίνουν αυτά», δηλώνει.
Ομως οι πιέσεις ήταν ασφυκτικές. Ο Γκιζίκης και ιδιαίτερα οι στρατιωτικοί επιμένουν ότι ακόμη και μια μικρή αναβολή θα μπορούσε να αποβεί μοιραία, καθώς το πολεμικό μέτωπο στην Κύπρο παρέμενε ανοικτό. Η χώρα και ο στρατός έπρεπε να γνωρίζουν ότι υπάρχει κυβέρνηση. Τελικά ο Καραμανλής υποκύπτει. Δέχεται να ορκιστεί μόνος του εκείνη την ώρα, με την προοπτική να ορκίσει αργότερα το πρώτο κυβερνητικό κλιμάκιο. «Αφού ήρθα, ήρθα για να αναλάβω ευθύνες. Δεν μπορώ να τις αναλάβω υπό την μορφή που το λέτε, αλλά βεβαίως αφού ανέλαβα τις ευθύνες είμαι ο αυριανός πρωθυπουργός. Για να έχη και η χώρα και ο Στρατός την πεποίθηση ότι θα έχη Κυβέρνηση, πρέπει να ορκιστώ μόνος. Και ως το απόγευμα θα έχω ορκίσει τουλάχιστον ένα πρώτο κυβερνητικό κλιμάκιο», αναφέρει.
Πράγματι, στις 4.15 τα ξημερώματα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έδωσε τον νενομισμένο όρκο σε παρακείμενη αίθουσα της Βουλής, όπου τον ανέμενε ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ. Εξω από το κτίριο, η Αθήνα συνέχιζε να πάλλεται από τις φωνές του κόσμου. Η δικτατορία είχε καταρρεύσει. Η Δημοκρατία δεν είχε ακόμη αποκατασταθεί πλήρως, αλλά η πορεία είχε πλέον αλλάξει. Εκείνη η νύχτα έμεινε στη συλλογική μνήμη ως η αρχή της Μεταπολίτευσης. Οχι επειδή όλα λύθηκαν εκείνη τη στιγμή. Αλλωστε η Κύπρος παρέμενε ανοιχτή πληγή, οι θεσμοί επιβαλλόταν να επαναπροσδιοριστούν και η χώρα έπρεπε να επανέλθει στην κοινοβουλευτική ομαλότητα. Ομως εκείνο το ξημέρωμα είχε γίνει το πρώτο και αποφασιστικό βήμα: η εξουσία περνούσε από τα χέρια των στρατιωτικών σε πολιτική κυβέρνηση, και η Ελλάδα άρχιζε να βρίσκει ξανά τον δρόμο της προς τη Δημοκρατία.
