Μετά τον θάνατο του Ιβάν Δ΄ του Τρομερού, στον θρόνο της Ρωσίας ανέβηκε ο μεγαλύτερος από τους δύο γιους του Θεόδωρος (Φιόντορ). Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, ο Θεόδωρος είχε περιορισμένες πνευματικές ικανότητες, γεγονός το οποίο ανάγκασε τα μέλη της Αυλής να συγκροτήσουν ένα πενταμελές συμβούλιο αντιβασιλείας. Σύντομα, όμως, η πραγματική εξουσία περιήλθε στα χέρια ενός από τα μέλη του συμβουλίου, του Μπορίς Γκοντουνόφ.
Ο Γκοντουνόφ γεννήθηκε το 1552 σε μια οικογένεια που ανήκε στη μεσαία τάξη των γαιοκτημόνων. Το 1567 προσχώρησε στην οργάνωση οπρίτσνινα του Ιβάν, χωρίς ωστόσο να συμμετέχει στις ειδεχθείς δραστηριότητές της. Ο ίδιος κατάφερε να ανέλθει κοινωνικά μέσα από τον γάμο του (1571) με την κόρη του επικεφαλής των οπρίτσνικι, Μαρία Σκουράτοβα, και κυρίως μέσα από τον γάμο της αδερφής του Ειρήνης Γκοντουνόβα με τον διάδοχο και μετέπειτα τσάρο Θεόδωρο το 1580. Το ίδιο έτος ο Ιβάν Δ΄ τού απένειμε τον τίτλο του ευγενή, εντάσσοντάς τον στην ελίτ της χώρας.
Αμέσως μετά τη σύσταση του συμβουλίου της αντιβασιλείας, ο Γκοντουνόφ επιδίωξε να περιορίσει την πολιτική ισχύ των αντιπάλων του στην Αυλή. Μόλις σε δύο χρόνια, έως το 1586, κατάφερε να εξουδετερώσει τους κύριους πολιτικούς του αντιπάλους. Το 1588 αναγνωρίστηκε τυπικά ως ο μοναδικός αντιβασιλέας. Τρία χρόνια αργότερα, το 1591, βρέθηκε ακόμα πιο κοντά στην εξουσία, όταν ο διάδοχος του θρόνου και αδερφός του Θεόδωρου, Δημήτριος, πέθανε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες. Σύμφωνα με κάποιες πηγές της εποχής, ηθικός αυτουργός του θανάτου του ήταν ο ίδιος ο Γκοντουνόφ, ο οποίος είχε διατάξει τη δολοφονία του διαδόχου.
Κατά την περίοδο της αντιβασιλείας του Γκοντουνόφ, χιλιάδες αγρότες της κεντρικής και βορειοδυτικής Ρωσίας απώλεσαν την ελευθερία τους και έγιναν δουλοπάροικοι. Στην εξωτερική του πολιτική κατάφερε να διασφαλίσει την άμυνα της Ρωσίας έναντι των εξωτερικών εχθρών της στα δυτικά και νότια σύνορά της καταλαμβάνοντας ορισμένα φρούρια τα οποία κατείχαν οι Σουηδοί. Παράλληλα, κίνησε τις διαδικασίες για την αναγνώριση της ρωσικής εκκλησίας ως Πατριαρχείου το 1589.
Οταν πέθανε ο Θεόδωρος το 1598, η χώρα έμεινε ακέφαλη και χωρίς διάδοχο. Χρησιμοποιώντας το κύρος του, ο Γκοντουνόφ κατάφερε να συγκεντρώσει την απαραίτητη υποστήριξη των ευγενών και της ρωσικής εκκλησίας, προκειμένου να εκλεγεί ο ίδιος τσάρος και όχι άλλοι πρίγκιπες της γενιάς των Ρουρικιδών, η οποία κυβερνούσε τη Ρωσία επί αιώνες. Μία από τις πρώτες του ενέργειες ως τσάρος ήταν είτε να απομακρύνει από την πρωτεύουσα τους κύριους πολιτικούς του αντιπάλους, τους Ρομανόφ, είτε να τους εξαναγκάσει να γίνουν μοναχοί. Σύντομα η Δούμα αποτελείτο αποκλειστικά από δικούς του ανθρώπους.
Οταν η Ρωσία χτυπήθηκε από λιμό στις αρχές του 17ου αιώνα, άρχισαν να εκφράζονται ανοιχτά οι πρώτες διαμαρτυρίες για τη διακυβέρνηση του τσάρου Γκοντουνόφ. Τη δυσαρέσκεια των ελεύθερων αγροτών και των Κοζάκων στις νότιες επαρχίες εκμεταλλεύτηκε ο Γκρίσκα Οτρέπιεφ, ένας αποσχηματισμένος μοναχός με καταγωγή από την κατώτερη αριστοκρατία, ο οποίος ισχυριζόταν ότι ήταν ο μικρότερος γιος του Ιβάν Δ΄ Δημήτριος που ως εκ θαύματος είχε διαφύγει τον θάνατο και κρυβόταν από το 1591.
Ο Ψευδο-Δημήτριος δεν κατάφερε αρχικά να συγκεντρώσει πολλούς ακολούθους. Οι υποστηρικτές του, όμως, άρχισαν να αυξάνονται σε αριθμό όταν έγινε δεκτός από τον Πολωνό βασιλέα Σιγισμούνδο Γ΄ το 1604, από τον οποίο έλαβε σημαντική βοήθεια. Στη συνέχεια ο Ψευδο-Δημήτριος εισήλθε στα νοτιοδυτικά εδάφη της Ρωσίας ισχυριζόμενος ότι ήταν ο νόμιμος μονάρχης της χώρας. Ο πληθυσμός της περιοχής δεν άργησε να ανταποκριθεί στο κάλεσμά του και να ενταχθεί στις τάξεις του. Στη συνέχεια ο Ψευδο-Δημήτριος κατευθύνθηκε προς τη Μόσχα.
Παρά τις νίκες των στρατευμάτων του, ο Γκοντουνόφ απέτυχε να εμποδίσει την προέλαση των υποστηρικτών του Ψευδο-Δημήτριου προς την πρωτεύουσα. Ο ίδιος ο τσάρος αντιμετώπιζε από καιρό προβλήματα υγείας και τα νέα για τη διεύρυνση του κύκλου των ακολούθων του σφετεριστή τσάρου επέτειναν την κατάστασή του. Πέθανε στις 23 Απριλίου 1605 έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο. Στον θρόνο τον διαδέχτηκε ο ανήλικος γιος του Θεόδωρος, ο οποίος, ωστόσο, δολοφονήθηκε λίγους μήνες αργότερα.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
