Eνα χάλκινο γλυπτό αετού που κρατά στα νύχια του μια σβάστικα παρέμεινε για σχεδόν 70 χρόνια στον βυθό του Ρίο ντε λα Πλάτα, στα ανοικτά των ακτών της Ουρουγουάης.
Ανασύρθηκε το 2006 και για μικρό χρονικό διάστημα εκτέθηκε στην πρωτεύουσα, πριν η κυβέρνηση επανεξετάσει την έκθεση ενός συμβόλου των ναζί. Εκτοτε, ο αετός απομακρύνθηκε και φυλάσσεται σε στρατιωτική βάση.
Είκοσι χρόνια μετά την ανάσυρσή του, η Ουρουγουάη εξακολουθεί να μην έχει αποφασίσει τι θα κάνει με το γλυπτό μισού τόνου, που κάποτε κοσμούσε ένα γερμανικό θωρηκτό το οποίο βυθίστηκε στις αρχές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ενας πρώην πρόεδρος είχε προτείνει να λιώσουν το μέταλλο και να το μετατρέψουν σε ένα σύμβολο ειρήνης, όπως ένα περιστέρι. Αλλοι υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να τοποθετηθεί σε μουσείο, ενώ μια πολιτικός προωθεί την ιδέα να εκτεθεί στο παραθαλάσσιο θέρετρο Πούντα ντελ Εστε.
«Τώρα είναι κρυμμένο μέσα σε ένα κιβώτιο», δήλωσε η Τερέσα Μαρζάνο, η οποία πέρυσι ήταν υποψήφια για τη θέση της κυβερνήτριας της επαρχίας Μαλδονάδο.
Η πρότασή της προβλέπει την τοποθέτηση του αετού πάνω σε μια κατασκευή που θα θυμίζει την πρύμνη πλοίου, περιτριγυρισμένη από νερό. «Το σχέδιό μου θα μπορούσε να μετατρέψει τον αετό σε ένα είδος τουριστικού συμβόλου», υποστήριξε η Μαρζάνο, της οποίας η πρόταση έχει προκαλέσει αντιδράσεις.
Το γλυπτό –ύψους άνω των 1,8 μέτρων και με άνοιγμα φτερών σχεδόν 3 μέτρων– ήταν αρχικά τοποθετημένο στην πρύμνη του γερμανικού πολεμικού πλοίου Admiral Graf Spee, ενός θωρηκτού μήκους 186 μέτρων που στάλθηκε από τη Γερμανία στον νότιο Ατλαντικό λίγες ημέρες πριν από την εισβολή στην Πολωνία το 1939.
Τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς, το πλοίο υπέστη σοβαρές ζημιές σε ναυμαχία με βρετανικά και νεοζηλανδικά καταδρομικά και κατέφυγε στο λιμάνι του Μοντεβιδέο. Λίγες ημέρες αργότερα, ο κυβερνήτης απομάκρυνε το πλήρωμα, πυροδότησε εκρηκτικά και βύθισε το πλοίο.
Ο Βρετανός αρχαιολόγος Μένσουν Μπάουντ, που γεννήθηκε στα Νησιά Φόκλαντ και σπούδασε στο Μοντεβιδέο, είχε ακούσει ιστορίες για τη Ναυμαχία του Ρίο ντε λα Πλάτα από παιδί. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μαζί με τον δύτη Εκτορ Μπάντο ξεκίνησαν να αναζητούν το ναυάγιο.
«Οι καταδύσεις στον Ρίο ντε λα Πλάτα είναι αρκετά επικίνδυνες. Τα ρεύματα είναι εξαιρετικά ισχυρά ανάμεσα στις παλίρροιες και η ορατότητα είναι ίσως η χειρότερη που έχω συναντήσει ποτέ. Είναι σαν να κολυμπάς μέσα σε υγρή λάσπη», δήλωσε ο Μπάουντ, ο οποίος τότε εργαζόταν για το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Το 2004 εντόπισαν το Graf Spee και ανέσυραν ένα πυροβόλο και ένα εργαλείο μέτρησης αποστάσεων, που σήμερα εκτίθενται στο Μοντεβιδέο. Λίγους μήνες αργότερα εντόπισαν και τον αετό, πλήρως καλυμμένο με λάσπη. «Το αναφέραμε αμέσως στην κυβέρνηση, η οποία μας έδωσε εντολή να τον ανασύρουμε», είπε ο Μπάουντ. Η ομάδα χρειάστηκε να σκάψει γύρω από την πρύμνη και να αφαιρέσει περίπου 150 βαριά, διαβρωμένα μπουλόνια.
«Γνωρίζαμε ότι υπήρχε η σβάστικα, αλλά ψυχολογικά δεν ήμασταν προετοιμασμένοι», θυμάται ο ίδιος για τη στιγμή που εμφανίστηκε το ναζιστικό σύμβολο από τα βάθη. «Oλοι σταμάτησαν, γιατί ξαφνικά κοιτούσαμε κατάματα την απόλυτη σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας», είπε.
Αρχικά το γλυπτό εκτέθηκε στο λόμπι ενός ξενοδοχείου στο Μοντεβιδέο, ωστόσο, υπήρξαν περιστατικά ανθρώπων που χαιρετούσαν ναζιστικά ή έφτυναν το γλυπτό. Μετά από λίγες εβδομάδες η κυβέρνηση παρενέβη και ο αετός μεταφέρθηκε στο φρούριο Σέρο, όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα.
Παρότι δεν εκτίθεται δημόσια, το γλυπτό δεν έπαψε ποτέ να απασχολεί τη δημόσια σφαίρα. Εγινε αντικείμενο μακρόχρονης νομικής διαμάχης ανάμεσα στο κράτος της Ουρουγουάης και τον επιχειρηματία Αλφρέδο Ετσεγκαράι, ο οποίος χρηματοδότησε μεγάλο μέρος της αποστολής και διεκδικεί αποζημίωση περίπου 21,6 εκατομμυρίων ευρώ.
Το 2023 ο τότε πρόεδρος της χώρας ανακοίνωσε ότι το γλυπτό θα λιώσει και θα ανακατασκευαστεί, όμως λίγες ημέρες αργότερα υπαναχώρησε, με φόντο αντιδράσεις.
«Οταν προτάθηκε η καταστροφή του, ήμουν από τους πρώτους που είπαν ότι πρόκειται για τρέλα», δήλωσε ο Ακόστα ι Λάρα, ο οποίος πιστεύει ότι ο αετός θα πρέπει να εκτεθεί σε μουσείο. Παρόμοιο γλυπτό που αφαιρέθηκε από κτίριο στο Βερολίνο εκτίθεται στο Imperial War Museum στο Λονδίνο.
Ο ίδιος πάντως επικρίνει και την πρόταση της Μαρζάνο να εκτεθεί στο Πούντα ντελ Εστε. «Δεν ανήκει εκεί». «Επιπλέον, φανταστείτε τουρίστες να φτάνουν στον κόλπο του Μαλδονάδο και να τους υποδέχεται αυτό το σύμβολο».
Πηγή: Guardian
