Παρά το γεγονός ότι η Ρωσία συνδέθηκε συμμαχικά με τη Γερμανική Αυτοκρατορία και την Αυστροουγγαρία το 1873 υπογράφοντας τη Συμμαχία των Τριών Αυτοκρατόρων, στα τέλη της δεκαετίας του 1880 βρέθηκε απομονωμένη διπλωματικά στην ευρωπαϊκή πολιτική.
Εκμεταλλευόμενη το αντιγερμανικό κλίμα που αναπτυσσόταν σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η Γαλλία προσέγγισε τη Ρωσία στις αρχές της δεκαετίας του 1890, καταφέρνοντας το 1893 (επικυρώθηκε το 1894) να υπογράψει μαζί της συνθήκη συμμαχίας. Περισσότερο από μια δεκαετία αργότερα και παρά τις αμφιταλαντεύσεις της, η ρωσική ηγεσία υπό τον τσάρο Νικόλαο Β΄ κατάφερε να ξεπεράσει τους δισταγμούς της, ερχόμενη σε συνεννόηση με τους Βρετανούς για τον καθορισμό σφαιρών επιρροής στην Κεντρική Ασία και στο Θιβέτ τον Αύγουστο του 1907.
Σε μεγάλο βαθμό το 1907 καθορίστηκαν τα στρατόπεδα των αντίπαλων συνασπισμών που θα συμμετείχαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος ξέσπασε το καλοκαίρι του 1914 με αφορμή τη δολοφονία του διαδόχου του αυστροουγγρικού θρόνου στο Σεράγεβο από έναν Σερβοβόσνιο επαναστάτη.
Μετά την ήττα της από την Ιαπωνία το 1905, η Ρωσία κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για την ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεών της, γεγονός το οποίο θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ότι συνέβαλε στην απόφαση των Γερμανών να επισπεύσουν την έκρηξη του Μεγάλου Πολέμου, καθότι υπολόγιζαν ότι στα τέλη της δεκαετίας του 1910 η Ρωσία θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ηττηθεί.
Η πολεμική βιομηχανία της Ρωσίας, ωστόσο, ήταν το 1914 ακόμα ανεπαρκής για να εφοδιάσει έναν σύγχρονο στρατό, ενώ το δίκτυο μεταφορών αποδείχθηκε ανεπαρκές για να συμβάλει στην ταχύτερη μεταφορά και τον εφοδιασμό των στρατευμάτων που βρίσκονταν στα δυτικά σύνορα της αυτοκρατορίας.
Ο πόλεμος προκάλεσε στην αρχή πατριωτικό οργασμό στο εσωτερικό της χώρας. Η ρωσική κυβέρνηση αποφάσισε να αλλάξει το όνομα της Αγίας Πετρούπολης από Σανκτ Πετερμπούργκ σε Πετρογκράντ, επιχειρώντας να αποβάλει καθετί γερμανικό από τη ρωσική κουλτούρα, ενώ φιλελεύθεροι και αντιδραστικοί στη ρωσική Δούμα ένωσαν τις δυνάμεις τους σε μια πολεμική πλατφόρμα. Παράλληλα, οι εργάτες της τσαρικής πρωτεύουσας εγκατέλειψαν τις απεργίες τους παρασυρόμενοι από τον πολεμικό πυρετό.
Προϊόντος του χρόνου, ωστόσο, φάνηκαν οι αδυναμίες της Ρωσίας στον πόλεμο. Το μέτωπο παρέμεινε στάσιμο με τα ρωσικά στρατεύματα να αδυνατούν να επιφέρουν το καθοριστικό πλήγμα στους αντιπάλους τους, χάνοντας στο μεταξύ σχεδόν δύο εκατομμύρια στρατιώτες στα πεδία των μαχών. Την ίδια στιγμή, ο πληθυσμός της πρωτεύουσας βίωνε μια επισιτιστική κρίση.
Στις 23 Φεβρουαρίου/8 Μαρτίου 1917, εργάτριες, εξαντλημένες από την πολύωρη αναμονή στις ουρές που σχηματίζονταν έξω από καταστήματα τροφίμων, κατέβηκαν σε απεργία. Λίγο αργότερα, στο πλευρό τους βρέθηκαν οι άνδρες εργάτες, καθώς και φοιτητές και μεσοαστοί της Πετρούπολης.
Η κυβέρνηση αντέδρασε με βίαιο τρόπο, σκοτώνοντας δεκάδες διαδηλωτές. Μέρα με την ημέρα έγινε εμφανές ότι η κυβέρνηση έχανε διαρκώς τον έλεγχο της κατάστασης. Δεν ήταν λίγες οι μονάδες που αρνήθηκαν να υπακούσουν στα κελεύσματα των στρατηγών, παίρνοντας το μέρος των διαδηλωτών. Ευρισκόμενος αντιμέτωπος με το χάος, στις 2/15 Μαρτίου 1917 ο Νικόλαος Β΄ άκουσε τις συμβουλές έμπιστων συνεργατών του και αποφάσισε να παραιτηθεί από τον θρόνο όχι υπέρ του γιου του, Αλεξέι, αλλά υπέρ του νεότερου αδερφού του, Μεγάλου Δούκα Μιχαήλ. Ηταν ο πρώτος τσάρος της δυναστείας των Ρομανόφ που παραιτείτο από τον θρόνο.
Το απόγευμα της επόμενης ημέρας, ο Μιχαήλ υπέγραψε κείμενο, με το οποίο δήλωνε ότι αποποιείτο τον θρόνο. Επειτα από τρεις αιώνες, οι Ρομανόφ δεν θα κρατούσαν πλέον τα ηνία της εξουσίας στη Ρωσία.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης,
Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
