Η περίοδος που ακολουθεί τη δολοφονική απόπειρα κατά του Ελευθέριου Βενιζέλου στις 6 Ιουνίου 1933 χαρακτηρίζεται από την οξεία πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα στην αντιβενιζελική κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη και τη βενιζελική αντιπολίτευση.
Το 1934 προστέθηκε στα σημεία τριβής των δύο παρατάξεων και η εξωτερική πολιτική που ακολουθούσε η κυβέρνηση, η οποία υπέγραψε τον Φεβρουάριο εκείνου του έτους στην Αθήνα το Βαλκανικό Σύμφωνο από κοινού με τη Γιουγκοσλαβία, τη Ρουμανία και την Τουρκία.
Παρά την προσπάθεια των μετριοπαθών πολιτικών των δύο παρατάξεων να επιτευχθεί κάποιος πολιτικός συμβιβασμός, οι τόνοι έπεσαν ελάχιστα έως τις αρχές του 1935.
Στις αρχές του 1935 άρχισε να οργανώνεται κίνημα από υψηλόβαθμα στελέχη του βενιζελισμού, έχοντας την έγκριση του φυσικού ηγέτη της παράταξης, του Ελευθέριου Βενιζέλου. Ο Βενιζέλος φαίνεται ότι ενέκρινε την έκρηξη του κινήματος έπειτα από την αναβολή της δίκης των αυτουργών της δολοφονικής απόπειρας εναντίον του τον Ιούνιο του 1933.
Επισήμως, οι κινηματίες δικαιολόγησαν την εκδήλωση του κινήματος διακηρύσσοντας ότι σκοπός τους ήταν να προλάβουν την παλινόρθωση της μοναρχίας, δηλώνοντας ότι η Αβασίλευτη Δημοκρατία διέτρεχε άμεσο κίνδυνο. Οπως υποστήριξε ο Γρηγόριος Δαφνής [Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων (1923-1940), Κάκτος, Αθήνα 2009, σελ. 697-698], το βενιζελικό κίνημα του 1935 στερείτο ιδεολογίας. Το επιχείρημα των κινηματιών για την απειλή του δημοκρατικού πολιτεύματος δεν ήταν βάσιμο, καθότι οι βασιλόφρονες δεν διέθεταν τη δεδομένη χρονική στιγμή τη δύναμη για να πραγματοποιήσουν πολιτειακή μεταβολή. Αυτήν τη δύναμη απέκτησαν οι φιλοβασιλικοί μετά την αποτυχία του κινήματος.
Το κίνημα αποφασίστηκε να εκδηλωθεί την 1η Μαρτίου 1935. Σύμφωνα με το πρόχειρα καταστρωμένο, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, σχέδιο των κινηματιών αρχικά θα στασίαζαν μονάδες του Στόλου, οι οποίες θα απέπλεαν για τη Μακεδονία για την ενίσχυση των βενιζελικών φρουρών της περιοχής. Στη συνέχεια θα στασίαζαν η Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου.
Οπως υποστήριξε ο Γιώργος Μαυρογορδάτος (Μετά το 1922. Η παράταση του Διχασμού, Πατάκης, Αθήνα 2018, σελ. 427-430), οι επικεφαλής του κινήματος απέκλεισαν εξαρχής το ενδεχόμενο επικράτησης στην πρωτεύουσα. Οργάνωσαν τις ενέργειές τους στην Αθήνα ως αντιπερισπασμό για την ανεμπόδιστη εφαρμογή του σχεδίου τους.
Την 1η Μαρτίου, οι κινηματίες κατάφεραν να καταλάβουν για μερικές ώρες το Πρότυπο Τάγμα Ευζώνων και τη Σχολή Ευελπίδων. «Το από πολλού εξαγγελλόμενον Βενιζελοπλαστηρικόν κίνημα εξεδηλώθη χθες και οι βενιζελοπλαστηρικοί με τας δημοκρατικάς οργανώσεις αυτών τας οποίας ίδρυσαν προς τον σκοπόν αυτόν αιματοκύλισαν ακόμη μίαν φοράν την Ελλάδα, αποπειραθέντες να καταλύσουν το νόμιμον αυτό καθεστώς της γαλήνης, της ησυχίας και της αναδιοργανώσεως, το οποίον κατόπιν τόσων μόχθων και τόσων αγώνων απέκτησεν ο ελληνικός λαός», έγραφε η «Καθημερινή» της 2ας Μαρτίου υποστηρίζοντας ανοιχτά την κυβέρνηση Τσαλδάρη.
Η αδράνεια που επέδειξαν, όμως, οι συνωμότες (πλεύση του Στόλου προς την Κρήτη και όχι προς τη Θεσσαλονίκη, συμμετοχή μόνον του Δ΄ Σώματος Στρατού και παραμονή των μονάδων του στον Στρυμόνα αντί να κινηθούν προς τη Θεσσαλονίκη) έδωσε τη δυνατότητα στις κυβερνητικές μονάδες να οργανωθούν κατάλληλα και να καταστείλουν το κίνημα μέσα σε διάστημα δέκα ημερών.
Οι συνέπειες της κατάρρευσης του κινήματος της 1ης Μαρτίου υπήρξαν άμεσες. Πραγματοποιήθηκαν μεγάλες εκκαθαρίσεις στο στράτευμα και τέθηκε σε κίνηση η διαδικασία για την παλινόρθωση της μοναρχίας.
Μέχρι τις 14 Μαΐου παραπέμφθηκαν σε δίκη 1.130 στρατιωτικοί και πολίτες, εκ των οποίων καταδικάστηκαν σε θάνατο οι 60 και σε ισόβια φυλάκιση οι 57. Βέβαια, η καταδίκη σε θάνατο εφαρμόστηκε μόνον στον επίλαρχο Σταμάτιο Βολάνη, τον αντιστράτηγο Αναστάσιο Παπούλα και τον υποστράτηγο Μιλτιάδη Κοιμήση.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
