Κατά τον ύστερο Μεσαίωνα, η παραγωγή βιβλίων στην Ευρώπη βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στη χειρόγραφη αντιγραφή. Τα μοναστικά scriptoria υπήρξαν επί αιώνες τα κύρια κέντρα αντιγραφής, όπου μοναχοί και γραφείς αναπαρήγαν κείμενα αρχαίων κλασικών και θεολογικού περιεχομένου. Επρόκειτο για μια ιδιαίτερα επίπονη και χρονοβόρα διαδικασία.
Από τον 13ο και 14ο αιώνα, με την ίδρυση αρκετών πανεπιστημίων και την ανάπτυξη μεγάλων αστικών κέντρων στη Γηραιά Ηπειρο, έκαναν την εμφάνισή τους και οι επαγγελματίες αντιγραφείς, καθώς και οι βιβλιοπώλες, οι οποίοι ανέλαβαν τον ρόλο των μεσολαβητών μεταξύ συγγραφέων, αντιγραφέων και αγοραστών. Ωστόσο, η παραγωγή των βιβλίων παρέμεινε περιορισμένη και εξαιρετικά δαπανηρή.
Κάθε αντίτυπο ήταν μοναδικό, ενώ η απόκτηση ενός βιβλίου αποτελούσε προνόμιο των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων, των πανεπιστημίων και των εύπορων ιδιωτών. Με το πέρασμα των ετών, η ανάγκη για ταχύτερη και οικονομικότερη αναπαραγωγή κειμένων κατέστη ολοένα και πιο έντονη.
Το έργο του Γουτεμβέργιου υπήρξε η αφετηρία μιας μακράς διαδικασίας εκδημοκρατισμού της γνώσης
Κομβικό ρόλο στην ανάπτυξη της τυπογραφίας για τη μαζικότερη παραγωγή βιβλίων διαδραμάτισε ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος από το Μάιντς της Ρηνανίας. Χρησιμοποιώντας υπάρχουσες τεχνικές και εισάγοντας δικές του καινοτομίες, ο Γουτεμβέργιος κατόρθωσε να εφεύρει ένα ολοκληρωμένο σύστημα που μπορούσε να τυπώσει πολλαπλά πανομοιότυπα αντίτυπα με πρωτοφανή για την εποχή εκείνη ταχύτητα και ακρίβεια.
Το πρώτο βιβλίο που επέλεξε να τυπώσει με την εφεύρεσή του ήταν η Βίβλος. Συγκεκριμένα, ο Γουτεμβέργιος στηρίχθηκε στην έκδοση της Βουλγκάτα, μιας λατινικής μετάφρασης της Αγίας Γραφής, την οποία είχε υιοθετήσει η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Η διαδικασία της τύπωσης των σελίδων της Αγίας Γραφής πραγματοποιήθηκε μέσα στο φθινόπωρο του 1454. Σύμφωνα με την παράδοση, το έργο που επιμελήθηκε ο Γουτεμβέργιος κυκλοφόρησε στις 23 Φεβρουαρίου 1455 στο Μάιντς.
Η έκδοση της Αγίας Γραφής του Γουτεμβέργιου αποτελείται από δύο τόμους μεγάλου σχήματος και χαρακτηρίζεται από υψηλή αισθητική, η οποία μιμείται συνειδητά τα πολυτελή χειρόγραφα της εποχής. Η σελιδοποίηση σε 42 στίχους, η τυπογραφική γραμματοσειρά γοτθικού τύπου και οι χειρόγραφες διακοσμήσεις, οι οποίες προστέθηκαν εκ των υστέρων, καταδεικνύουν ότι ο Γουτεμβέργιος επιδίωξε να καταστήσει το νέο προϊόν οικείο και αποδεκτό σε ένα κοινό συνηθισμένο στην καλλιγραφική παράδοση. Υπολογίζεται ότι η έκδοση της Βίβλου από τον Γουτεμβέργιο τυπώθηκε σε 180 αντίτυπα, από τα οποία σώζονται σήμερα σε πλήρη ή αποσπασματική μορφή τα 49.
Η τυπογραφημένη έκδοση της Αγίας Γραφής προκάλεσε τον θαυμασμό των προνομιούχων αναγνωστών των πρώτων αντιτύπων της. Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, ο μετέπειτα πάπας Πίος Β΄ υπήρξε από τους πρώτους αναγνώστες του έργου του Γουτεμβέργιου, το οποίο επαίνεσε σε επιστολή του προς τον καρδινάλιο Καρβάχαλ τον Μάρτιο του 1455.
Η έκδοση του Γουτεμβέργιου άνοιξε τον δρόμο για τη συστηματικότερη χρήση της τυπογραφίας για την παραγωγή βιβλίων. Το βιβλίο μετατράπηκε με τον χρόνο σε καίριο μέσο διαμόρφωσης της θρησκευτικής συνείδησης των ανθρώπων, της εκπαίδευσης και της επιστημονικής σκέψης. Το έργο του Γουτεμβέργιου υπήρξε η αφετηρία μιας μακράς διαδικασίας εκδημοκρατισμού της γνώσης, οι συνέπειες της οποίας εκτείνονται έως τη σύγχρονη εποχή του διαδικτύου.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
