Ο Τζέιμς Κουκ, ο μεγάλος Αγγλος εξερευνητής, έχασε τη ζωή του στις 14 Φεβρουαρίου 1779, σε σύγκρουση με ιθαγενείς της Χαβάης κατά τη διάρκεια της τρίτης επίσκεψής του στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Ειρηνικού. Εντεκα χρόνια πριν, το 1768, ο Κουκ, επιθεωρητής του Βασιλικού Ναυτικού, είχε οριστεί κυβερνήτης του «HMS Endeavour» και ηγήθηκε μιας αποστολής η οποία είχε σκοπό να μεταφέρει επιστήμονες στην Ταϊτή, ώστε να χαρτογραφήσουν την πορεία του πλανήτη Αφροδίτη.
Τρία χρόνια αργότερα, το 1771, επέστρεψε στην Αγγλία, έχοντας εν τω μεταξύ περιπλανηθεί σχεδόν σε όλο τον κόσμο και εξερευνήσει τις ακτές της Νέας Ζηλανδίας και της Αυστραλίας. Δεν θα έμενε εκεί, όμως, για πολύ. Το 1772 ηγήθηκε μιας μεγάλης αποστολής στον Νότιο Ειρηνικό. Μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, εξερεύνησε την περιοχή της Ανταρκτικής, χαρτογράφησε τις Νέες Εβρίδες και ανακάλυψε τη Νέα Καληδονία. Το 1776 ο Κουκ απέπλευσε ξανά από την Αγγλία, αυτήν τη φορά ως κυβερνήτης των πλοίων «HMS Resolution» και «Discovery», και τον Ιανουάριο του 1778 πραγματοποίησε την πρώτη του επίσκεψη στα νησιά της Χαβάης.
Πιθανότατα ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που επισκέφθηκε το εν λόγω νησιωτικό σύμπλεγμα, το οποίο ονόμασε Νησιά Σάντουιτς προς τιμήν ενός από τους προστάτες του, του Τζον Μόνταγκιου, κόμη του Σάντουιτς.
Ο Κουκ και το πλήρωμά του έγιναν δεκτοί με χαρά από τους Χαβανέζους, οι οποίοι γοητεύτηκαν από τα πλοία των Ευρωπαίων και τη χρήση του σιδήρου. Τα πλοία έκαναν μια σύντομη στάση στο Νιιχάου και στη συνέχεια κατευθύνθηκαν βόρεια για να αναζητήσουν το άκρο ενός περάσματος από τον Βόρειο Ατλαντικό στον Ειρηνικό.
Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, τα δύο πλοία του Κουκ επέστρεψαν στα νησιά της Χαβάης, όπου βρήκαν ασφαλές λιμάνι στον κόλπο Κεαλακεκούα της Χαβάης. Εχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι οι Χαβανέζοι είχαν αποδώσει θρησκευτική σημασία στην πρώτη εμφάνιση των Ευρωπαίων στα νησιά τους, κάτι που φάνηκε ακόμα πιο έντονα στη δεύτερη. Ο κόλπος Κεαλακεκούα θεωρούνταν το ιερό λιμάνι του Λόνο, του θεού τους της γονιμότητας – μάλιστα, κατά την άφιξη του Κουκ οι ντόπιοι συμμετείχαν σε ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στον Λόνο.
Η σύμπτωση αυτή τούς οδήγησε να κάνουν δεκτούς τον Κουκ και τα πληρώματά του σχεδόν σαν θεούς, γεγονός που οι τελευταίοι το εκμεταλλεύτηκαν κατά το διάστημα της εκεί παραμονής τους. Αυτό που άλλαξε τα δεδομένα ήταν ο θάνατος ενός από τα μέλη του πληρώματος. Οι Ευρωπαίοι «εκτέθηκαν» στα μάτια των Χαβανέζων ως «απλοί θνητοί», με αποτέλεσμα να προκύψουν εντάσεις στις σχέσεις των δύο πλευρών.
Στις 4 Φεβρουαρίου 1779, τα βρετανικά πλοία απέπλευσαν από τον κόλπο Κεαλακεκούα, αλλά η τρικυμία που σύντομα συνάντησαν κατέστρεψε το πρωραίο κατάρτι του «Resolution», αναγκάζοντας την αποστολή, μετά από μόλις μία εβδομάδα στη θάλασσα, να επιστρέψει στη Χαβάη. Τη φορά αυτή, οι Χαβανέζοι υποδέχτηκαν τον Κουκ και τους άντρες του με πέτρες – μάλιστα έκλεψαν ένα μικρό πλοιάριο από το «Discovery». Οι συνθήκες χειροτέρευσαν περαιτέρω όταν οι διαπραγματεύσεις με τον βασιλιά κατέρρευσαν μετά τον θανάσιμο πυροβολισμό ενός κατώτερου Χαβανέζου αρχηγού. Η αντίδραση υπήρξε άμεση και έντονη, ώστε λίγοι μόνον Αγγλοι κατάφεραν να διαφύγουν.
Ο ίδιος ο Κουκ ήταν ανάμεσα σε αυτούς που σκοτώθηκαν κατά την επίθεση των ντόπιων, στις 14 Φεβρουαρίου. Λίγες μέρες αργότερα, οι Αγγλοι ανταπέδωσαν χρησιμοποιώντας τα κανόνια των πλοίων τους, με θύματα περίπου 30 Χαβανέζους. Τελικά, μετά τη συμπλοκή αυτή, τα δύο πλοία –χωρίς τον καπετάνιο τους– κατάφεραν να επιστρέψουν πίσω στην Αγγλία.
Επιμέλεια στήλης:Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
