Η προσάραξη του τουρκικού φορτηγού πλοίου “Figen Akat” στην Ανατολική Ίμια και η άρνηση του πλοιάρχου να δεχθεί βοήθεια από το ελληνικό Λιμενικό θεωρούνται από πολλούς η απαρχή της κρίσης των Ιμίων. Τριάντα χρόνια αργότερα, ο τότε Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα, Μαρκ Γκρόσμαν, θυμάται τις πρώτες στιγμές της κρίσης και αφηγείται το συμβάν που τον κράτησε ανενεργό τις ώρες κλιμάκωσης της κρίσης.
Σκοπιμότητα ή ατύχημα
«Άρχισα να καταλαβαίνω ότι το ζήτημα θα εξελισσόταν σε κάτι πολύ σοβαρό μετά το αρχικό περιστατικό, δηλαδή όταν το τουρκικό σκάφος προσάραξε στη βραχονησίδα. Τότε, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία, ο Τύπος, οι πολιτικοί και άλλοι παράγοντες άρχισαν να ασχολούνται έντονα με το θέμα. Οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση του συμβάντος αυξήθηκαν, όμως κάθε φορά που κάποιος επιχειρούσε να το περιορίσει, προέκυπτε ένα νέο γεγονός. Περισσότεροι άνθρωποι άρχισαν να πηγαίνουν στις βραχονησίδες και ακόμη περισσότεροι άρχισαν να ενδιαφέρονται. Και, τελικά, το ένα οδήγησε στο άλλο. Ήταν μια κλασική περίπτωση κλιμάκωσης».
Η προσάραξη ήταν σκόπιμη ή αποτέλεσμα ατυχήματος; Ο Γκρόσμαν απαντά: «Απ’ όσα θυμάμαι, φαίνεται πως αρχικά επρόκειτο πράγματι για ατύχημα. Το πλοίο προσάραξε χωρίς πρόθεση, και το ρυμουλκό που έφτασε στη συνέχεια προσπαθούσε απλώς να βοηθήσει. Και όμως, μέσα σε περίπου δέκα μέρες, το περιστατικό είχε μετατραπεί σε μεγάλη κρίση».
«Εκείνες τις μέρες», προσθέτει, «οι πρεσβείες και των δύο χωρών προσπάθησαν να ξεκινήσουν έναν διάλογο. Υπήρχαν εκκλήσεις να αντιμετωπιστεί το θέμα με λογικό και ήρεμο τρόπο. Όμως, όπως γνωρίζετε, το ζήτημα πήρε μεγάλες διαστάσεις στον δημόσιο λόγο τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία, κι έτσι φτάσαμε στην κρίση».
Ωστόσο, εν μέσω της κλιμάκωσης, ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας της συζύγου του τον υποχρέωσε να αποσυρθεί από τα καθήκοντά του. «Εκείνη την περίοδο η σύζυγός μου αντιμετώπιζε μια σοβαρή κρίση υγείας. Βρισκόμασταν στην Ουάσιγκτον, και τη νύχτα που η κατάσταση κορυφώθηκε, μεταφερόταν στο νοσοκομείο. Κάποια στιγμή, εκείνο το απόγευμα, αναγκάστηκα να ενημερώσω τον πρέσβη Χόλμπρουκ και τον αναπληρωτή σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας, Σάντι Μπέργκερ, ότι η οικογένειά μου έπρεπε να έχει προτεραιότητα και ότι έπρεπε να αποσυρθώ».
Η προσωπική εμπλοκή του Προέδρου
Όπως σημειώνει, η διαχείριση της κρίσης από αμερικανικής πλευράς πέρασε κατά βάση στον Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, τον Σάντι Μπέργκερ και τον πρόεδρο Μπιλ Κλίντον, ο οποίος ενεπλάκη άμεσα. «Μπορώ να σας πω με βεβαιότητα ότι εκείνο το βράδυ στην Ουάσιγκτον το θέμα αντιμετωπιζόταν ως εξαιρετικά σοβαρό. Στην Ουάσιγκτον θεωρούσαμε ως πολύ πιθανό το ενδεχόμενο να οδηγηθούμε σε στρατιωτική σύγκρουση. Γι’ αυτό και ο πρέσβης Χόλμπρουκ, παρά το πλήθος των υποχρεώσεών του, αφιέρωσε αμέτρητες ώρες αποκλειστικά σε αυτό το ζήτημα. Ο Λευκός Οίκος, ο Σάντι Μπέργκερ και ο πρόεδρος Κλίντον κατάλαβαν πολύ γρήγορα ότι επρόκειτο για μεγάλο πρόβλημα. Πρέπει να σας διαβεβαιώσω ότι η προσωπική εμπλοκή του προέδρου και η σοβαρή ανάμειξη του Λευκού Οίκου αντανακλούσαν το πόσο σημαντική ήταν αυτή η πρόκληση για εμάς, καθώς και τη σημασία που αποδίδαμε στη Μεσόγειο», υπογραμμίζει.
Λίγο πριν επιστρέψει στα καθήκοντά του, ο πρέσβης επί τιμή επαναλαμβάνει ότι για τον ίδιο το κρίσιμο ζήτημα δεν ήταν η κυριαρχία των νησίδων, αλλά η αποτροπή της σύγκρουσης: «Αυτό που θυμάμαι είναι ότι προσπαθούσα να αποτρέψω τις δύο χώρες από το να συγκρουστούν, ανεξάρτητα από το ποιος είχε την κυριαρχία. Για μένα, το ουσιαστικό ζήτημα ήταν πώς θα αποτρέπαμε να πολεμήσουν μεταξύ τους δύο σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών για αυτά τα νησάκια. Το θέμα είχε εξελιχθεί σε μείζον πολιτικό και δημόσιο ζήτημα και στις δύο χώρες, και, τουλάχιστον από την τουρκική πλευρά, επρόκειτο για συνδυασμένη απόφαση. Πιστεύω ότι η πολιτική ηγεσία κατέστησε σαφές στον στρατό πόσο σημαντικό είχε γίνει το θέμα και, κατά συνέπεια, εργάστηκαν από κοινού».
