Πέντε χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων, ο άνθρωπος που κατά βάση τη διαχειρίστηκε εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ (1941-2010), μίλησε για τις κρίσιμες εκείνες ώρες. Στην αφήγησή του ο Αμερικανός διπλωμάτης και τότε υφυπουργός Εξωτερικών εστιάζει στην τελευταία νύχτα και στα αλλεπάλληλα τηλεφωνήματα μεταξύ Ουάσιγκτον, Αθήνας και Άγκυρας.
Ανεύθυνες ενέργειες, έντονες αντιδράσεις
«Εκείνη η τελευταία νύχτα ήταν αξιοσημείωτη. Γνωρίζαμε ότι υπήρχε πρόβλημα και ότι εξελισσόταν μια σοβαρή κρίση. Όπως έχω πει πολλές φορές στο παρελθόν, θεωρούσα ότι υπήρχαν ανεύθυνες και προκλητικές ενέργειες από ορισμένους Τούρκους δημοσιογράφους. Οι αντιδράσεις ήταν εξαιρετικά έντονες και βρισκόμασταν μόλις λίγες ώρες πριν από αυτό που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε στρατιωτική σύγκρουση ανάμεσα σε δύο σημαντικούς συμμάχους του ΝΑΤΟ.
»Ο πρόεδρος Κλίντον, κατόπιν αιτήματός μου, έκανε τρεις τηλεφωνικές παρεμβάσεις προς την Άγκυρα και την Αθήνα. Στη συνέχεια, ο πρέσβης Τζον Κόρνμπλουμ, ο στρατηγός Σαλικασβίλι, τότε επικεφαλής του Μεικτού Επιτελείου, και εγώ περάσαμε το μεγαλύτερο μέρος της νύχτας μιλώντας συνεχώς με την Αθήνα και την Άγκυρα. Καθώς τα τουρκικά πλοία πλησίαζαν τα Ίμια με ένοπλους άνδρες στο κατάστρωμα, γνωρίζαμε ότι οι Τούρκοι θα μπορούσαν εύκολα να υπερισχύσουν του πολύ μικρού αριθμού των Ελλήνων ανδρών της Ακτοφυλακής που βρίσκονταν στο νησί με ελάχιστο οπλισμό. Ασφαλώς δεν θέλαμε να συμβεί κάτι τέτοιο».
Ο Χόλμπρουκ περιγράφει την ανησυχία και τα απανωτά τηλεφωνήματα στην Άγκυρα: «Υπήρξε άμεση επικοινωνία με την Τσιλέρ. Μίλησα μία φορά μαζί της και στη συνέχεια το θέμα πέρασε στον υπουργό Εξωτερικών της και σε άλλους, κάτι που μας εξυπηρετούσε. Δεν με ενδιέφερε με ποιον μιλούσαμε, αρκεί να ήταν άνθρωποι που μπορούσαν να διευθετήσουν την κατάσταση. Απ’ όσο θυμάμαι, η τουρκική απόβαση προηγήθηκε της τελικής συμφωνίας, αλλά στη συνέχεια η συμφωνία ήταν σχετικά σαφής στο μυαλό όλων».
Στο ερώτημα αν έπεσαν πυροβολισμοί ή αν χρησιμοποιήθηκε βία εκείνο το βράδυ, απαντά αρνητικά. «Απ’ όσο γνωρίζω, όχι. Θυμάμαι ότι ο Σαλικασβίλι μίλησε με τον Τούρκο ομόλογό του, ενώ εγώ είχα εκτενείς συνομιλίες με τον ίδιο τον Σαλικασβίλι, ο οποίος με τη σειρά του τηλεφωνούσε συνεχώς στην Άγκυρα».
Πόσο κοντά έφτασαν οι δύο πλευρές σε πόλεμο; «Πολύ κοντά σε μια στρατιωτική σύγκρουση, αλλά ένας πόλεμος με όλη τη σημασία της λέξης είναι κάτι διαφορετικό», υπογραμμίζει. «Όμως, αν δύο σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, δύο γείτονες με έντονες τριβές, άρχιζαν να πυροβολούν ο ένας τον άλλον, σε οποιοδήποτε επίπεδο και σε οποιοδήποτε σημείο, αυτό θα μπορούσε εύκολα να κλιμακωθεί σε κάτι πολύ πιο σοβαρό. Η θέση μας ήταν απολύτως σαφής: το ζήτημα αυτό εκκρεμούσε από τη δεκαετία του 1940 και είχε πάντοτε αντιμετωπιστεί με ειρηνικά μέσα. Με κατηγορίες και αντεγκλήσεις, αλλά όχι με στρατιωτική βία. Δεν έπρεπε να επιλυθεί με αυτόν τον τρόπο».
Η διαχρονική κληρονομιά
Ο Χόλμπρουκ σημειώνει, επίσης, ότι αναφερόταν πάντοτε δημοσίως στα Ίμια με την ελληνική τους ονομασία. «Είχα αναφερθεί δημοσίως στη [βραχονησίδα] Ίμια, ως “Ίμια”, και μάλιστα έκανα μια αναφορά που θεωρούσα πολύ λογοτεχνική, θεωρώντας τα Ίμια μέρος της “σκοτεινής θάλασσας του κρασιού” [σ.σ. από το ομηρικό “οίνοψ πόντος”]».
Όσο για τη στιγμή από την κρίση που του έμεινε πιο έντονα χαραγμένη, θυμάται κάτι μετά το πέρας της κρίσης. «Σκέφτομαι περισσότερο τις συνέπειες. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στη Διάσκεψη του Νταβός, είπα μάλλον χαλαρά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενήργησαν, ενώ η Ευρώπη κοιμόταν. Οι Δυτικοευρωπαίοι αντέδρασαν έντονα. Οι μισοί είπαν ότι ήταν αλήθεια, αλλά ότι ήμουν αγενής που το είπα. Οι άλλοι μισοί είπαν ότι ήταν επίσης αλήθεια και ότι έπρεπε να κάνουν περισσότερα για να διαχειρίζονται τα δικά τους προβλήματα. Έτσι, η φράση “η Ευρώπη κοιμόταν” και το γεγονός ότι ο πρόεδρος Κλίντον εργάστηκε για να αποτρέψει έναν πόλεμο έγιναν μέρος του ευρύτερου διαλόγου ανάμεσα στις δύο ηπείρους, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Αυτή είναι, τελικά, η διαχρονική κληρονομιά της κρίσης των Ιμίων, πέρα από τη διαμάχη για μια μικρή, ακατοίκητη περιοχή».
