Στις 27 Ιανουαρίου, όταν κλιμακώνεται η κρίση με την τοποθέτηση σημαιών, η ΜΥΚ ενημερώνεται για την κατάσταση. Ο Κώστας Ματάλας θυμάται ότι η ενημέρωση έγινε προφορικά από τον ναύαρχο Διοίκησης Ναυτικής Εκπαίδευσης, ο οποίος τους έδωσε σαφείς εντολές: «Μας είπαν πως πρέπει να εξοπλιστούμε και να αποχωρήσουμε… Να πάμε κατευθείαν σε ένα ελικόπτερο για να φύγουμε για Κάλυμνο. Εκλήθησαν οι άντρες να συγκεντρωθούν στον προαύλιο χώρο της μονάδας, όπου τους δόθηκαν συγκεκριμένες οδηγίες – τι πρέπει να κάνουν και με τι πρέπει να εξοπλιστούν και, δεδομένου ότι ο χρόνος ήταν εξαιρετικά περιορισμένος, όλοι βοήθησαν ώστε να συγκεντρωθούν άμεσα τα απαραίτητα για την αναχώρηση. Συγκεντρώθηκαν πυρομαχικά, κάποια αντικείμενα επιβίωσης, οπλισμός, κάποιες βασικές τροφές που υπήρχαν διαθέσιμες, φουσκωτές βάρκες και μηχανές. Αμέσως μετά, οι βατραχάνθρωποι επιβιβάστηκαν σε ελικόπτερο, το οποίο τους μετέφερε αρχικά στην Κάλυμνο».
Κλίμα συνεργασίας
«Οι εντολές που δόθηκαν ήταν απολύτως σαφείς», σημειώνει. «Να μην επιτραπεί σε κανέναν να ανέβει στην Ανατολική Ίμια και να φυλάσσεται αυτό το νησί νύχτα-μέρα. Και, δεύτερον, οποιοσδήποτε επιχειρούσε να ανέβει, έπρεπε να εξουδετερωθεί. Τίποτα παραπάνω». Ποιο ήταν το κλίμα που επικρατούσε στη μονάδα; «Το κλίμα που επικρατούσε ήταν “περιέργεια”. Όμως δεν ήταν ούτε η πρώτη, ούτε η τελευταία αποστολή των βατραχανθρώπων, και μάλιστα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα. Συνεπώς υπήρχε αρχικά κλίμα απορίας, αλλά στη συνέχεια κλίμα συνεργασίας: πώς μπορεί ο ένας να βοηθήσει καλύτερα τον άλλον για την προετοιμασία, καθώς δεν επρόκειτο για στρατιωτική εκπαίδευση».
Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι γιατί η διαταγή ζητούσε να φυλαχτεί μόνο η Ανατολική Ίμια και όχι και η Δυτική. «Οι διαταγές της διοικήσεως αναφέρονταν μόνο στην Ανατολική Ίμια. Αν με ρωτάτε αν υπήρχε απορία γιατί δεν φυλάχτηκαν τα διπλανά νησιά, μιλάμε για πάρα πολλές μικρές βραχονησίδες και ερημονήσια. Όμως η όλη φασαρία γινόταν στην Ανατολική Ίμια. Άρα σε αυτόν τον χώρο θα αποβιβάζονταν οι βατραχάνθρωποι».
Τον ρωτάμε αν πίστευαν οι άντρες ότι όλο αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση. «Όταν ξεκινάς μια στρατιωτική επιχείρηση, φυσικά είσαι προετοιμασμένος και για το ενδεχόμενο αιματοχυσίας. Άλλωστε, αυτή είναι η δουλειά των βατραχανθρώπων: χτυπούν και αποχωρούν», τονίζει και αναλύει τον λόγο που επιλέχθηκε η Μονάδα Υποβρυχίων Καταστροφών (ΜΥΚ) να περατώσει την αποστολή: «Ένας λόγος ήταν ότι κάποιες μονάδες του Στρατού είχαν αναφέρει πως χρειάζονταν έναν εύλογο –έστω και μικρό– χρόνο προετοιμασίας. Οι βατραχάνθρωποι, αντίθετα, μπορούσαν να αναχωρήσουν πολύ πιο γρήγορα, μέσα σε ελάχιστα λεπτά… Ουσιαστικά εντός δύο ωρών».
Οι κανόνες εμπλοκής
Καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης, ανέκυπτε το φλέγον ζήτημα των κανόνων εμπλοκής: «Η έννοια των κανόνων εμπλοκής είναι κάτι που συχνά παρερμηνεύεται», αναφέρει, αναλύοντας πως και η ίδια η αποστολή των βατραχανθρώπων στα Ίμια αποτελούσε «εμπλοκή». «Κανόνες αυτοάμυνας υπήρχαν, ναι. Αν οι άνδρες της ΜΥΚ έβρισκαν εχθρικό στόχο, θα έπρεπε να τον εξαφανίσουν. Όταν έβρισκαν έναν στρατιώτη, εκεί δεν υπάρχει θέμα συζήτησης. Τον εξαφανίζεις».
Πόσες ώρες παρέμειναν οι βατραχάνθρωποι στη βραχονησίδα; «Τρεις έως τρεισήμισι ημέρες. Υπήρχαν δύο ομάδες, οι οποίες εναλλάσσονταν σε βάρδιες. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα επέστρεφαν στο πλοίο για αλλαγή μπαταριών και εξοπλισμού, καθώς πάνω στη βραχονησίδα δεν υπήρχε δυνατότητα ξεκούρασης ή ύπνου. Οι αλλαγές γίνονταν κάθε 12 ή 18 ώρες, ανάλογα με τις συνθήκες».
Μεταξύ των παράδοξων συμβάντων της κρίσης είναι το πρόβλημα που επισημάνθηκε με τις μπαταρίες ασυρμάτων της δεύτερης ομάδας βατραχανθρώπων λίγο πριν μεταβούν στη Δυτική Ίμια. Όπως διηγείται ο Ματάλας, «δεν υπήρξε καμία καθυστέρηση λόγω μπαταριών. Απλώς, όταν ελήφθη η εντολή να μεταβούν και στη Δυτική Ίμια, κρίθηκε σκόπιμο να ληφθούν επιπλέον μπαταρίες από τις ομάδες που βρίσκονταν ήδη στην Ανατολική Ίμια. Παράλληλα, έπρεπε να υπάρξει συνεννόηση, καθώς υπήρχε το ενδεχόμενο παρουσίας εχθρικών δυνάμεων στη Δυτική Ίμια, κάτι που δεν είχε ακόμη επιβεβαιωθεί μέχρι να γίνει η αναγνώριση από το ελικόπτερο.
»Έπρεπε, λοιπόν, να καθοριστεί πώς θα ενεργούσαν συντονισμένα οι δύο ομάδες, και δεν υπήρχε περίπτωση να μεταβεί μόνο μία ομάδα στη βραχονησίδα χωρίς τη στήριξη των υπόλοιπων ομάδων. Ο χρόνος που μεσολάβησε αξιοποιήθηκε για τη συζήτηση θεμάτων που αφορούσαν κυρίως τις μπαταρίες, αλλά και για τον συντονισμό της επιχείρησης κατάληψης της Δυτικής Ίμιας».
Υπάρχει μαρτυρία ότι αρνήθηκαν να αποχωρήσουν από τη βραχονησίδα και ότι ξεφούσκωσαν τα σκάφη τους. Ποια ήταν η ψυχολογία των βατραχανθρώπων; «Δεν επιτρέπουμε ποτέ να επηρεάζει την απόδοσή μας. Οι άνδρες έκαναν ακριβώς αυτό που τους ζητήθηκε. Οι προσωπικές σκέψεις και τα συναισθήματα ποικίλλουν, όμως για εμάς υπήρχε ικανοποίηση, γιατί εκτέλεσαν την αποστολή για την οποία είχαν διαταχθεί. Το συναίσθημα της στενοχώριας ανήκει σε προσωπικό επίπεδο. Σίγουρα υπήρχε μια στενοχώρια, αλλά δεν αποτελεί κριτήριο αξιολόγησης».
