Η αμφισβήτηση
«Η 25η Δεκεμβρίου 1995, ουσιαστικά, ήταν η απαρχή της επίσημης αμφισβήτησης του καθεστώτος των Ιμίων. Διότι ο πλοίαρχος τότε, μετά την προσάραξη στα αβαθή των βραχονησίδων, αρνήθηκε να αποκολληθεί το σκάφος του από ελληνική εταιρεία, λέγοντας ότι τα νησάκια βρίσκονται σε τουρκικά χωρικά ύδατα. Μετά από διαβουλεύσεις, εν πάση περιπτώσει, η ελληνική εταιρεία αποκόλλησε το “Figen Akat” από τα νησιά. Στις 29 Δεκεμβρίου, με ρηματική διακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, ανακοινώνεται ότι τα Ίμια είναι τουρκικό έδαφος κι ότι τα έχουν εγγράψει στο κτηματολόγιο του χωριού Καράκαγια, της επαρχίας Μούγκλα, της Νομαρχίας Αλικαρνασσού. Άρα, επισήμως η Τουρκία αμφισβητεί εθνικό χερσαίο χώρο. Αυτό ήταν πάρα πολύ σοβαρό γεγονός, διότι τα Ίμια ανήκουν στα διοικητικά όρια του Δήμου Καλυμνίων. Αμφισβητήθηκε, λοιπόν, το ιδιοκτησιακό καθεστώς του Δήμου Καλυμνίων, διότι όλες αυτές είναι δημοτικές βραχονησίδες. Και εκεί, βέβαια, εγώ ως δήμαρχος έπρεπε να σκεφτώ διάφορα πράγματα, γιατί στη ρηματική διακοίνωση της 29ης Δεκεμβρίου το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών απάντησε, στις 10 Ιανουαρίου 1996, με μια ρηματική διακοίνωση, η οποία κάνει αναφορά στη Συνθήκη της Λωζάννης, στην Ιταλοτουρκική Σύμβαση του 1932 και στη Συνθήκη των Παρισίων του 1947, με την οποία παραχωρούνται τα Δωδεκάνησα από την Ιταλία στην Ελλάδα».
Τα πράγματα πήραν άλλη τροπή όταν εμφανίστηκε στην ελληνική τηλεόραση ένα ρεπορτάζ του Αντώνη Φουρλή, το οποίο έφερνε στη δημοσιότητα τη ρηματική διακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών και την εδαφική αξίωση της Τουρκίας για τα Ίμια. «Όταν βγαίνει ένας δημοσιογράφος της εμβέλειας του κυρίου Φουρλή στον ΑΝΤ1 και λέει αυτά τα οποία λέει, καταλαβαίνετε ότι εκ των πραγμάτων δημιουργείται μια ανησυχία, επειδή πάνω στα Ίμια υπήρχε ο βοσκός, ο Αντώνης Βεζυρόπουλος, και εκεί ψάρευαν τα καλύμνικα ψαράδικα, με ό,τι αυτό σημαίνει για την τοπική κοινωνία. Άρχισε ο κόσμος να ανησυχεί. Και εμείς οι τοπικοί παράγοντες είμαστε δέκτες όλων αυτών των ζητημάτων. Καταλαβαίνετε ότι με μια πληροφόρηση τέτοιου επιπέδου εκ των πραγμάτων δημιουργείται αναστάτωση, ανησυχία. Βέβαια, το ηθικό των Καλυμνίων, λόγω του ταμπεραμέντου μας, δεν κάμπτεται εύκολα. Είμαστε ένας λαός που δεν έχουμε πεδιάδες… Πεδιάδες για μας είναι η θάλασσα… Ο κόσμος, ξέρετε, είναι, θα έλεγα, ψημένος. Εδώ βλέπει κανείς τους ψαράδες, τους ναυτικούς, τους σφουγγαράδες και λέει: “Εντάξει, οι άνθρωποι αυτοί, η σχέση τους με τη θάλασσα είναι κάτι διαφορετικό”».
Η απόφαση
Ο Δημήτρης Διακομιχάλης πήρε την απόφαση να πάει στη βραχονησίδα. «Εγώ, λοιπόν, ως δήμαρχος, όταν συνέβησαν η προσάραξη και η ρηματική διακοίνωση ότι τα νησιά αυτά δεν ανήκουν στην Ελλάδα και κατ’ επέκταση στα διοικητικά όρια του Δήμου, θεώρησα, με την κουλτούρα που έχω διαμορφωμένη, ότι πρέπει να κάνω το αυτονόητο. Πρώτον, να επισκεφτώ τα νησιά. Η αντίδρασή μου ήταν η πλέον απλή, η πλέον ελληνική. Δεν λέω πατριωτική, γιατί μπορεί εδώ να παρεξηγούνται και οι έννοιες, όλες αυτές οι έννοιες… Ήμουν, όμως, αιρετός, είχα ευθύνη».
Μαζί με τον διοικητή του Αστυνομικού Τμήματος Καλύμνου, Δημήτρη Ριόλα, τον Θεόφιλο Μιλάτο και τον Μιχάλη Αρβύθη κατευθύνθηκαν προς την Ανατολική Ίμια. «Έφυγε το πλοίο του Λιμενικού, δεν το προλάβαμε, και πήγαμε μετά. Επειδή ο κύριος Ριόλας είχε συντονιστεί με εμένα, θα πηγαίναμε μαζί, ως ο διοικητής του Αστυνομικού Τμήματος αυτός και εγώ ως ο δήμαρχος. Επειδή κάναμε εκείνη την περίοδο και κάποιες εργασίες στο κτίριο του Αστυνομικού Τμήματος, αποφασίσαμε να πάμε παρέα. Εκείνη την ώρα είπαμε ότι θα γίνει αυτό. Απλά πράγματα. Δεν υπήρξε ούτε προεργασία, ούτε ιδιαίτερη σκέψη, ούτε ιδιαίτερη ανάλυση. Αυτοί αμφισβήτησαν τον χώρο μας. Τον είχαν γράψει στο Κτηματολόγιο, και εγώ ως δήμαρχος με την ομάδα που πήγα εκεί πάνω, δηλαδή με τον διοικητή του Αστυνομικού Τμήματος, τον καπετάνιο και τον ναύτη που ήταν μαζί, κάναμε αυτή την κίνηση… Απλά…»
Η υποχρέωση
Οι συμμετέχοντες στην κίνηση τοποθέτησαν την ελληνική σημαία στην Ανατολική Ίμια και έβγαλαν και μια αναμνηστική φωτογραφία. Στην ερώτηση αν είχε ενημερώσει το Υπουργείο Εξωτερικών για την κίνηση που σκόπευε να κάνει, ο Διακομιχάλης απαντάει: «Ουαί και αλίμονο ο Έλληνας πολίτης –Έλληνας πολίτης, δεν λέω με την ιδιότητα του δημάρχου– ο οποίος θέλει να υψώσει την ελληνική σημαία σε έναν χώρο που είναι ελληνικός, να πρέπει να πάρει τηλέφωνο τον υπουργό Εξωτερικών ή τον υπουργό Εθνικής Άμυνας και να του πει: “Κύριε υπουργέ, μου επιτρέπεις;” Αυτά είναι επικίνδυνα πράγματα. Ήμουν αιρετός, είχα υποχρέωση. Δεν μετάνιωσα ποτέ, διότι αισθάνομαι ότι έκανα το ιερό μου καθήκον. Γνωρίζω πολύ καλά ότι τότε είχα ταράξει ήρεμα νερά».
Λίγες μέρες αργότερα, δημοσιογράφοι της τουρκικής εφημερίδας Χουριέτ προσγειώθηκαν με ελικόπτερο στη βραχονησίδα, κατέβασαν την ελληνική σημαία και τοποθέτησαν την τουρκική. Έβγαλαν και εκείνοι φωτογραφίες, οι οποίες δημοσιεύτηκαν στο πρωτοσέλιδο της Χουριέτ. «Ήταν ένα πράγμα όχι ευχάριστο», λέει ο Δημήτρης Διακομιχάλης. «Ξέρετε, η ιδιότητα του δημάρχου μπορεί να ακούγεται απλώς ως θεσμικός ρόλος. Όμως, ιδιαίτερα σε στιγμές δύσκολες σαν αυτές δεν είναι και ό,τι καλύτερο. Ποια μπορεί να ήταν τα συναισθήματα τα δικά μου ή των άλλων, όταν σε ελληνικό έδαφος τοποθετήθηκε μια τουρκική σημαία; Και ακριβώς αυτό τι επιβεβαιώνει; Επιβεβαιώνει ένα πράγμα. Ότι οι Τούρκοι τους στόχους τους, τους οποίους βάζουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, άλλοτε κάνοντας βήματα σημειωτόν, άλλοτε έχοντας επιθετική συμπεριφορά, καταφέρνουν και τους υλοποιούν. Και το βλέπουμε σήμερα με τα όσα συμβαίνουν. Κάποια φορά το ελληνικό πολιτικό σύστημα θα πρέπει να σταθεί στο ύψος του για να αντιμετωπίσουμε ουσιαστικά τον αναθεωρητισμό της Τουρκίας».
Η πολιτική αντιπαράθεση
Πάντως, η πράξη του Διακομιχάλη αποτέλεσε θέμα πολιτικής αντιπαράθεσης, με τον δήμαρχο της Καλύμνου να δέχεται σφοδρή κριτική για την πρωτοβουλία του από κύκλους του Υπουργείου Εξωτερικών. «Τότε εγώ ήμουν το κόκκινο πανί. Είχε πέσει πάνω μου ολόκληρη κυβέρνηση, με αιχμή του δόρατος τον Πάγκαλο, ότι εγώ τάραξα τα λιμνάζοντα νερά, ότι εγώ πήγα να βάλω σε πόλεμο τις δύο χώρες. Μα αν είναι δυνατόν! Ήταν μια περίοδος ιδιαίτερα δύσκολη.
»Στις 7 Μαρτίου, οπότε γιορτάζεται η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, κατέβηκε στο νησί ο τότε πρωθυπουργός, ο Κώστας Σημίτης. Πήγε στο Επαρχείο, επισκέφθηκε και το Δημαρχείο. Τον προσφώνησα, μετά έκανε την αντιφώνησή του. Του είπα: “Βρίσκεστε σε ένα νησί που το ταμπεραμέντο του λαού του είναι ιδιαίτερο”. Και εκείνος μου απάντησε: “Δήμαρχε, αυτό το ταμπεραμέντο θα πρέπει να το τιθασεύσουμε, να το ελέγξουμε”. Εμένα δεν μου άρεσε η σύσταση που μου έκανε και, αφήνοντας στην άκρη τις ευγένειες, ψέλλισα κάτι το οποίο ίσως σήμερα να μην το έλεγα: “Εδώ δεν είναι Κολωνάκι, δεν είναι κέντρο της Αθήνας… Εδώ είναι παραμεθόριος περιοχή”.
»Ταυτόχρονα με την παρουσία του πρωθυπουργού και της συνοδείας του, ήρθαν στο νησί δύο ιστορικά πρόσωπα, ο Μανώλης Γλέζος και ο Απόστολος Σάντας. Ο Απόστολος Σάντας, όταν ήμασταν όρθιοι στο γραφείο μου, απευθύνεται σε μένα και μου λέει: “Δήμαρχε, ξέρεις τι μας ενώνει εμάς τους τρεις;” Του λέω: “Όχι, κύριε Σάντα”. Δεν κατάλαβα την ερώτησή του. Μου λέει: “Μια σημαία. Εμείς οι δύο κατεβάσαμε τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη και εσύ ύψωσες την ελληνική σημαία στα Ίμια”. Ομολογώ ότι έμεινα έκπληκτος και, βέβαια, ήταν μια σπουδαία στιγμή για μένα σε μια περίοδο ιδιαίτερα φορτισμένη».
Το σοκ
Η κρίση των Ιμίων, όμως, επισφραγίστηκε από την τραγωδία της πτώσης του ελικοπτέρου του Πολεμικού Ναυτικού και τον θάνατο των τριών μελών του πληρώματός του. Ο Δημήτρης Διακομιχάλης θυμάται: «Όταν ενημερώθηκα για την πτώση του ελικοπτέρου, βίωσα ένα σοκ, διότι ήταν μια εξέλιξη πέρα και έξω από τη συμφωνία [σ.σ. τη συμφωνία «όχι πλοία, όχι στρατεύματα, όχι σημαίες» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, μετά την παρέμβαση των Αμερικανών]. Οπότε, ανθρώπινα αισθάνθηκα πάρα πολύ άσχημα. Για μένα ήταν πραγματικά ένα σοκ».
Τριάντα χρόνια μετά θα έπραττε το ίδιο; «Ακούστε. Οι συμβολικές ενέργειες δεν είναι ενέργειες που τις επαναλαμβάνεις. Δεν είναι, να το πω έτσι, για να χορτάσει κανείς. Μια συμβολική ενέργεια γίνεται σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, σε μια συγκυρία, όταν αξιολογηθεί ότι το απαιτούν οι συνθήκες. Σήμερα, το ερώτημα αυτό να το κάνετε στο κεντρικό κράτος. Μπορούν να πάνε να βάλουν έναν βοσκό πάνω στη βραχονησίδα; Εγώ μετά τα Ίμια κρατούσα τον βοσκό εκεί με μεγάλο προσωπικό κόστος, τον βοσκό που τόσο ενοχλούσε την Τουρκία. Του είπα: “Θα συνεχίσεις μετά τα γεγονότα στα Ίμια να πηγαίνεις, και ο Δήμος Καλυμνίων με τον έναν τρόπο ή τον άλλον θα σε στηρίζει οικονομικά σε εξαμηνιαία βάση”. Όταν έχασα τις εκλογές, ο συνάδελφος που με ακολούθησε δεν συνέχισε στην ίδια ρότα που εγώ είχα δρομολογήσει, αλλά ούτε και οι κυβερνήσεις. Ρωτήστε το κράτος σήμερα: Μπορεί να πάει να βάλει έναν βοσκό με κατσίκια στα Ίμια;»
