Σε λίγες μέρες συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από την κρίση των Ιμίων, και αξίζει να θυμηθούμε, πέρα από τα γεγονότα, και τις συνέπειές τους. Εκείνη η νύχτα του Ιανουαρίου του 1996, εκτός από μια σοβαρή ελληνοτουρκική ένταση, κατέδειξε για πρώτη φορά και σε τέτοιο βαθμό, με τρόπο επίσημο και απτό, την αμφισβήτηση του καθεστώτος στο Αιγαίο και τη δυσκολία διαχείρισης μιας κρίσης που εξελισσόταν κάτω από το βλέμμα των συμμαχικών δυνάμεων, και μάλιστα με ταχύτατους ρυθμούς.
Τα κενά
Τα Ίμια αποκάλυψαν κενά στον συντονισμό στο πεδίο των επιχειρήσεων, κενά στο επίπεδο συνεννόησης και επικοινωνίας μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, κενά στην εικόνα που εξέπεμπε η χώρα προς τα έξω. Επίσης αποκάλυψαν ότι η ύπαρξη ισχυρών Ενόπλων Δυνάμεων από μόνη της δεν είναι αρκετή, ιδίως όταν δεν συνοδεύεται από καθαρές διαδικασίες και σαφή πολιτική καθοδήγηση κάτω από συνθήκες πίεσης. Οι διαπιστώσεις αυτές δεν ανήκουν στο μακρινό παρελθόν, αλλά αντίθετα αποτέλεσαν τη βάση στην οποία οικοδομήθηκαν πολλές από τις επιλογές που υιοθετήθηκαν τις δεκαετίες που ακολούθησαν.
Στην κρίση των Ιμίων, ωστόσο, θρηνήσαμε και ανθρώπινες απώλειες. Ο θάνατος των τριών αξιωματικών, μετά την πτώση του ελικοπτέρου του Πολεμικού Ναυτικού, μας υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι πίσω από κάθε κρίση βρίσκονται και άνθρωποι που υπηρετούν με αίσθημα καθήκοντος και σε συνθήκες πίεσης στη διάρκεια τεταμένων καταστάσεων. Η μνήμη στελεχών που χάνονται στο καθήκον αποτελεί διαρκή υπενθύμιση ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε κρίσιμες στιγμές έχουν πραγματικό κόστος και ότι η σοβαρότητα στη διαχείριση τέτοιων καταστάσεων δεν είναι κάποια αφηρημένη έννοια, αλλά υποχρέωση απέναντι σε όσους καλούνται να τις υπηρετήσουν.
Οι αλλαγές
Η χώρα μας μετά το 1996, πράγματι, προχώρησε σε σημαντικές εξοπλιστικές και οργανωτικές αλλαγές, αφού επενδύθηκαν πόροι στην αναβάθμιση της ισχύος των Ενόπλων Δυνάμεων, στον εκσυγχρονισμό μέσων και υποδομών, στην ενίσχυση της επιτήρησης και της ετοιμότητας. Όλες αυτές οι επιλογές δεν έγιναν στο κενό, αλλά με φόντο την εμπειρία των Ιμίων και την ανάγκη να μην επαναληφθούν τέτοιου είδους συνθήκες αιφνιδιασμού και ασάφειας. Παράλληλα, η τουρκική πλευρά επέλεξε να διατηρήσει ανοιχτή την αμφισβήτηση στο Αιγαίο, μεταφέροντας συχνά την ένταση σε χαμηλότερα επίπεδα, αλλά πάντα με σταθερή παρουσία. Αυτό, λοιπόν, το περιβάλλον απαιτεί προσοχή στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, σύμφωνα με ένα δόγμα που να εγγυάται την εθνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας. Απαιτεί συνέπεια, καθαρές επιλογές και διαφάνεια στον τρόπο με τον οποίο το κράτος τοποθετείται δημόσια και διαχειρίζεται τέτοιου είδους περιστατικά.
Οι προκλήσεις
Σαφώς σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, η Ελλάδα βρίσκεται σε διαφορετική θέση από εκείνη του 1996, διότι διαθέτει πιο σύγχρονες δυνατότητες και μεγαλύτερη εμπειρία. Όμως οι προκλήσεις δεν έχουν εξαφανιστεί, αντίθετα έχουν γίνει πιο σύνθετες, σε ένα διεθνές περιβάλλον πολύ λιγότερο προβλέψιμο και γεωπολιτικά ρευστό.
Η εμπειρία των Ιμίων δείχνει και κάτι άλλο, που στον δημόσιο διάλογο συχνά παραβλέπεται. Δείχνει ότι τα ζητήματα ασφάλειας και διαχείρισης κρίσεων δεν προσφέρονται για εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις. Δεν είναι υπόθεση μιας κυβέρνησης ή μιας περιόδου, αλλά διαρκής ευθύνη του κράτους, και για τον λόγο αυτό η θεσμική συνέχεια, η συνεννόηση και η αποφυγή εσωτερικών αντιπαραθέσεων σε θέματα εθνικής ευαισθησίας αποτελούν προϋπόθεση σταθερότητας, κυρίως όταν κάθε ένταση αποκτά άμεσα και διεθνή διάσταση.
Τριάντα χρόνια μετά, το ζητούμενο δεν είναι να αναζητηθούν ευθύνες στο παρελθόν, άλλωστε τα θέματα έχουν ήδη αξιολογηθεί και έχουν αναγνωριστεί οι αδυναμίες τους. Το ζητούμενο είναι τα Ίμια να παραμένουν σημείο αναφοράς, επειδή μας θυμίζουν ότι η σταθερότητα στο Αιγαίο απαιτεί διαρκή προσοχή, εγρήγορση και καθαρές αποφάσεις – ιδίως όταν τα περιθώρια λάθους είναι ελάχιστα.
*Ευάγγελος Αποστολάκης, Ναύαρχος ε.α., Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, πρώην υπουργός Εθνικής Άμυνας, βουλευτής Επικρατείας
