Στις 26 Ιανουαρίου 1926, στο Λονδίνο, ένας Σκωτσέζος εφευρέτης παρουσιάζει δημόσια μια τεχνολογία που βρίσκεται ακόμη στα όρια του πειραματισμού. Ο Τζον Λόγκι Μπέιρντ καταφέρνει να μεταδώσει κινούμενη εικόνα σε πραγματικό χρόνο, με τεχνικούς περιορισμούς και ατελή ποιότητα, αλλά με ένα αποτέλεσμα που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Για πρώτη φορά, η εικόνα παύει να είναι καθηλωμένη στον χώρο όπου παράγεται. Η τηλεόραση έχει γεννηθεί.
Η επίδειξη πραγματοποιείται σε ένα μικρό εργαστήριο στο Σόχο, μακριά από τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και τα μεγάλα ερευνητικά κέντρα. Το μηχάνημα που έχει στήσει ο Μπέιρντ αποτελείται από περιστρεφόμενους δίσκους, φακούς, φωτοηλεκτρικά στοιχεία και πρόχειρες πηγές φωτισμού. Η εικόνα που προβάλλεται είναι θολή, ασπρόμαυρη και ασταθής. Παρ’ όλα αυτά, όσοι παρακολουθούν καταλαβαίνουν ότι δεν πρόκειται για κάποιο οπτικό τέχνασμα ή μηχανική αναπαραγωγή εικόνων, αλλά για ζωντανή μετάδοση. Το πρόσωπο που εμφανίζεται στην οθόνη κινείται, αλλάζει έκφραση. Η απόσταση έχει καταργηθεί.
Ο ίδιος ο Μπέιρντ δεν ανήκει στην κατηγορία των εφευρετών που στηρίζονται σε ισχυρούς θεσμούς ή κρατική χρηματοδότηση. Είναι αυτοδίδακτος, με εύθραυστη υγεία και μακρά ιστορία αποτυχημένων εγχειρημάτων. Πριν φτάσει στην τηλεόραση, έχει πειραματιστεί με πλήθος ιδεών, συχνά χωρίς αποτέλεσμα. Για χρόνια αντιμετωπίζει την καχυποψία των ειδικών και τη δυσπιστία του Τύπου. Η ιδέα ότι η εικόνα μπορεί να μεταδοθεί όπως ο ήχος του ραδιοφώνου θεωρείται από πολλούς τεχνικά ανέφικτη ή, στην καλύτερη περίπτωση, ως μια θεωρητική άσκηση.
Η λύση που παρουσιάζει βασίζεται στη μηχανική σάρωση της εικόνας. Ένας περιστρεφόμενος δίσκος «διαβάζει» το αντικείμενο γραμμή προς γραμμή, μετατρέποντας το φως σε ηλεκτρικά σήματα, τα οποία αποστέλλονται στον δέκτη και ανασυντίθενται σε εικόνα. Πρόκειται για τεχνολογία με σαφή όρια, που δεν μπορεί να προσφέρει υψηλή ευκρίνεια ούτε σταθερότητα. Ωστόσο, εκείνη τη στιγμή το ζητούμενο δεν είναι η τελειότητα, αλλά η απόδειξη της αρχής. Και αυτή η απόδειξη έχει πλέον δοθεί.
Η επίδειξη του Ιανουαρίου του 1926 δεν οδηγεί άμεσα σε εμπορική αξιοποίηση ούτε σε μαζική αποδοχή. Χρειάζονται ακόμη χρόνια ανταγωνισμού, τεχνολογικής εξέλιξης και πειραματισμών. Σύντομα, η μηχανική τηλεόραση του Μπέιρντ θα αντικατασταθεί από ηλεκτρονικά συστήματα που προσφέρουν ανώτερη ποιότητα εικόνας και μεγαλύτερη αξιοπιστία. Παρ’ όλα αυτά, η θέση του στην ιστορία δεν αμφισβητείται. Ήταν ο πρώτος που έδειξε δημόσια ότι η τηλεόραση δεν ήταν απλώς μια υπόσχεση του μέλλοντος.
Από αυτό το σημείο και μετά, η εξέλιξη είναι ταχεία. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, η τηλεόραση μετατρέπεται σε κυρίαρχο μέσο μαζικής επικοινωνίας. Εισβάλει στα σπίτια, επηρεάζει την πολιτική, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται οι εκλογικές εκστρατείες, μεταφέρει πολέμους, κρίσεις και μεγάλες στιγμές σε πραγματικό χρόνο. Δημιουργεί κοινές εμπειρίες, αλλά και νέες μορφές χειραγώγησης και εξουσίας. Η εικόνα αποκτά πρωτοφανή δύναμη.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, σε έναν κόσμο κορεσμένο από οθόνες υψηλής ανάλυσης, ψηφιακές πλατφόρμες και συνεχή ροή εικόνων, η τηλεοπτική μετάδοση του 1926 μοιάζει τεχνικά πρωτόγονη. Ωστόσο, η σημασία της παραμένει ακέραιη. Σε εκείνο το μικρό εργαστήριο του Λονδίνου, η εικόνα έκανε το αποφασιστικό της βήμα έξω από τον φυσικό της χώρο. Και μαζί της, ολόκληρος ο σύγχρονος οπτικός πολιτισμός.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
