Η Γαλλική Επανάσταση εκδηλώθηκε το καλοκαίρι του 1789, εγκαινιάζοντας μια περίοδο δραματικών πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών στη Γαλλία, οι οποίες διήρκεσαν έως την οριστική πτώση του Ναπολέοντα το 1815.
Ανάμεσα στα γεγονότα που σημάδεψαν αυτή την περίοδο περιλαμβάνονται αναμφίβολα οι εκτελέσεις του βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ και της συζύγου του Μαρίας Αντουανέτας το 1793, οι οποίες σηματοδότησαν την οριστική ρήξη των επαναστατών με το παλαιό καθεστώς.
Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ ανέβηκε στον θρόνο το 1774, σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης για το γαλλικό βασίλειο. Η οικονομική δυσπραγία, αποτέλεσμα χρόνιων δημοσιονομικών ελλειμμάτων, πολεμικών δαπανών, αναποτελεσματικής φορολογικής πολιτικής και ενός συστήματος κοινωνικών προνομίων που επιβάρυνε δυσανάλογα τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, είχε υπονομεύσει σοβαρά τη σταθερότητα της μοναρχίας. Παρά τις απόπειρες μεταρρύθμισης από φιλελεύθερους υπουργούς, ο βασιλιάς αποδείχθηκε αδύναμος να επιβάλει ριζικές αλλαγές, εγκλωβισμένος ανάμεσα στην αντίσταση των προνομιούχων τάξεων και στον φόβο απώλειας της απόλυτης εξουσίας του.
Η σύγκληση της συνέλευσης των Γενικών Τάξεων το 1789 λειτούργησε ως καταλύτης για τον μετασχηματισμό της πολιτικής ζωής στη Γαλλία. Η σύνταξη της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη τον Σεπτέμβριο του 1789 σήμανε τη θεμελιώδη μετατόπιση στη σύλληψη της πολιτικής εξουσίας, καθώς η έννοια της εθνικής κυριαρχίας αναδείχθηκε σε κεντρικό άξονα της νέας πολιτικής νομιμότητας. Παρά ταύτα, κατά την αρχική φάση της Επανάστασης (1789-Αύγουστος 1792), η εγκαθίδρυση συνταγματικής μοναρχίας θεωρήθηκε από πολλούς ως βιώσιμη λύση, και η ρήξη με το πρόσωπο του βασιλιά δεν έλαβε ακόμη οριστικό χαρακτήρα.
Καθοριστική για τη βασιλεία του Λουδοβίκου υπήρξε η αποτυχημένη απόπειρα φυγής του προς τη Βαρέν, τον Ιούνιο του 1791. Οι ενέργειές του κλόνισαν την εμπιστοσύνη προς το πρόσωπό του και ενίσχυσαν τις υποψίες πολλών ότι δρούσε εναντίον της επαναστατικής διαδικασίας. Η οριστική ρήξη με τον θεσμό της βασιλείας επήλθε έναν χρόνο αργότερα, το 1792, στο πλαίσιο της κυριαρχίας των πιο ριζοσπαστικών στοιχείων των επαναστατών.
Η δημόσια εκτέλεση ενός βασιλιά, ο οποίος μέχρι πρότινος εθεωρείτο ενσάρκωση της κρατικής εξουσίας, ανέτρεψε αιώνες πολιτικής παράδοσης στη Γαλλία.
Η κήρυξη της Δημοκρατίας τον Σεπτέμβριο του 1792 και η σύγκληση της Συμβατικής Εθνοσυνέλευσης έθεσαν επί τάπητος το ζήτημα της τύχης του έκπτωτου βασιλέα Λουδοβίκου, γνωστού πλέον ως «πολίτη Καπέτου». Η δίκη του είχε έντονα πολιτικό χαρακτήρα και λιγότερο ποινικό, καθώς το βασικό ερώτημα δεν αφορούσε μόνο την ενοχή του για τις αντεπαναστατικές ενέργειές του, αλλά και το κατά πόσον ο ίδιος συνιστούσε απειλή για τη Δημοκρατία. Οι υποστηρικτές της ενοχής του παρουσίασαν ενώπιον του δικαστηρίου αποδεικτικά στοιχεία, όπως τη μυστική αλληλογραφία του με ξένες δυνάμεις, προκειμένου να τεκμηριώσουν την κατηγορία τους για εσχάτη προδοσία.
Η απόφαση για την καταδίκη του Λουδοβίκου σε θάνατο ελήφθη με οριακή πλειοψηφία. Η εκτέλεση του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ με γκιλοτίνα πραγματοποιήθηκε στις 21 Ιανουαρίου 1793 στην Πλατεία της Επανάστασης στο Παρίσι. Η δημόσια εκτέλεση ενός βασιλιά, ο οποίος μέχρι πρότινος εθεωρείτο ενσάρκωση της κρατικής εξουσίας, ανέτρεψε αιώνες πολιτικής παράδοσης στη Γαλλία. Για τους ριζοσπάστες επαναστάτες, η εκτέλεση του Λουδοβίκου κατέδειξε ότι κανένα άτομο δεν βρισκόταν υπεράνω του νόμου και ότι η λαϊκή κυριαρχία είχε πλέον υλική και αμετάκλητη υπόσταση.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
