Στις 19 Ιανουαρίου 1955, το «Scrabble» κυκλοφορεί επίσημα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκτοτε, ένα απλό παιχνίδι λέξεων θα μετατραπεί σε πολιτιστικό φαινόμενο που θα εγκατασταθεί στα σαλόνια, στις βιβλιοθήκες και στα οικογενειακά τραπέζια του δυτικού κόσμου.
Το δημοφιλές αυτό επιτραπέζιο ήταν κάθε άλλο παρά εφεύρεση της στιγμής. Η ιδέα για τη δημιουργία του γεννήθηκε μέσα στην οικονομική ασφυξία της Μεγάλης Υφεσης και χρειάστηκε πάνω από δύο δεκαετίες επιμονής, απορρίψεων και χαμηλών προσδοκιών για να βρει το κοινό της.
Η ιστορία του παιχνιδιού ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και παίρνει την οριστική της μορφή το 1938, όταν ο άνεργος αρχιτέκτονας Αλφρεντ Μόσερ Μπατς, προσπαθώντας να κατανοήσει τι κάνει ένα παιχνίδι επιτυχημένο, στρέφεται στη στατιστική. Αναλύει πρωτοσέλιδα εφημερίδων, μετρά τη συχνότητα εμφάνισης των γραμμάτων της αγγλικής γλώσσας και σχεδιάζει ένα σύστημα στο οποίο η γλωσσική δυσκολία μεταφράζεται σε βαθμολογία. Τα πιο σπάνια γράμματα αποκτούν μεγαλύτερη αξία, ενώ η τύχη περιορίζεται υπέρ της στρατηγικής. Το αποτέλεσμα είναι ένα παιχνίδι που ανταμείβει όχι μόνο το πλούσιο λεξιλόγιο, αλλά και τη διορατικότητα: πού θα τοποθετηθεί η λέξη, ποια γράμματα θα διατηρηθούν, ποιοι πολλαπλασιαστές θα ενεργοποιηθούν. Έτσι, το «Scrabble», όπως θα ονομαστεί αργότερα, γεννιέται από τη συνάντηση γλώσσας και μαθηματικών.
Οι πρώτες εκδοχές του παιχνιδιού φέρουν διαφορετικά ονόματα. Αρχικά πήρε το όνομα “Lexiko” (από την ελληνική λέξη) και δεν διέθετε ταμπλό, ενώ στη συνέχεια πήρε το όνομα “Criss Cross Words” και πήρε τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Παρά τη ευφυή σύλληψη, το παιχνίδι απορρίπτεται κατ’ επανάληψη από μεγάλες εταιρείες παιχνιδιών, οι οποίες το θεωρούν «υπερβολικά εγκεφαλικό» και εμπορικά ριψοκίνδυνο. Για χρόνια παραμένει σχεδόν άγνωστο – μια ιδέα που κυκλοφορεί από χέρι σε χέρι χωρίς ουσιαστική απήχηση.
Η στροφή έρχεται στα τέλη της δεκαετίας του 1940, όταν ο επιχειρηματίας και λάτρης των επιτραπέζιων παιχνιδιών Τζέιμς Μπρούνοτ αποκτά τα δικαιώματα. Προχωρά σε μικρές αλλά κρίσιμες αλλαγές στους κανόνες και στον σχεδιασμό, και δίνει στο παιχνίδι το όνομα «Scrabble», μια λέξη που παραπέμπει στην αγωνιώδη αναζήτηση, στο ψάξιμο, στην προσπάθεια σύνθεσης. Το 1948 το παιχνίδι κατοχυρώνεται ως εμπορικό σήμα και, έναν χρόνο αργότερα, ο Μπρούνοτ και η σύζυγός του μετατρέπουν ένα εγκαταλελειμμένο σχολείο στο Dodgingtown του Κονέκτικατ σε πρόχειρη μονάδα παραγωγής. Το 1949 κατασκευάζονται περίπου 2.400 σετ, με την επιχείρηση να καταγράφει οικονομική ζημία. Η επιτυχία ήταν ακόμα μακριά.
Ωστόσο, το παιχνίδι αρχίζει σταδιακά να κερδίζει έδαφος. Ξεκινά να γίνεται γνωστό πέρα από τον στενό κύκλο των δημιουργών του και προσελκύει την προσοχή στελεχών του λιανεμπορίου. Μεγάλα πολυκαταστήματα όπως τα Macy’s κάνουν μεγάλες παραγγελίες του παιχνιδιού για τα ράφια τους. Μέχρι το 1952, η ζήτηση έχει πλέον ξεπεράσει τις δυνατότητες της μικρής παραγωγής και ο Μπρούνοτ απευθύνεται στην εταιρεία Selchow & Righter για τη μαζική διανομή. Η 19η Ιανουαρίου 1955 σηματοδοτεί ακριβώς αυτή τη μετάβαση: το “Scrabble” παύει να είναι ένα χειροποίητο παιχνίδι περιορισμένης εμβέλειας και γίνεται μαζικό προϊόν.
Από εκείνο το σημείο και μετά, η διάδοση είναι εκρηκτική. Το παιχνίδι μπαίνει στα αμερικανικά σπίτια την ίδια εποχή που η τηλεόραση επαναπροσδιορίζει τον οικογενειακό ελεύθερο χρόνο. Αντί, όμως, να απομονώνει, το “Scrabble” απαιτεί παρουσία, συνομιλία και αντιπαράθεση.
Στα χρόνια που ακολουθούν, το «Scrabble» ταξιδεύει πέρα από τα αγγλόφωνα σύνορα και προσαρμόζεται σε δεκάδες γλώσσες, καθεμία με το δικό της αλφάβητο και τις δικές της γλωσσικές ιδιαιτερότητες. Σε ορισμένες χώρες καθιερώνεται ως εκπαιδευτικό εργαλείο, αλλού ως ανταγωνιστικό άθλημα με τουρνουά, επίσημες κατατάξεις και εξειδικευμένα λεξικά. Εξήντα και πλέον χρόνια μετά τη μαζική του κυκλοφορία, η απλότητα του «Scrabble» –επτά γράμματα ανά παίκτη, ένα ταμπλό, ένας σαφής στόχος– αποδεικνύεται το μεγαλύτερό του πλεονέκτημα, καθώς επιτρέπει άπειρους συνδυασμούς χωρίς να αλλοιώνει τον πυρήνα του.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
