Η ιστορία της ανθρώπινης γνώσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάγκη του ανθρώπου να καταγράφει, να ταξινομεί και να μεταδίδει την εμπειρία και την κατανόησή του για τον κόσμο.
Οι πρώτες προσπάθειες για τη συλλογή της ανθρώπινης γνώσης έγιναν στην αρχαιότητα, με τη δημιουργία βιβλιοθηκών στα μεγάλα κέντρα του ελληνιστικού κόσμου, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στην Πέργαμο και αλλού. Ανάμεσα σε εκείνους που ξεχώρισαν για την προσπάθειά τους να συγκεντρώσουν την ανθρώπινη γνώση κατά την αρχαιότητα ήταν ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ο οποίος συνέταξε τη Φυσική Ιστορία, ένα έργο που αποτελείται από 37 βιβλία καλύπτοντας θέματα από την αστρονομία και τα μαθηματικά έως τη φαρμακολογία, την κηπουρική και τη γλυπτική.
Κατά τη διάρκεια των μεσαιωνικών χρόνων, έγιναν αρκετές προσπάθειες για τη σύνταξη εγκυκλοπαιδειών ή μεγάλων λεξικών, τόσο στη βυζαντινή και ισλαμική Ανατολή όσο και στη δυτική Ευρώπη. Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης μορφής της εγκυκλοπαίδειας διαδραμάτισαν οι διαφωτιστές Ντενί Ντιντερό και Ζαν λε Ρον Ντ’ Αλαμπέρ, οι οποίοι συνέταξαν την Εγκυκλοπαίδεια, ή Συστηματικό Λεξικό των Επιστημών, των Τεχνών και Χειροτεχνίας.
Οπως δήλωσε ο ίδιος ο Ντιντερό, στόχος του ήταν να εκκοσμικεύσει την ανθρώπινη γνώση, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονταν οι άνθρωποι του 18ου αιώνα, να μπορούν να ενημερώνονται και να εμπλουτίζουν τις γνώσεις τους για διάφορα θέματα.
Στα τέλη του 18ου αιώνα, άρχισε η έκδοση της Εγκυκλοπαίδειας Μπριτάνικα, η οποία συνέχισε να ανανεώνεται διαρκώς και να εκδίδεται σε έντυπη μορφή έως το 2012, παραμένοντας μία από τις πιο αξιόπιστες πηγές πληροφόρησης. Οπως και στην περίπτωση της Μπριτάνικα, η διάδοση του Διαδικτύου ανάγκασε πολλούς εκδότες να διακόψουν την έκδοση των εγκυκλοπαιδειών σε έντυπη μορφή, επιλέγοντας πλέον τη δημοσίευσή τους σε ψηφιακή μορφή. Ανάμεσα στις μεγαλύτερες ψηφιακές εγκυκλοπαίδειες του 21ου αιώνα είναι η Wikipedia ή Βικιπαίδεια, όπως έχει επικρατήσει να ονομάζεται στα ελληνικά.
Η Βικιπαίδεια ξεκίνησε το έργο της στις 15 Ιανουαρίου 2001, αποτελώντας δημιούργημα του Τζίμι Γουέιλς και του Λάρι Σένγκερ. Οι δύο άνδρες δημιούργησαν τη Βικιπαίδεια ως συμπλήρωμα της Nupedia, μιας αυστηρά ελεγχόμενης επιστημονικής διαδικτυακής εγκυκλοπαίδειας. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές εγκυκλοπαίδειες, η Βικιπαίδεια δεν βασίζεται σε λήμματα τα οποία έχουν επιμεληθεί ειδικοί επιστήμονες, αλλά στη συλλογική συγγραφή τους από εθελοντές συντάκτες από όλον τον κόσμο.
Συχνά αναφέρεται ότι η Βικιπαίδεια έχει συμβάλει στον εκδημοκρατισμό της γνώσης, προσφέροντας πληροφορίες σε οποιονδήποτε άνθρωπο έχει πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Το ότι ο καθένας έχει τη δυνατότητα να συγγράψει ή να διορθώσει κάποιο λήμμα στερεί σε αρκετές περιπτώσεις από τη Βικιπαίδεια εγκυρότητα για την ακρίβεια των πληροφοριών που παραθέτει.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
