Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής σχημάτισε την πρώτη κυβέρνησή του στις 5 Οκτωβρίου 1955, έπειτα από τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπάγου στις 4 Οκτωβρίου. Τα γεγονότα στο Κυπριακό και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις εξελίσσονταν με τέτοια ταχύτητα ώστε εθεωρείτο απαραίτητη η άμεση διαδοχή του Παπάγου στην πρωθυπουργία, προτού καν ξεκινήσουν οι διαδικασίες για την εκλογή νέου αρχηγού εντός του κόμματος του Ελληνικού Συναγερμού.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποτελούσε έναν από τους ελάχιστους προβεβλημένους υπουργούς του Ελληνικού Συναγερμού, ο οποίος ουδέποτε είχε συγκρουστεί με τα Ανάκτορα. Παρά το γεγονός ότι εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής με το Λαϊκό Κόμμα το 1935, ο Καραμανλής κρατούσε αποστάσεις από την κληρονομιά του Εθνικού Διχασμού.
Ηταν ένας νέος και επιτυχημένος υπουργός, ο οποίος ανήκε σε μια νέα γενιά πολιτικών, που προσέβλεπε κυρίως προς τις ΗΠΑ και τη Βορειοατλαντική Συμμαχία παρά προς το Ηνωμένο Βασίλειο.
Σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του πρωθυπουργού, ο Μακεδόνας πολιτικός έκανε σαφείς τις προθέσεις του να προχωρήσει σε εθνικές εκλογές στις αρχές του 1956. Στις 25 Νοεμβρίου 1955, η κυβέρνηση Καραμανλή κατέθεσε στη Βουλή το σχέδιο ενός νέου εκλογικού νόμου με την ονομασία «πλειοψηφικόν σύστημα με περιωρισμένην εκπροσώπησιν της μειοψηφίας».
Η αντιπολίτευση ονόμασε το εκλογικό σύστημα που πρότεινε η κυβέρνηση Καραμανλή ως «τριφασικό», αρνούμενη να το υπερψηφίσει. Η έγκρισή του από την πλειοψηφία της Βουλής έγινε τελικά στις 19 Δεκεμβρίου.
Κατά τη διάρκεια των λίγων μηνών της παραμονής του στην εξουσία, ο Καραμανλής προώθησε μια σειρά από μεταρρυθμίσεις και έργα υποδομών. Μεταξύ άλλων, εφάρμοσε μείωση δασμών και φόρων σε είδη πρώτης ανάγκης, αμνήστευσε τους στρατιωτικούς που είχαν καταδικαστεί στη δίκη της Αεροπορίας, απέλυσε 1.100 πολιτικούς κρατούμενους, αποφάσισε την επέκταση των έργων στον Μέγδοβα, την Πτολεμαΐδα και τον Αχελώο, αναπροσάρμοσε τις εργατικές αμοιβές και θεμελίωσε το πρώτο διυλιστήριο στον Ασπρόπυργο. Αυτές οι ενέργειες αποτέλεσαν το προοίμιο του πολιτικού προγράμματος που γνωστοποίησε στον ελληνικό λαό τους επόμενους μήνες.
Στη συνέχεια, ο Καραμανλής αποφάσισε να ανακοινώσει την ίδρυση του κόμματός του, της Εθνικής Ριζοσπαστικής Eνωσης, στις 4 Ιανουαρίου 1956. Oπως τόνισε ο ίδιος, η απόφαση για την ίδρυση ενός νέου κόμματος αποτελούσε επισφαλή κίνηση, δεδομένου ότι εγκατέλειπε την ασφάλεια ενός επιτυχημένου κόμματος, όπως ήταν ο Ελληνικός Συναγερμός, για έναν πολιτικό φορέα ο οποίος δεν είχε δοκιμαστεί ξανά σε εκλογές. Σύμφωνα με τον Καραμανλή, το νέο κόμμα ευαγγελιζόταν την αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό με την ανάληψη της εξουσίας από μια νέα γενιά πολιτικών, πέρα από τους περιορισμούς του Εθνικού Διχασμού, την επίτευξη της σταθερότητας και της ανάπτυξης.
Μέσα σε λίγες ημέρες, ανακοίνωσαν την προσχώρησή τους στο νέο κόμμα του Καραμανλή σχεδόν όλα τα στελέχη του Ελληνικού Συναγερμού, καθώς και πολλά προβεβλημένα στελέχη του Κέντρου, όπως ο Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος και ο Γρηγόρης Κασιμάτης. Παράλληλα, στην ΕΡΕ προσχώρησαν πολλοί πολιτευτές από τη Βόρειa Ελλάδα, όπως ο Νικόλαος Ζαρντινίδης και ο Νικόλαος Μάρτης. Το γεγονός ότι επικεφαλής του νέου κόμματος ήταν ένας Μακεδόνας, ο πρώτος Μακεδόνας πρωθυπουργός της Ελλάδας, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημιουργία μιας στιβαρής εκλογικής βάσης της ΕΡΕ στη Βόρειa Ελλάδα στις επερχόμενες εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956.
