Τη δεκαετία του ’80, o σκληρός ήχος εκτίναξε τη δημοτικότητά του στα μεγαλύτερα ύψη όλων των εποχών και, μοιραία, ως ένα μουσικό φαινόμενο τόσο παρεμβατικό και δημοφιλές, δεν θα μπορούσε να παραμείνει απαθές απέναντι σε σοβαρά κοινωνικά και ανθρωπιστικά ζητήματα.
Το Live Aid παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο εμβληματικά γεγονότα της μουσικής ιστορίας μετά το Woodstock (χρονικά)· ένα παγκόσμιο εγερτήριο, όπου η τέχνη συνάντησε την αλληλεγγύη και η μουσική έγινε όχημα παγκόσμιας ευαισθητοποίησης.
Στις 13 Ιουλίου 1985, δύο ταυτόχρονες συναυλίες – μαμούθ, η μία στο Γουέμπλεϊ του Λονδίνου και η άλλη στο John F. Kennedy Stadium της Φιλαδέλφειας στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώθηκαν μέσα από μια τιτάνια δορυφορική μετάδοση που έφερε την τεράστια ανθρωπιστική κρίση της Αιθιοπίας στο επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής.
Η φρικτή πραγματικότητα της πείνας έγινε αμέσως αντιληπτή σε εκατομμύρια ανθρώπους, που παρακολούθησαν τις εικόνες σε ζωντανή μετάδοση. Το γεγονός δεν περιορίστηκε σε έναν απλό φιλανθρωπικό σκοπό· ήταν μια πρόκληση για την ίδια την ανθρωπότητα: Μπορούσε η μουσική να αλλάξει τον κόσμο; Μπορούσε η μουσική αφρόκρεμα του πλανήτη να σταθεί την ίδια στιγμή στην «ίδια» σκηνή για έναν κοινό σκοπό; Και η απάντηση ήρθε δυναμικά μέσα από τις χιλιάδες χαμόγελα, τα δάκρυα και τη θετική ανταπόκριση θεατών απ’ όλο τον πλανήτη.
Δύο τραγούδια η εναρκτήρια ιδέα
Η ιδέα του Live Aid γεννήθηκε επτά μήνες πριν από τον Ιούλιο του ’85, μετά την επιτυχία του single «Do They Know It’s Christmas?» που δημιούργησαν οι Μπομπ Γκέλντοφ και Mιντζ Γιουρ κι ερμήνευσαν κορυφαίοι καλλιτέχνες όπως οι Μπόνο, Τζορτζ Mάικλ, Bananarama, Duran Duran. Το τραγούδι είχε στόχο να συγκεντρώσει χρήματα για την καταπολέμηση του τρομακτικού λιμού στην Αιθιοπία (1983-1985) και αποτέλεσε την αφετηρία για τη μεγαλύτερη συναυλία στην Ιστορία. Τελικώς, αντί για 72.000 λίρες που ήταν ο αρχικός στόχος, το τραγούδι έφερε έσοδα άνω των 7,5 εκατ.
Σχεδόν δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι σε 150 χώρες παρακολούθησαν τις δύο συναυλίες μέσα από 16 ώρες μουσικής, με τη συνδρομή 16 δορυφόρων
Oι ΗΠΑ απάντησαν τον Ιανουάριο του 1985 με το «We Are The World» και με έναν ακόμη μεγαλύτερο γαλαξία αστέρων (Mάικλ Τζάκσον, Λάιονελ Ρίτσι, Στίβι Γουόντερ, Μπρους Σπρίνγκστιν, Μπομπ Ντίλαν, Tίνα Tέρνερ και πολλούς άλλους) και αυτές οι δύο ποπ – ροκ επιτυχίες άνοιξαν διάπλατα τον δρόμο για το Live Aid, ένα πραγματικά πολύ δύσκολο εγχείρημα για την εποχή εκείνη.
Στο Γουέμπλεϊ συγκεντρώθηκαν 72.000 θεατές (μεταξύ των οποίων και το πριγκιπικό ζεύγος της Ουαλλίας, Κάρολος και Νταϊάνα) και στο JFK Stadium 90.000, ενώ σχεδόν δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι σε 150 χώρες (σχεδόν ο μισός πλανήτης το 1985 δηλαδή) παρακολούθησαν το γεγονός μέσα από 16 ώρες μουσικής, με τη συνδρομή 16 δορυφόρων. Υπολογίζεται ότι περίπου 140 εκατ. δολάρια συγκεντρώθηκαν για την αντιμετώπιση της πείνας, αλλά το σημαντικότερο ήταν η προβολή των εικόνων και η ευαισθητοποίηση του κοινού σε παγκόσμιο επίπεδο.
Συμμετοχές υψηλού επιπέδου
Στο Live Aid συμμετείχαν δεκάδες μεγάλα ονόματα της διεθνούς μουσικής σκηνής, πολλοί από τους οποίους έκαναν reunions ειδικά για το γεγονός αυτό. Στη σκηνή του Γουέμπλεϊ εμφανίστηκαν μεταξύ άλλων οι Status Quo, The Boomtown Rats, Aνταμ Aντ, Ultravox, Spandau Ballet, Eλβις Κοστέλο, Nικ Kέρσοου, Σαντέ, U2, Dire Straits (με Στινγκ), Queen, Ντέιβιντ Μπόουι, The Who, Eλτον Τζον (με Kίκι Ντι και Τζορτζ Mάικλ), Φιλ Κόλινς, Στινγκ, Μπράιαν Φέρι, Πολ Γιανγκ, Aλισον Mοαγιέτ και Πολ Mακάρτνεϊ, και στο φινάλε όλοι μαζί για το τραγούδι «Do They Know It’s Christmas?».
Στη Φιλαδέλφεια, το πρόγραμμα περιελάμβανε Τζόαν Μπαέζ, The Hooters, Μπίλι Οσιαν, Black Sabbath, Run D.M.C., Ρικ Σπρίνγκφιλντ, REO Speedwagon, Crosby, Stills & Nash, Judas Priest, Μπράιαν Ανταμς, Mαντόνα, Tom Petty and the Heartbreakers, Led Zeppelin (με Φιλ Κόλινς και Tόνι Tόμσον στα ντραμς), Μπομπ Ντίλαν και πολλούς άλλους. Στο τέλος, όλοι οι καλλιτέχνες ενώθηκαν για το «We Are the World».
Η συμμετοχή του Φιλ Κόλινς, μάλιστα, ξεπέρασε κάθε προσδοκία, καθώς ο εμβληματικός ντράμερ και τραγουδιστής των Genesis εμφανίστηκε στο Γουέμπλεϊ το πρωί και αμέσως μετά πήρε ελικόπτερο και Κονκόρντ για να εμφανιστεί στη Φιλαδέλφεια το απόγευμα, κατακτώντας και τις δύο σκηνές μέσα στην ίδια ημέρα. Οι Queen, με τον Φρέντι Μέρκιουρι στο απόγειο της καριέρας του, θεωρείται ότι «έσωσαν» το momentum της συναυλίας στο Λονδίνο με την ενέργεια και τη θεατρικότητα της εμφάνισής τους, ενώ παράλληλα έβαλαν στο συρτάρι τις σοβαρές διαφορές μεταξύ των μελών τους, για να καταγράψουν μια σπουδαία επανεκκίνηση μέχρι τον θάνατο του Mέρκιουρι το 1991 (ένα χρόνο μετά, το 1986, οι Queen κατάφεραν να γεμίσουν μόνοι τους το Γουέμπλεϊ στη Magic Tour).
Ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσε η σύμπραξη της Tίνα Tέρνερ με τον Mικ Τζάγκερ, που ερμήνευσαν μαζί το «State of Shock» και το χορευτικό φινάλε τους συγκλόνισε το κοινό. Εντυπωσιακές ήταν και οι επανενώσεις των Led Zeppelin, The Who και Black Sabbath, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία για τους θεατές. Τεχνικά προβλήματα όπως με το μικρόφωνο του Πολ Μακάρτνεϊ που δεν λειτουργούσε στην αρχή του «Let It Be» αντιμετωπίστηκαν χάρη στην άμεση αντίδραση του κοινού και άλλων καλλιτεχνών, διατηρώντας την ενέργεια αμείωτη.
Η ΕΡΤ δεν μετέδωσε ζωντανά το μεγάλο αυτό γεγονός, διότι δεν ήταν εφικτό εκείνη την εποχή να κάνει δορυφορική σύνδεση, οπότε οι Ελληνες τηλεθεατές παρακολούθησαν αποσπάσματα τις επόμενες ημέρες.
Και αμφιλεγόμενες πτυχές
Η ιστορία του Live Aid συγκεντρώνει, πάντως, και αρκετές σκιές. Μία από τις πιο συγκινητικές αλλά και αμφιλεγόμενες πτυχές ήταν η ιστορία της Μπιρχάν Γούλντου, της μικρής από την Αιθιοπία, που φωτογραφήθηκε σχεδόν νεκρή από την πείνα και έγινε σύμβολο του λιμού, με την εικόνα της να παίζει στις γιγαντοοθόνες της συναυλίας. Χρόνια μετά, η ίδια μίλησε για τον ψυχικό πόνο που ένιωσε βλέποντας την εκμετάλλευση της εικόνας της, τονίζοντας ότι η διάσωσή της δεν ήταν αποκλειστικά αποτέλεσμα του Live Aid.
Ενα άλλο ζήτημα που προέκυψε ήταν η διαχείριση των πόρων. Υπήρξαν καταγγελίες ότι μέρος των χρημάτων διοχετεύτηκε σε κρατικούς μηχανισμούς της κυβέρνησης του δικτάτορα Μενγκίστου Χαϊλέ Μαριάμ στην Αιθιοπία. Ο Βρετανός πρέσβης Μπράιαν Μπάρμπερ χαρακτήρισε τις κατηγορίες «εντελώς ψευδείς», αν και παραδέχτηκε μικρές απώλειες χρημάτων σε περιοχές ελεγχόμενες από αντάρτες.
Επίσης, η απουσία Αφρικανών καλλιτεχνών από το κεντρικό πρόγραμμα του Live Aid υπογράμμισε τον δυτικό χαρακτήρα της εκδήλωσης και ενίσχυσε στερεότυπα για την Αφρική ως «το θύμα που χρειάζεται τη Δύση για να σωθεί». Παράλληλα, η γλώσσα του τραγουδιού «Do They Know It’s Christmas?» και η προβολή της Αιθιοπίας ως χώρας χωρίς πόρους προκάλεσαν έντονη κριτική για την αδυναμία αναγνώρισης της ιστορικής και πολιτισμικής ταυτότητάς της.
Οι διοργανωτές επικρίθηκαν καθώς ανακοίνωσαν καλλιτέχνες για το event εκβιαστικά πριν καν συμφωνήσουν μαζί τους, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, το Live Aid αποτέλεσε πλατφόρμα αυτοπροβολής για τους συμμετέχοντες, ενισχύοντας τη φήμη τους σε παγκόσμιο επίπεδο.
Σπουδαία πολιτική και καλλιτεχνική κληρονομιά
Η κληρονομιά του Live Aid είναι άκρως σημαντική, καθώς δημιούργησε ρεύμα για μετέπειτα συναυλίες και φιλανθρωπικές εκδηλώσεις, όπως το Live 8 του 2005, που επικεντρώθηκε στην πολιτική πίεση προς τις χώρες του G8 για διαγραφή χρεών και ενίσχυση αναπτυξιακής βοήθειας.
Αξιοσημείωτη είναι η διεξαγωγή του Moscow Music Peace Festival του 1989 στο Central Lenin Stadium (πλέον Luzhniki) της Μόσχας, το οποίο παρακολούθησαν 100.000 άνθρωποι και μεταδόθηκε σε 59 κράτη, μεταξύ αυτών και το MTV, η συναρπαστική ιστορία του Rock Aid Armenia, το οποίο βοήθησε την Αρμενία μετά τον φονικό σεισμό του 1988 και του πρότζεκτ Who Cares των Ιαν Γκίλαν (Deep Purple) και Τόνι Αϊόμι (Black Sabbath), που με τα χρήματα που συγκέντρωσε, ανοικοδομήθηκε το μουσικό σχολείο στην πόλη Gyumri, το οποίο πλέον λειτουργεί πλήρως ανακαινισμένο από το 2013.
Το Live Aid παραμένει ένα από τα πιο συγκλονιστικά παραδείγματα όπου η μουσική, η τηλεόραση και η ανθρωπιστική κινητοποίηση συναντήθηκαν σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, για να κατανοηθεί πλήρως η σημασία του, πρέπει να ληφθούν υπ’ όψιν οι πολιτικές επιλογές, οι συνέπειες της διαχείρισης, οι σημαντικές παραλείψεις πολιτισμικής εκπροσώπησης και το αφήγημα περί «ηρώων και θυμάτων».
Η κληρονομιά του Live Aid, παρ’ όλα αυτά, υπερβαίνει τα όρια μιας… συμβατικής συναυλίας: είναι ένα μάθημα για το πώς η τέχνη, η δημοσιότητα και η αλληλεγγύη μπορούν και πρέπει να συνεργάζονται με διαφάνεια, σεβασμό και επίγνωση του πλαισίου που θέλουν να αλλάξουν.
Η μουσική ένωσε ηπείρους, χιλιάδες θεατές και δισεκατομμύρια τηλεθεατές, δημιουργώντας ένα ιστορικό ψηφιδωτό που ακόμη συγκινεί, διδάσκει και εμπνέει, έστω κι αν οι νεότερες γενιές έμαθαν γι’ αυτό μέσα από την ταινία «Bohemian Rhapsody» το 2018. Και παρά τις αμφιβολίες και τις σκιές, το Live Aid παραμένει η γενιά μιας μεγαλειώδους ιδέας που απέδειξε ότι η τέχνη μπορεί να συναντήσει την ανθρωπιστική δράση σε επίπεδο παγκόσμιας εμβέλειας.
Ο Ιρλανδός μουσικός Μπομπ Γκέλντοφ, εμπνευστής και οργανωτής αυτού του πρωτοφανούς μέχρι σήμερα σε μέγεθος event, είχε πει τότε: «Την ημέρα που θα πεθάνεις, κάποιος θα είναι ζωντανός στην Αφρική, επειδή μια φορά πήγες σε μια συναυλία. Αυτό είναι και έπαινος και “κατηγορώ” για εμάς όλους».
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΕΥΑΝΘΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
