Όπως μετέδωσε ο ανταποκριτής της «Καθημερινής» στο Λονδίνο στο φύλλο της 8ης Μαΐου, στις 7 Μαΐου 1960 ο Νικήτα Χρουστσόφ «εδήλωσεν ότι ο Αμερικανός αεροπόρος Φράνσις Πάουερς, 30 ετών, ο οποίος ήτο ο πιλότος του καταρριφθέντος επί του ρωσικού εδάφους αμερικανικού αεροπλάνου τύπου “Υ-2” ευρίσκεται εν ζωή και υγιαίνει και ότι η αποστολή του αεροπλάνου αυτού είχεν απολύτως κατασκοπευτικήν αποστολήν ως προκύπτει από τα τεμάχια του αεροπλάνου τα ευρισκόμενα εις χείρας των ρωσικών αρχών, τα διάφορα επιστημονικά όργανα, τα οποία ευρέθησαν και τας κινηματογραφικάς ταινίας και φωτογραφίας, αι οποίαι αποκαλύπτουν ότι εφωτογραφήθησαν ρωσικά αεροδρόμια και στρατιωτικοί στόχοι».
Η πτήση του αμερικανικού κατασκοπευτικού αεροσκάφους πάνω από σοβιετικό έδαφος δεν υπήρξε ένα μεμονωμένο γεγονός. Για πρώτη φορά το κατασκοπευτικό αεροσκάφος U-2 πέταξε πάνω από τη Μόσχα και το Λένινγκραντ, τη σημερινή Αγία Πετρούπολη, τον Ιούλιο του 1956. Το αεροσκάφος είχε τη δυνατότητα να πετάει σε υψόμετρο πολύ πάνω από την εμβέλεια των σοβιετικών μαχητικών αεροσκαφών και αντιαεροπορικών πυραύλων. Ο εκάστοτε πιλότος μπορούσε να τραβά φωτογραφίες εξαιρετικής ανάλυσης, πολύ χρήσιμες για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις των Σοβιετικών. Οι πτήσεις των αμερικανικών αεροσκαφών συνεχίστηκαν σε τακτά χρονικά διαστήματα και κατά τα επόμενα χρόνια. Οι Σοβιετικοί προβληματίζονταν ιδιαίτερα από το γεγονός ότι μπορούσαν μεν να εντοπίσουν τα αμερικανικά κατασκοπευτικά αεροσκάφη μέσα από τα ραντάρ τους, αλλά δεν είχαν τη δυνατότητα να τα καταρρίψουν, τουλάχιστον έως το 1960. Την 1η Μαΐου 1960 οι ένοπλες δυνάμεις της Σοβιετικής Ένωσης κατέρριψαν το αμερικανικό αεροσκάφος χρησιμοποιώντας τον πύραυλο εδάφους-αέρος S-75 Dvina.
Η «Καθημερινή» έκανε για πρώτη φορά αναφορά στο συμβάν της κατάρριψης του αεροσκάφους στις 6 Μαΐου. Μεταξύ άλλων ανέφερε: «Ο Ρώσος πρωθυπουργός απεκάλυψεν ότι αμερικανικόν αεροπλάνον κατερρίφθη και διεμαρτυρήθη εντόνως δια τας επανειλημμένας πτήσεις αμερικανικών αεροπλάνων υπεράνω του σοβιετικού εδάφους. Εδήλωσεν ότι θα φέρη το ζήτημα τούτο ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας». Ο Σοβιετικός ηγέτης δήλωσε επίσης «ότι αι επιθετικαί αυταί ενέργειαι εξεδηλώθησαν διά της αποστολής αμερικανικών αεροπλάνων, τα οποία παρεβίασαν τα σοβιετικά σύνορα και διηυκρίνησεν ότι ουδείς λογικός άνθρωπος θα ήτο δυνατόν, εν σχέσει με την παραβίασιν της 9ης Απριλίου, να σκεφθή ότι αύτη οφείλεται εις το Αφγανιστάν, που είναι χώρα φίλη προς την Ρωσίαν».
Οι πληροφορίες σχετικά με την κατάρριψη του αμερικανικού κατασκοπευτικού αεροσκάφους κυριάρχησαν στις στήλες της «Καθημερινής» κατά τις επόμενες ημέρες. «Η κατάρριψις του αμερικανικού αεροπλάνου υπό των Ρώσων, εάν τελικώς διαπιστωθή και δεν δοθούν ικανοποιητικαί εξηγήσεις, θα ήτο δυνατόν να προκαλέση την ματαίωσιν του ταξιδίου του κ. Αϊζενχάουερ εις Μόσχαν και να έχη αντίκτυπον και επί της διασκέψεως κορυφής. Ο Πρόεδρος Αϊζενχάουερ είπε σήμερον “εάν μεταβώ εις Μόσχαν” και η αμερικανική κοινή γνώμη έχει αναστατωθή διά την νέαν κατάρριψιν αεροπλάνου των Ηνωμ. Πολιτειών υπεράνω ρωσικού εδάφους. Επισήμως η αμερικανική Κυβέρνησις αποφεύγει οιοδήποτε σχόλιον και εζήτησε με περισσήν ευγένειαν πληροφορίας επί του επεισοδίου από την Μόσχαν, ενώ εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου μέχρις ώρας εβεβαίωνεν ότι δεν γνωρίζει τι περί μεταβολής των σχεδίων του κ. Αϊζενχάουερ όπως μεταβή την 16ην Μαΐου εις Παρισίους, όπως μετάσχη της διασκέψεως κορυφής», έγραφε χαρακτηριστικά η εφημερίδα στο πρωτοσέλιδο της 7ης Μαΐου.
Στο φύλλο της επομένης έγιναν εκτενείς αναφορές στην ανακοίνωση του Χρουστσόφ σχετικά με τον Αμερικανό πιλότο: «Ο Ρώσος πρωθυπουργός εξήγησεν ότι το αεροπλάνον κατερρίφθη εξ ύψους 20.000 μέτρων και προσέθεσε: “Και εάν πετάξουν υψηλότερα, πάλιν θα τους ρίψωμεν κάτω”. Ομιλών διά τον πιλότον είπεν ότι ο Πάουερς ισχυρίσθη ανακρινόμενος ότι μέχρι του 1956 υπηρέτει εις την αμερικανικήν αεροπορίαν κερδίζων 700 δολλάρια κατά μήνα. Ο Πάουερς παρεδέχθη ότι ακολούθως υπηρέτησεν εις μίαν “κατασκοπευτικήν οργάνωσιν”, ως την απεκάλεσεν ο κ. Κρούστσεφ, λαμβάνων μηνιαίον μισθόν 2.500 δολλαρίων. Αυτός, προσέθεσεν ο τελευταίος, είναι ο τρόπος με τον οποίον οι καπιταλισταί αγοράζουν τας ανθρωπίνας υπάρξεις».
Ο Χρουστσόφ μετέβη δύο εβδομάδες μετά το συμβάν της 1ης Μαΐου στο Παρίσι για την προγραμματισμένη συνάντηση κορυφής των ηγετών των ισχυρότερων χωρών του κόσμου. Η υπόθεση του κατασκοπευτικού αεροσκάφους υπήρξε ισχυρό όπλο στη φαρέτρα του Σοβιετικού ηγέτη, ο οποίος απαίτησε από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ να ζητήσει επισήμως συγγνώμη για το περιστατικό του κατασκοπευτικού αεροσκάφους. Εν τέλει, η διάσκεψη απέτυχε ως προς τον βασικό της στόχο: την αποκλιμάκωση της έντασης του Ψυχρού Πολέμου.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Θανάσης Συροπλάκης
