«Η σημερινή ημέρα αποτελεί αληθινόν σταθμόν εις την ιστορίαν του κόσμου», γράφει η «Καθημερινή» στις 5 Απριλίου 1949. Και αυτό διότι την προηγούμενη ημέρα υπογράφηκε το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο (ή αλλιώς η Συνθήκη της Ουάσιγκτον) μεταξύ των ΗΠΑ, του Καναδά, της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, του Βελγίου, της Ολλανδίας, του Λουξεμβούργου, της Νορβηγίας, της Δανίας, της Πορτογαλίας και της Ισλανδίας. Ταυτόχρονα, ιδρύθηκε και ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ).
«Δώδεκα υπουργοί Εξωτερικών των Δυτικών Κρατών με πληθυσμόν 350 εκατομμυρίων και τεράστια μέσα παραγωγής και ανεξαντλήτους πηγάς πρώτων υλών υπέγραψαν εν επισήμω τελετή το Σύμφωνον διά του οποίου θεωρείται η επίθεσις εναντίον ενός ως επίθεσις εναντίον όλων ομού, και το οποίον θα κυρωθή από τα αρμόδια σώματα των χωρών των προ του τέλους Μαΐου και θα τεθή ευθύς αμέσως εν ισχύι», συνεχίζει η «Καθημερινή».
Πριν την υπογραφή του συμφώνου, ο Αμερικανός υπουργός εξωτερικών Ντιν Ατσεσον δήλωνε: «Διά τους επιζητούντας την ειρήνην [το Σύμφωνο] θα αποτελέση οδηγόν, καταφύγιον και ισχύν, αλλά και παρούσαν βοήθειαν διά τους διατελούντας υπό την επήρειαν του κινδύνου. Δι’ εκείνους οι οποίοι θέτουν τον πόδα επί της ατραπού της επιθέσεως είναι μια προειδοποίησις ότι, εάν παραστή ανάγκη αντιμετωπίσεως της επιθέσεως, τότε “ουαί εις τον εξ ου το σκάνδαλον έρχεται”».
Σε άρθρο του στο ίδιο φύλλο της «Καθημερινής», ο Τσαρλς Μπόλεν, σύμβουλος του Στέιτ Νιτπάρτμεντ, σχολιάζει σχετικά: «Υπό ευρυτάτην έννοιαν το Σύμφωνον αναγνωρίζει την κοινήν κληρονομίαν και τον κοινόν πολιτισμόν εδραζόμενον επί των αρχών της δημοκρατίας και της ατομικής ελευθερίας. Είναι καρπός της αποφάσεώς μας όπως διατηρήσωμεν τον ιδικόν μας τρόπον ζωής. Τόσον το γράμμα όσον και το πνεύμα του Συμφώνου διατρανώνει εκ των προτέρων την απόφασιν του αμερικανικού λαού, όπως λάβη παν μέτρον, συμπεριλαμβανομένης και της προσφυγής εις τα όπλα, διά την αντιμετώπισιν οιασδήποτε επιβουλής απειλούσης την εθνικήν μας ασφάλειαν».
Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Κωνσταντίνος Τσαλδάρης παρατηρούσε: «Η κυβέρνησις και ο ελληνικός λαός ησθάνθησαν ιδιαιτέραν ικανοποίησιν επί τη υπογραφή του Ατλαντικού συμφώνου, το οποίον αποτελεί ιστορικόν σταθμόν εις την μακράν προσπάθειαν θετικής και αποτελεσματικής οργανώσεως της ειρήνης. […] Η Ελλάς θεωρεί την υπογραφήν του συμφώνου ως εξαιρετικά ευτυχές γεγονός. Μολονότι δεν μετέχει αυτού, είναι πεπεισμένη ότι η δι’ αυτού επιτυγχανομένη ενίσχυσις της διεθνούς ασφαλείας θα έχη ευμενή άμεσον αντίκτυπον και επί της ασφαλείας της χώρας μας».
Μέχρι το ξέσπασμα του Πολέμου της Κορέας το 1950, το ΝΑΤΟ δεν διέθετε σημαντική στρατιωτική δύναμη και οργάνωση. Παρέμενε μια κατά βάση πολιτική εγγύηση των ΗΠΑ για την ανεξαρτησία των κρατών της Δυτικής Ευρώπης από τη Σοβιετική Ένωση, αλλά ταυτόχρονα αποτέλεσε κομβικό σημείο της εξέλιξης του ψυχροπολεμικού τοπίου: πλέον περιλαμβανόταν σε αυτόν επισήμως και η στρατιωτική αντιπαράθεση των δύο «στρατοπέδων» στην καρδιά της Ευρώπης. Στην πρώτη διεύρυνση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας τον Φεβρουάριο του 1952, έγινε μέλος η Ελλάδα, καθώς και η Τουρκία.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Θανάσης Συροπλάκης
