Η σύγκρουση στη Μ. Ανατολή οδήγησε σε ταχεία κλιμάκωση των πληθωριστικών πιέσεων στην Ελλάδα και σε διεύρυνση της πληθωριστικής διαφοράς από την Ευρωζώνη – όπως είχε συμβεί και μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Η εξέλιξη αυτή ήταν εν πολλοίς αναμενόμενη, αν λάβουμε υπόψη ένα συνδυασμό παραγόντων που δρουν τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και της προσφοράς. Ορισμένοι εξ αυτών είναι παροδικοί, ενώ άλλοι διαρθρωτικοί, με κυριότερους:
i) Την ισχυρότερη εγχώρια ζήτηση που μεταφράζεται σε διπλάσιο μέσο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ σε σύγκριση με την Ευρωζώνη την τελευταία τετραετία καθώς και στο μεγαλύτερο θετικό παραγωγικό κενό εδώ και 20 χρόνια.
ii) Τον ακόμη υψηλό βαθμό ενεργειακής εξάρτησης της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα.
iii) Τις στρεβλώσεις στον εγχώριο ανταγωνισμό και την αυξημένη ολιγοπωλιακή ισχύ ενδιάμεσων κρίκων της αλυσίδας παραγωγής – διανομής.
iv) Την ανθεκτική τιμολογιακή δύναμη των επιχειρήσεων, με δεδομένη την αυξανόμενη εξωστρέφειά τους και τον ισχυρό –άμεσο και έμμεσο– αντίκτυπο του τουρισμού στη δραστηριότητα, που συνδυαστικά τείνουν να αποδυναμώνουν τα «σήματα» που εκπέμπει η απώλεια αγοραστικής δύναμης για τις πιο ευάλωτες κατηγορίες του πληθυσμού.
Θα μπορούσαμε να επενδύσουμε πιο συστηματικά στην ενίσχυση του ανταγωνισμού, στον εντοπισμό των στρεβλώσεων και σε άμεσες διαρθρωτικές παρεμβάσεις.
v) Τη «ρηχή» εγχώρια παραγωγική βάση, με σταθερά σημαντική εξάρτηση από τις εισαγωγές αλλά και αδύναμες διασυνδέσεις με τον «βιομηχανικό» πυρήνα και τις αλυσίδες αξίας της Ευρωζώνης, λόγω και γεωγραφικών περιορισμών.
Οι περισσότεροι από αυτούς τους παράγοντες συνιστούν δομικά χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας για δεκαετίες, ενώ παροδική κάμψη του πληθωρισμού έχει επιτευχθεί συνήθως σε περιόδους αποπληθωρισμού των εισαγωγών λόγω παγκοσμιοποίησης, καθώς και σε περιόδους εντατικής δημοσιονομικής προσαρμογής ή βαθιάς ύφεσης. Τμήμα της πληθωριστικής απόκλισης αναμένεται να εξαλειφθεί όσο ομαλοποιείται η κυκλική θέση της εγχώριας οικονομίας και αμβλύνονται οι πιέσεις στο κόστος ενέργειας.
Αλλοι δομικοί παράγοντες, όπως η εμβάθυνση της παραγωγικής βάσης και η διασύνδεση με διεθνείς αλυσίδες αξίας, απαιτούν μακροχρόνιες διεργασίες και στρατηγικό σχεδιασμό, χωρίς ωστόσο εξασφαλισμένο άμεσα αποτέλεσμα. Υπάρχει, όμως, και το πεδίο ενίσχυσης του ανταγωνισμού και εντοπισμού των στρεβλώσεων και των άμεσων διαρθρωτικών παρεμβάσεων που επιταχύνουν την ομαλοποίηση, στο οποίο θα μπορούσαμε να επενδύσουμε πιο συστηματικά και με μεγαλύτερη προσήλωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι σημαντικές επενδύσεις ενίσχυσης των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή και η διαφοροποίηση των προμηθευτών ενέργειας, σε συνδυασμό με την αυστηρότερη εποπτεία, που μέχρι σήμερα έχουν οδηγήσει σε ηπιότερη πληθωριστική πίεση από το σκέλος του ηλεκτρισμού σε σύγκριση με το 2022-23.
Η παροχή κατάλληλων επενδυτικών κινήτρων, μέσω αποτελεσματικής αξιοποίησης των πόρων που απορρέουν από την Ε.Ε., ώστε να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις να αυξήσουν την αποτελεσματικότητά τους, καθώς επίσης και η αυστηροποίηση των προδιαγραφών ελέγχου κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης ή εναρμονισμένων πρακτικών, η επιδίωξη άρσης εμποδίων εισόδου στην αγορά, η βελτίωση της διαφάνειας μέσω ψηφιοποίησης και ορθής καταγραφής της ενδιάμεσης δομής κόστους και αποτίμησης αποθεμάτων αλλά και άλλων χαρακτηριστικών της εφοδιαστικής αλυσίδας που εμφανίζουν τις μεγαλύτερες αρρυθμίες, αποτελούν βασικές προτεραιότητες.
Σε συνδυασμό με την ενίσχυση των υποδομών μεταφοράς και των διασυνδέσεων της χώρας, οι ανωτέρω παρεμβάσεις θα μπορούσαν να μειώσουν τη μεταβλητότητα του πληθωρισμού και να δώσουν χρόνο σε ουσιαστικότερους μετασχηματισμούς να αποδώσουν καρπούς.
*Ο κ. Νίκος Σ. Μαγγίνας είναι επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου της Εθνικής Τράπεζας.
