H κλιματική αλλαγή και ο υπερτουρισμός αποτελούν τις πιο κρίσιμες προκλήσεις του ελληνικού τουρισμού και μεσοπρόθεσμα λειτουργούν εις βάρος της βιωσιμότητάς του, προειδοποιεί η Τράπεζα της Ελλάδος. Παράλληλα, η μεγάλη εξάρτηση της εγχώριας οικονομίας από τον τουρισμό συνεπάγεται αυξημένη ευαισθησία σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς.
Ειδικότερα, όπως επισημαίνεται στην Εκθεση Νομισματικής Πολιτικής, η Ελλάδα κατατάσσεται στις τουριστικές οικονομίες που αναμένεται να επηρεαστούν έντονα από την κλιματική αλλαγή, παρότι η ανεπτυγμένη τουριστική υποδομή και οι σχετικές πολιτικές μπορούν να αποτελέσουν μηχανισμό μερικής αντιστάθμισης των επιπτώσεων.
Η κλιματική αλλαγή και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται στην Ελλάδα, δηλαδή με υπερβολική ζέστη/καύσωνες και ακραία καιρικά φαινόμενα όπως ο «Ιανός» ή ο «Daniel» κ.λπ., επηρεάζουν σημαντικά τόσο τη ζήτηση όσο και την προσφορά, καθιστώντας αναγκαία την ενσωμάτωση κλιματικών κινδύνων στον σχεδιασμό της τουριστικής πολιτικής.
Η μείωση της εποχικότητας, η γεωγραφική διασπορά της τουριστικής δραστηριότητας, η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού και η ενίσχυση της περιβαλλοντικής διαχείρισης των δραστηριοτήτων του κλάδου μπορούν να αποτελέσουν τους βασικούς άξονες ενός βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης για τον ελληνικό τουρισμό, επισημαίνει η ΤτΕ. Προς αυτήν την κατεύθυνση, κρίσιμη είναι η ενίσχυση των επενδύσεων στις υποδομές και των πράσινων επενδύσεων, καθώς και η ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων, με στόχο την ενδυνάμωση της ανθεκτικότητας και της μακροχρόνιας ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουριστικού προϊόντος.
Ο υπερτουρισμός ασκεί σημαντική πίεση τόσο στο φυσικό όσο και στο αστικό περιβάλλον, ενώ έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των κατοίκων, τονίζει η ΤτΕ.
Παράλληλα, οι ίδιες παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των πιέσεων που απορρέουν από τη χωρική και χρονική συγκέντρωση της τουριστικής δραστηριότητας. Οπως τονίζει η ΤτΕ, η ραγδαία ανάπτυξη του τουρισμού τις τελευταίες δεκαετίες έχει δημιουργήσει σε δημοφιλείς προορισμούς στην Ελλάδα, αλλά και παγκόσμια, την ανεπιθύμητη συνέπεια του υπερτουρισμού. Ο υπερτουρισμός δεν σχετίζεται μόνο με τον αριθμό των επισκεπτών, αλλά και με γεωγραφικές, χρονικές και διαχειριστικές ανισορροπίες.
Ο πιο σημαντικός παράγοντας του υπερτουρισμού είναι η παγκόσμια αύξηση της τουριστικής ζήτησης, που διευκολύνεται από τις αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους, τις ψηφιακές πλατφόρμες κρατήσεων και το αυξανόμενο διαθέσιμο εισόδημα σε διεθνή κλίμακα. Επίσης, τα οικονομικά αεροπορικά ταξίδια και ο τουρισμός κρουαζιέρας έχουν κάνει τις βραχυπρόθεσμες, μεγάλου όγκου επισκέψεις πιο προσιτές.
Οπως τονίζει η ΤτΕ, ο υπερτουρισμός ασκεί σημαντική πίεση τόσο στο φυσικό όσο και στο αστικό περιβάλλον, ενώ έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των κατοίκων, στις υποδομές και στην τουριστική εμπειρία. Ο υψηλός όγκος επισκεπτών συμβάλλει στη ρύπανση, στην υπερβολική παραγωγή απορριμμάτων, στην υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και στην υπερβολική χρήση πόρων που βρίσκονται σε έλλειψη, όπως το νερό και η ενέργεια. Στους αστικούς προορισμούς, ο υπερτουρισμός επιταχύνει τη φθορά των υποδομών και των περιουσιακών στοιχείων πολιτιστικής κληρονομιάς και αλλοιώνει την τοπική ταυτότητα. Οι κάτοικοι σε περιοχές με έντονη επισκεψιμότητα συχνά αναφέρουν υπερπληθυσμό, αυξανόμενο κόστος στέγασης, απώλεια τοπικών υπηρεσιών και μείωση της κοινωνικής συνοχής.
Σε οικονομικούς όρους, όπως τονίζει η ΤτΕ, ενώ ο τουρισμός δημιουργεί εισόδημα και απασχόληση, ο υπερτουρισμός μπορεί να συντελέσει σε μειωμένες οικονομικές αποδόσεις. H συμφόρηση και η μείωση της ποιότητας της τουριστικής εμπειρίας μπορούν να επιδεινώσουν την ανταγωνιστικότητα των προορισμών με την πάροδο του χρόνου. Ετσι, ο υπερτουρισμός μπορεί εντέλει να υπονομεύσει την οικονομική βιωσιμότητα των προορισμών που εξαρτώνται από τον τουρισμό.
Κατά την ΤτΕ, οι προτεινόμενες πολιτικές θα πρέπει να εστιάζουν στην ανάπτυξη και υιοθέτηση συστημάτων παρακολούθησης των τουριστικών μεγεθών, στην καλύτερη γεωγραφική και χρονική κατανομή των τουριστικών ροών για την αποσυμφόρηση των δημοφιλών τουριστικών προορισμών, στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και των υποδομών, στην εκπαίδευση των επαγγελματιών και στην ευαισθητοποίηση των επισκεπτών όσον αφορά την προστασία ιστορικών μνημείων και τον σεβασμό απέναντι στην ποιότητα ζωής των μόνιμων κατοίκων.
