Θετικά, αλλά με επιφυλάξεις ως προς τον σχεδιασμό και τις πιθανές παρενέργειες του μέτρου, αξιολογεί η πλειονότητα των συμμετεχόντων στο Ελληνικό Πάνελ Οικονομολόγων την κυβερνητική εξαγγελία για νομοθετική θέσπιση ανώτατου ορίου στο συνολικό κόστος αποπληρωμής των καταναλωτικών δανείων, με στόχο τον περιορισμό των λεγόμενων «πανωτοκίων».
Σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις από την πλευρά της κυβέρνησης, προωθείται η θέσπιση πλαφόν στην προσαύξηση του αρχικού κεφαλαίου μεταξύ 30% και 50% για τα νέα δάνεια, χωρίς αναδρομική ισχύ. Παράλληλα, προβλέπει ενίσχυση της διαφάνειας στις συμβάσεις, δικαίωμα υπαναχώρησης του καταναλωτή εντός 14 ημερών και δυνατότητα απευθείας επικοινωνίας με εκπρόσωπο του πιστωτικού ιδρύματος όταν η σύμβαση συνάπτεται μέσω ψηφιακών εφαρμογών.
Στόχος είναι να περιορίσει τις υπερβολικές χρεώσεις, να μειώσει τον κίνδυνο εγκλωβισμού των δανειοληπτών σε δυσανάλογες οφειλές και να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στην αγορά καταναλωτικής πίστης. Από την άλλη πλευρά, ένα πολύ αυστηρό ή άκαμπτο πλαφόν μπορεί να έχει και αρνητικές συνέπειες, όπως να οδηγήσει σε αυστηρότερα κριτήρια περιορίζοντας την πρόσβαση σε δανειοδότηση ή να ωθήσει τους παρόχους χρηματοδότησης σε εναλλακτικές ή έμμεσες χρεώσεις.
Στην ερώτηση του Πάνελ για τον Μάιο απάντησαν 17 οικονομολόγοι. Από αυτούς, το 64% αξιολογεί θετικά την κυβερνητική εξαγγελία, ενώ το 30% διαφωνεί. Το 6% των συμμετεχόντων τοποθετήθηκε μεταξύ των δύο επιλογών. Στα σχόλια των συμμετεχόντων, υπογραμμίζεται αφενός η ανάγκη προστασίας του καταναλωτή και περιορισμού πρακτικών που μπορούν να επιβαρύνουν υπέρμετρα τους δανειολήπτες. Επισημαίνεται, όμως, ότι η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί από τις λεπτομέρειες εφαρμογής του: τον ακριβή ορισμό του «συνολικού κόστους», την αποτροπή παρακαμπτήριων χρεώσεων, τη διαφάνεια των συμβάσεων, την εποπτεία από τις αρμόδιες αρχές και την ύπαρξη ουσιαστικών κυρώσεων για καταχρηστικές πρακτικές. Αφετέρου, αρκετά σχόλια αναδεικνύουν τον κίνδυνο των ανεπιθύμητων παρενεργειών. Ορισμένοι από τους απαντήσαντες επισημαίνουν ότι ένα πολύ περιοριστικό ανώτατο όριο μπορεί να οδηγήσει τους δανειστές σε αυστηρότερα κριτήρια χορήγησης δανείων ή ακόμη και σε άρνηση χρηματοδότησης προς λιγότερο αξιόχρεους δανειολήπτες.
Αλλοι υπογραμμίζουν ότι το πρόβλημα των «πανωτοκίων» πρέπει να αντιμετωπιστεί στοχευμένα. Χαρακτηριστική είναι η επισήμανση ότι, αντί για ένα άκαμπτο ανώτατο όριο στο επιτόκιο ή στο συνολικό κόστος, θα μπορούσε να εξεταστεί μια ρύθμιση που συνδέεται με τις συνθήκες της αγοράς, όπως ένα πλαφόν στο περιθώριο πάνω από το Euribor. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να περιορίσει τις υπερβολικές χρεώσεις.
* Ο κ. Γιώργος Αρχόντας είναι μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών και υπεύθυνος του Ελληνικού Πάνελ Οικονομολόγων.
