«Κερδίστε χρήματα ενώ κοιμάστε, εργάζεστε, ταξιδεύετε». Οχι, δεν πρόκειται για παραλλαγή της γνωστής φράσης «κοιμήσου κι η τύχη σου δουλεύει». Το αντίθετο, μάλλον. Πρόκειται για μία από τις εκατοντάδες διαφημίσεις – διαδικτυακές απάτες που εμφανίζονται όχι στο «σκοτεινό διαδίκτυο», αλλά στα πλέον δημοφιλή μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως είναι το Facebook και το TikTok. Για την εν λόγω διαφήμιση έγινε αναφορά στη Meta από το Εργατοϋπαλληλικό Επιμελητήριο της Αυστρίας στις αρχές Φεβρουαρίου, όμως η Meta δεν «κατέβασε» τη διαφήμιση.
Η παραπάνω συμπεριφορά από τη Meta δεν φαίνεται να ήταν η εξαίρεση, αλλά αρκετά συνήθης πρακτική, κάτι που οδήγησε χθες την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Καταναλωτών – BEUC και 29 Ενώσεις καταναλωτών από 27 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η ελληνική ΕΚΠΟΙΖΩ, να υποβάλουν καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις αρμόδιες εθνικές αρχές κατά Meta, TikTok και Google για το γεγονός ότι έχουν αποτύχει να αποτρέψουν την αύξηση των ψευδών διαφημίσεων που σχετίζονται με οικονομικές απάτες, παραπλανητικά προϊόντα ή απαγορευμένες υπηρεσίες στις πλατφόρμες τους, όπως τους επιβάλλει η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Digital Services Act – DSA).
Η καταγγελία βασίστηκε σε εκτεταμένη έρευνα που πραγματοποίησαν από τον Δεκέμβριο του 2025 έως τον Μάρτιο του 2026 η BEUC και 13 καταναλωτικές οργανώσεις συγκεντρώνοντας και αναφέροντας στη Meta, την TikTok και την Google παραπλανητικές διαφημίσεις πίσω από τις οποίες κρύβονται απάτες που σχετίζονται με δήθεν επενδύσεις, χορήγηση φθηνών δανείων, χορήγηση κουπονιών για φθηνές αγορές κ.ά. Από τις 893 διαφημίσεις αυτού του είδους που επισημάνθηκαν και στις τρεις πλατφόρμες, «κατέβηκαν», μετά τις παρατηρήσεις των οργανώσεων, μόλις οι 243, δηλαδή ποσοστό 27% περίπου. Σε 297 περιπτώσεις, δηλαδή στο 33%, οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες αρνήθηκαν να αποσύρουν τις επίμαχες διαφημίσεις υποστηρίζοντας ότι δεν θεωρούν ότι πρόκειται για απάτη. Για άλλες 168 διαφημίσεις οι πλατφόρμες αδιαφόρησαν εντελώς, ενώ 185 διαφημίσεις «αποσύρθηκαν», πριν γίνει επανεξέτασή τους από τη Meta, την Google και την ΤikTok. Το επίπεδο ανταπόκρισης ήταν διαφορετικό σε κάθε πλατφόρμα: η Meta απέρριψε το 43% των περιπτώσεων που έθεσε υπόψη της η έρευνα των καταναλωτικών οργανώσεων, η TikTok απέσυρε μόλις το 21% των διαφημίσεων και ισχυρίστηκε ότι ένα ακόμη 37% αποσύρθηκε πριν η πλατφόρμα το επανελέγξει, ενώ η Google απέσυρε το 60% των ύποπτων διαφημίσεων που είχαν αναφερθεί. «Αυτό σημαίνει ότι εκατοντάδες διαφημίσεις οικονομικής απάτης εξακολουθούν να είναι ενεργές και περισσότεροι από 200 εκατ. Ευρωπαίοι καταναλωτές κάθε μήνα πέφτουν θύματα με κίνδυνο οικονομικές απώλειες και άλλες ζημίες», επισημαίνει η BEUC.
Οι διαδικτυακές οικονομικές απάτες δεν είναι κάτι καινούργιο, όμως η τεχνητή νοημοσύνη τις έχει κάνει πιο «έξυπνες» και πιο δύσκολο να τις εντοπίσεις. Οι επιτήδειοι χρησιμοποιούν τώρα ψεύτικα μηνύματα και ιστοσελίδες και δημιουργούν με τη βοήθεια της Τ.Ν. βίντεο με γνωστές προσωπικότητες για να ξεγελάσουν τα θύματά τους. Από την παραπάνω πρακτική δεν ξέφυγε ούτε η Τράπεζα της Ελλάδος. Ψευδή άρθρα, πλαστά προφίλ και παραπλανητικές διαφημίσεις εμφανίζουν τον διοικητή της ΤτΕ Γιάννη Στουρνάρα να προτείνει τη χρήση ηλεκτρονικής επενδυτικής πλατφόρμας και άλλα, επίσης, ψευδή βίντεο και φωτογραφίες τον εμφανίζουν να συνομιλεί και να συγκρούεται με γνωστούς δημοσιογράφους.
Οι οικονομικές απάτες στις ψηφιακές συναλλαγές είτε πρόκειται για διαφημίσεις σαν αυτές που προαναφέρθηκαν, είτε για απάτες που έχουν ως στόχο την υποκλοπή των στοιχείων ταυτότητας και τραπεζικών λογαριασμών, αποτελούν ολοένα και μεγαλύτερη απειλή για τους καταναλωτές δεδομένου ότι η οικονομία ολοένα και περισσότερο ψηφιοποιείται.
Το 2024 οι απώλειες που υπέστησαν οι καταναλωτές στην Ε.Ε. από απάτες στις ψηφιακές συναλλαγές υπολογίζονται σε 4,2 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τη σχετική μελέτη που δημοσιοποίησαν στα μέσα του περασμένου Δεκεμβρίου η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA) και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Βάσει έρευνας που πραγματοποιήθηκε πέρυσι από καταναλωτικές οργανώσεις σε 10 ευρωπαϊκές χώρες, το 22% των ενηλίκων και το 18% των εφήβων έχουν πέσει θύματα οικονομικής απάτης στα ψηφιακά μέσα τα τελευταία πέντε χρόνια.
