Σε περιόδους κρίσεων οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην κοινωνική προστασία και στη λειτουργία της αγοράς. Πολλές φορές υπό την πίεση που υπάρχει, παρεμβαίνουν, επικαλούμενες την προστασία του καταναλωτή από περιπτώσεις αισχροκέρδειας. Υπάρχουν, ωστόσο, επιπτώσεις. Ο διάσημος φιλελεύθερος οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν έλεγε πριν από μερικές δεκαετίες ότι «αν θέλεις να δημιουργήσεις μια έλλειψη ντομάτας, αρκεί να περάσεις νόμο που να απαγορεύει στους λιανοπωλητές να πωλούν ντομάτες πάνω από δύο σεντς τη λίβρα. Το ίδιο ισχύει και για το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο».
Αυτού του είδους οι κρατικές παρεμβάσεις μειώνουν το κίνητρο διάθεσης προϊόντων, συμπιέζουν τα περιθώρια σε περιβάλλον αυξημένου κόστους και αν δεν προσεχθεί αρκετά, δημιουργούνται ελλείψεις. Το ζήσαμε την περίοδο της κρίσης την προηγούμενη δεκαετία με τα ακριβά νέα φάρμακα, που μια σειρά από κρατικές ρυθμίσεις έκαναν μη συμφέρουσα για τις φαρμακευτικές εταιρείες το λανσάρισμά τους στη χώρα μας.
Στη δεκαετία των ενεργειακών κρίσεων που διανύουμε, η λύση των πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους έγινε το βασικό εργαλείο ελέγχου της αγοράς. Ορίστηκε ένα συγκεκριμένο όριο και πάνω από αυτό δεν μπορούσε καμία εταιρεία να πάει.
Και μόλις το πλαφόν έληξε το καλοκαίρι του 2025, ήρθε ένας νέος πόλεμος και το επανέφερε πριν από δύο μήνες. Με στόχο ξανά την προστασία των καταναλωτών από ακραίες αυξήσεις. Αλλά και πάλι χωρίς διάλογο, χωρίς διαφορετικά κριτήρια ανάλογα με τον κλάδο. Χιλιάδες επιχειρήσεις, ειδικά σε κλάδους με μικρά περιθώρια κέρδους, βρέθηκαν να παλεύουν με τις ζημίες και την επιβίωση από τη μία και από την άλλη, προσπαθούν να αντέξουν το κρατικό πλαίσιο στοχοποίησής τους.
Αυξημένοι μισθοί και μεταφορικό κόστος, ενοίκια, ρεύμα, διοικητικά έξοδα δεν αφαιρούνται κατά τον υπολογισμό του μεικτού περιθωρίου κέρδους, αλλά αργότερα στο λειτουργικό ή καθαρό αποτέλεσμα. Μια επιχείρηση –και είναι οι περισσότερες– βλέπει το πραγματικό καθαρό περιθώριό της να συρρικνώνεται, ακόμη και αν το «μεικτό περιθώριο» φαίνεται σταθερό. Φορτώνονται με ζημίες και το κράτος υποκρίνεται ότι κερδίζουν. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνεται για πάντα.
Το υφιστάμενο πλαφόν ισχύει έως τα τέλη Ιουνίου. Σε μεγάλο κομμάτι της αγοράς υπάρχει η αίσθηση ότι ακόμη και αν λήξει το πρόβλημα στη Μέση Ανατολή, θα συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια, τουλάχιστον, του καλοκαιριού. Το πρόβλημα αργά ή γρήγορα θα μετακυλιστεί είτε στην αγορά είτε στις προοπτικές ανάπτυξης και στην απασχόληση. Και τα δύο μπορούν να γίνουν μεγάλο πρόβλημα αν δεν επανέλθει η κανονική λειτουργία της αγοράς.
