Υπό την τεχνολογική αλλά και διαχειριστική εποπτεία της ΑΑΔΕ περνάει μία από τις πιο φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις στον χώρο της κοινωνικής πολιτικής, με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών να προωθεί τη δημιουργία του Εθνικού Μητρώου Παροχών, μιας ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας, που θα συγκεντρώνει το σύνολο των επιδομάτων και ενισχύσεων που λαμβάνει κάθε πολίτης.
Το εγχείρημα, το οποίο υλοποιείται τεχνικά από την ΑΑΔΕ, φιλοδοξεί να βάλει τέλος σε ένα κατακερματισμένο και συχνά αναποτελεσματικό σύστημα, όπου διαφορετικοί φορείς χορηγούν παροχές με διαφορετικά κριτήρια και χωρίς ουσιαστική διασύνδεση μεταξύ τους. Ετσι, βάσει του σχεδιασμού, στο τέλος του 2026, για πρώτη φορά, το κράτος θα αποκτήσει πλήρη εικόνα για το ύψος, το είδος και τη συχνότητα των ενισχύσεων που καταβάλλονται, μέσω ενός «ψηφιακού προφίλ παροχών» για κάθε δικαιούχο, στο οποίο θα καταγράφονται εισοδηματικά, περιουσιακά και οικογενειακά δεδομένα, καθώς και όλες οι πληρωμές που έχουν πραγματοποιηθεί. Για το σκοπό αυτόν, στη Γενική Γραμματεία Δημοσιονομικής Πολιτικής συστάθηκε ομάδα εργασίας, η οποία αποσκοπεί στην ουσιαστική υποστήριξη της λειτουργίας και ανάπτυξης του Εθνικού Μητρώου Παροχών και Ενισχύσεων με ορίζοντα λειτουργίας έως τα τέλη του 2026.
Κατά την πιλοτική λειτουργία, η ομάδα θα συμβάλει στην αντιμετώπιση κανονιστικών και επιχειρησιακών ζητημάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στον συντονισμό μεταξύ εμπλεκόμενων φορέων, όπως η ΑΑΔΕ και άλλοι συμμετέχοντες οργανισμοί. Μετά την ολοκλήρωση της πιλοτικής φάσης, η ομάδα θα αναλάβει την επεξεργασία των συμπερασμάτων που προέκυψαν και την προετοιμασία προτάσεων για πιθανές παρεμβάσεις. Παράλληλα, θα συμβάλει καθοριστικά στη σύνταξη της έκθεσης πεπραγμένων και αξιολόγησης αποτελεσμάτων, παρέχοντας ποσοτικά στοιχεία, ανάλυση προβλημάτων και τεκμηριωμένες εισηγήσεις για τη βελτίωση του συστήματος.
Η ανάγκη για αυτήν την παρέμβαση προκύπτει από τις έντονες στρεβλώσεις που εμφανίζει το ισχύον μοντέλο. Παρά το γεγονός ότι οι κοινωνικές παροχές κοστίζουν περίπου 13 δισ. ευρώ ετησίως, η αποτελεσματικότητά τους στην αντιμετώπιση της φτώχειας παραμένει περιορισμένη. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν πως ο κίνδυνος φτώχειας πριν από τις κοινωνικές μεταβιβάσεις φτάνει στο 43,9%, ενώ μετά την ενσωμάτωση των επιδομάτων μειώνεται μόλις στο 19,6%. Δηλαδή, τα επιδόματα συμβάλλουν σχετικά περιορισμένα σε σύγκριση με το συνολικό κόστος τους.
Στόχος είναι οι ενισχύσεις να φτάνουν σε όσους τις έχουν πραγματικά ανάγκη.
Αυτό υποδηλώνει ότι οι πόροι δεν κατευθύνονται πάντα με τον βέλτιστο τρόπο, είτε επειδή διαχέονται σε μεγάλο αριθμό δικαιούχων χωρίς επαρκή στόχευση είτε επειδή καταλήγουν σε περιπτώσεις που δεν πληρούν ουσιαστικά τα κριτήρια. Επιπλέον, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου πολίτες λαμβάνουν πολλαπλές ενισχύσεις για την ίδια ανάγκη, ενώ άλλοι με πραγματική ανάγκη μένουν εκτός συστήματος.
Το νέο μητρώο έρχεται να αντιμετωπίσει αυτές τις παθογένειες, συγκεντρώνοντας σε ένα ενιαίο περιβάλλον όλα τα δεδομένα που σήμερα βρίσκονται διάσπαρτα σε διαφορετικές υπηρεσίες. Μέσω της πλατφόρμας gov.gr, οι πολίτες θα έχουν άμεση πρόσβαση στις πληροφορίες που τους αφορούν, χωρίς να χρειάζεται να απευθύνονται σε πολλαπλούς φορείς ή να υποβάλλουν επανειλημμένως τα ίδια δικαιολογητικά. Την ίδια στιγμή, η διοίκηση θα αποκτήσει τη δυνατότητα συνεχών διασταυρώσεων, εντοπίζοντας ασυμβατότητες, περιπτώσεις υψηλών εισοδημάτων με παράλληλη λήψη επιδομάτων, αλλά και επικαλύψεις μεταξύ διαφορετικών παροχών. Η ύπαρξη ενιαίων δεδομένων εκτιμάται πως θα περιορίσει σημαντικά τις αχρεωστήτως καταβαλλόμενες ενισχύσεις και θα ενισχύσει τη διαφάνεια στη διαχείριση των δημόσιων πόρων.
Το μητρώο δημιουργεί επίσης τις προϋποθέσεις για έναν συνολικό επανασχεδιασμό του συστήματος επιδομάτων. Σήμερα, πολλές παροχές λειτουργούν αποσπασματικά, με διαφορετικά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, γεγονός που οδηγεί σε ανισότητες και διοικητική πολυπλοκότητα. Με την πλήρη λειτουργία της πλατφόρμας, το κράτος θα μπορεί να εξετάζει τη συγχώνευση επιδομάτων που καλύπτουν παρόμοιες ανάγκες, όπως οι στεγαστικές ενισχύσεις ή τα ενεργειακά βοηθήματα, δημιουργώντας ένα πιο συνεκτικό και κατανοητό πλαίσιο. Ο στόχος δεν είναι μόνον η απλοποίηση, αλλά και η ουσιαστική βελτίωση της στόχευσης, ώστε οι ενισχύσεις να φτάνουν σε όσους τις έχουν πραγματικά ανάγκη.
Καθοριστικής σημασίας θεωρείται και η επόμενη φάση της μεταρρύθμισης, που αφορά την αναμόρφωση των κριτηρίων χορήγησης επιδομάτων. Με βάση τα δεδομένα που θα συλλεχθούν από το μητρώο, αναμένεται να επαναπροσδιοριστούν τα εισοδηματικά και περιουσιακά όρια, με στόχο την εξάλειψη των στρεβλώσεων και την ενίσχυση της δικαιοσύνης του συστήματος. Οι αλλαγές αυτές δεν θα εφαρμοστούν άμεσα, αλλά τοποθετούνται χρονικά μετά το 2027, οπότε θα έχει ολοκληρωθεί η πλήρης ανάπτυξη και λειτουργία της πλατφόρμας και θα υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Βάσει του σχεδιασμού, η εξοικονόμηση πόρων, που θα προκύψει από τον περιορισμό των αδικαιολόγητων πληρωμών, εκτιμάται ότι μπορεί να αξιοποιηθεί για την ενίσχυση των πραγματικά ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Στην πράξη, η καλύτερη στόχευση μπορεί να ανοίξει τον δρόμο ακόμη και για αυξήσεις επιδομάτων εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας δαπάνης.
