Σήμερα στην Ελλάδα αντιστοιχούν περίπου 1,65 εργαζόμενοι ανά συνταξιούχο. Μια αναλογία που εκτιμάται ότι θα πέσει στο 1,46 έως το 2030 και στο 1,23 έως το 2050. Το ότι επέλεξαν να συνταξιοδοτηθούν πάνω από 225.000 εργαζόμενοι το 2025 είναι προφανώς ένα επιπλέον σημάδι ανησυχίας για μια χώρα που βιώνει το πρόβλημα της γήρανσης. Η μεγάλη διαφορά των τελευταίων ετών είναι ότι ένα μεγάλο μέρος των συνταξιούχων παραμένει και υπολογίζεται και στην άλλη λίστα, αυτή των εργαζομένων. Πάνω από 254.000 είναι οι συνταξιούχοι που εργάζονται νόμιμα. Εισπράττοντας από το κρατικό ταμείο τη σύνταξη που τους αναλογεί, αλλά και συνεισφέροντας στο σύστημα μέσω των εισφορών και των φόρων από την εργασία τους.
Η καθοριστική τομή ήταν η δυνατότητα που δόθηκε στους συνταξιούχους να συνεχίζουν να εργάζονται χωρίς μείωση της σύνταξης, με μόνη επιβάρυνση μια εισφορά 10% επί του εισοδήματος (υπουργός Εργασίας Αδ. Γεωργιάδης). Σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς, που η ποινή έφτανε το 30% της σύνταξης, η διαφορά είναι τεράστια. Εξ ου και ήταν μόλις 26.000 οι δηλωμένοι συνταξιούχοι εργαζόμενοι πριν από τη ρύθμιση. Για πολλούς έγινε συμφέρουσα η ταυτόχρονη συνταξιοδότηση και εργασία, από τη στιγμή που μπορούσαν χωρίς μεγάλη επιβάρυνση να συνεχίσουν να δουλεύουν, περιορίζοντας σε σημαντικό βαθμό την εκτεταμένη αδήλωτη εργασία συνταξιούχων.
Για χιλιάδες εργαζομένους με ώριμα δικαιώματα, το δίλημμα έγινε απλό. Παραμονή στην εργασία με πλήρεις εισφορές και φορολογία ή συνταξιοδότηση συν εργασία με 10% επιβάρυνση και κατοχυρωμένη σύνταξη.
Το μέτρο πέτυχε, όμως, και κάτι παράδοξο. Αύξησε τα έσοδα από δηλωμένη εργασία συνταξιούχων, αλλά ταυτόχρονα διεύρυνε τη βάση των συνταξιούχων. Οι επιχειρήσεις βρίσκουν ανθρώπους ή διατηρούν έμπειρους εργαζομένους στη θέση τους. Η αγορά κερδίζει από τους εργαζόμενους συνταξιούχους, αλλά το ασφαλιστικό χάνει από τη συνταξιοδότησή τους.
Σε μια χώρα που γερνάει, που χάνει εργατικό δυναμικό και δυσκολεύεται να καλύψει βασικές θέσεις, οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι λειτουργούν ως ανάχωμα έκρηξης του προβλήματος. Κρατούν όρθιες τις επιχειρήσεις, ειδικά σε κλάδους όπου η εμπειρία μετράει περισσότερο από τη νεότητα. Δεν λύνουν, ωστόσο, το πρόβλημα. Ούτε του ασφαλιστικού ούτε της γήρανσης. Η αγορά εργασίας περιορίζει το άμεσο πρόβλημά της. Το ασφαλιστικό μεταθέτει το βάρος του στο μέλλον.
Χωρίς πολιτικές ενίσχυσης της απασχόλησης των γυναικών, των νέων, της οργανωμένης μετανάστευσης· χωρίς σοβαρή επένδυση στην αύξηση της παραγωγικότητας και των δεξιοτήτων· χωρίς συνεχή ανάλυση των αιτιών που επιταχύνουν τις συνταξιοδοτήσεις· χωρίς όλα αυτά, το ανάχωμα των εργαζόμενων συνταξιούχων κινδυνεύει να εξελιχθεί σε «κουκούλωμα» και των δύο προβλημάτων…
