Με μελανά χρώματα αποτυπώνεται η κατάσταση στην αγορά στέγης για τους Ευρωπαίους, οι οποίοι βλέπουν ότι η διατήρηση της κατοικίας τους υπερβαίνει ολοένα και περισσότερο τις οικονομικές τους δυνατότητες, σύμφωνα με φετινή έκθεση του μη κερδοσκοπικού οργανισμού «The Abbe Ρierre Foundation» με θέμα τον αποκλεισμό από τη στέγαση. Μάλιστα, τα πιο ευάλωτα είναι τα φτωχά νοικοκυριά που δαπανούν δραστικά μεγαλύτερο μερίδιο των εσόδων για τις ανάγκες τους σε σύγκριση με τα υπόλοιπα. Η δε ευπαθέστερη ομάδα είναι οι νέοι ειδικά σε χώρες με παραδοσιακό προνοιακό σύστημα, που επέβαλαν περικοπές και σε χώρες που μπήκαν σε μνημόνιο, όπως η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Λετονία.
Συγκρίσεις
Στη χώρα μας τα φτωχά νοικοκυριά, δηλαδή όσα έχουν εισοδήματα κάτω του 60% του εθνικού μέσου όρου, καταβάλλουν για την κατοικία τους 71 στα 100 ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα τα 39,9 ευρώ. Ακολουθούν τα νοικοκυριά στην Ολλανδία με 49,4 και 29,5 ευρώ, αντίστοιχα.
Στην καλύτερη θέση βρίσκεται η Μάλτα. Εκεί τα πιο ασθενή οικονομικά νοικοκυριά στα 100 ευρώ εισοδήματος πληρώνουν για τις στεγαστικές τους ανάγκες 20,8 ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα μόλις 10,5 ευρώ. Μιλώντας για το σύνολο των νοικοκυριών, οι χώρες που δαπανούν για στέγαση το μεγαλύτερο μερίδιο επί των εσόδων τους είναι η Ελλάδα, η Δανία, η Ολλανδία, η Γερμανία και η Ρουμανία. Στον αντίποδα βρίσκονται η Μάλτα, η Κύπρος, το Λουξεμβούργο, η Ιρλανδία, η Σλοβενία, η Ιταλία και η Γαλλία. Την τελευταία 15ετία η στέγη ακρίβυνε γρηγορότερα από την αύξηση των εισοδημάτων στην Ευρώπη εκτός Γερμανίας, Φινλανδίας και Πορτογαλίας. Οπως επισημαίνεται στην έκθεση του «The Abbe Pierre Foundation», στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης το σύστημα στέγασης δεν αντανακλά απλώς τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά τις επιταχύνει και καταδεικνύει το πόσο αργά προσαρμόζονται οι θεσμοί στις μεταβαλλόμενες κοινωνικές ανάγκες. Η κατάσταση αυτή παρατηρείται ακόμα και στις χώρες όπου το εδραιωμένο προνοιακό κράτος λειτουργεί ευνοϊκά. Στη Γαλλία, την Αυστρία, τη Γερμανία και το Βέλγιο υπάρχει δίχτυ ασφαλείας και οι συνθήκες ζωής για τα φτωχά νοικοκυριά είναι βελτιωμένες σε σύγκριση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και ειδικότερα όσες υπόκεινται σε μνημόνια. Εντούτοις, η στεγαστική ανισότητα εκεί αυξάνεται ραγδαία και οι «τρύπες» στο δίχτυ ασφαλείας διευρύνονται. Αυτό συνεπάγεται ότι τα παλαιά προνοιακά συστήματα (επιδότηση ενοικίου, επιδόματα στέγης κ.λπ.) δεν έχουν γρήγορα ανακλαστικά, ώστε να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα των νεόπτωχων που δημιούργησε η εκτίναξη της ανεργίας και οι πολιτικές λιτότητας, καθώς και οι αυξημένες προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές.
Εκθεση
Πέραν τούτου, στις 19 από τις 28 χώρες της Ε.Ε. τα φτωχά νοικοκυριά εξετέθησαν πιο γρήγορα στις αλλαγές της αγοράς στέγης εν συγκρίσει με τα υπόλοιπα. Ως ένα βαθμό αυτό αποδίδεται στη μεγαλύτερη πρόσβαση στην αγορά στέγης, ειδικά για τις χώρες της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης. Ταυτόχρονα, δείχνει και το ότι τα φτωχά νοικοκυριά καθίστανται πιο ευπαθή στη μεταβλητότητα ενοικίων και τιμών ακινήτων. Ποια, όμως, είναι η ταυτότητα αυτών των νοικοκυριών όσον αφορά τη σχέση με την κατοικία τους;
Σύμφωνα με την έκθεση του «The Abbe Pierre Foundation», στις 12 από τις 28 χώρες-μέλη της Ε.Ε., τα φτωχά νοικοκυριά κατά κύριο λόγο έχουν καθεστώς ιδιοκατοίκησης με μοναδική δαπάνη τους τη συντήρηση της περιουσίας τους. Αυτό ισχύει κυρίως στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ. Σε χώρες όπως η Γαλλία, η Φινλανδία και η Ιρλανδία, άνω του 25% των φτωχών νοικοκυριών έχουν καθεστώς δωρεάν ή επιδοτούμενης στέγης. Στην Ελλάδα το 56,3% είναι ιδιοκτήτες, το 11,8% ιδιοκτήτες με στεγαστικό δάνειο, το 25% ενοικιαστές και το 6,8% ενοικιαστές σε καθεστώς επιδότησης. Στη Ρουμανία σχεδόν όλα τα φτωχά νοικοκυριά υπάγονται σε ιδιοκατοίκηση (96,2%).
Οσα νοικοκυριά δεν έχουν πρόσβαση στην επιδοτούμενη στέγη ή στην ιδιόκτητη επιλέγουν αναγκαστικά το ενοίκιο. Στις 19 από τις 28 χώρες της Ε.Ε. και από το 2008 και μετά αυξήθηκε το ποσοστό των φτωχών νοικοκυριών σε μισθωμένη στέγη και αυτό έγινε με ταχύτερους ρυθμούς από τη γενικότερη φτωχοποίηση του πληθυσμού. Αναφορικά με την ποιότητα της στέγασης και της καθημερινής ζωής στην Ε.Ε., από τις 28 χώρες-μέλη οι 13 έχουν φαινόμενα συνωστισμού, όπου διαβιούν πολλοί άνθρωποι σε μία κατοικία χωρίς αντίστοιχους χώρους. Οι περισσότερες από τις προαναφερθείσες χώρες είναι πρώην κομμουνιστικές, εξαιρουμένων της Ιταλίας και της Ελλάδας.
