Οι αγορές κρατικών ομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας έχουν ήδη σημαντική θετική επίδραση στην ευρωπαϊκή οικονομία, γεγονός που έχει τονίσει επανειλημμένως και ο πρόεδρός της κ. Μάριο Ντράγκι. Παρότι η Γερμανία είναι από τους μεγάλους κερδισμένους της λεγόμενης ποσοτικής χαλάρωσης, ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών γκρινιάζει ήδη πως η υποχώρηση των επιτοκίων δανεισμού προκαλεί σημαντικά προβλήματα στη Γερμανία. Ο κεντρικός τραπεζίτης της Γερμανίας προσθέτει ότι η ΕΚΤ αυξάνει την όρεξη των επενδυτών για μεγαλύτερο ρίσκο και ότι είναι αμελητέα η πιθανότητα αποπληθωρισμού στην Ευρωζώνη.
Στις 22 Ιανουαρίου η ΕΚΤ ανακοίνωσε το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων στην προσπάθειά της να επαναφέρει τον πληθωρισμό στο επίπεδο του 2% και να ενισχύσει την οικονομία που βρέθηκε το καλοκαίρι του 2014 ένα βήμα πριν από την τρίτη ύφεση από το 2009. Ηδη από το περασμένο φθινόπωρο οι αγορές είχαν αρχίσει να ποντάρουν στην υιοθέτηση της ποσοτικής χαλάρωσης, με αποτέλεσμα την εξασθένηση του ευρώ έναντι του δολαρίου και την υποχώρηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης.
Οι τάσεις αυτές σε συνδυασμό με την άνοδο των βασικών ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων συνεχίστηκαν και μετά τον Ιανουάριο. Από τις 22 Ιανουαρίου ο δείκτης DAX του χρηματιστηρίου της Φρανκφούρτης έχει καταγράψει αλλεπάλληλα ιστορικά ρεκόρ και έχει ενισχυθεί κατά 12%. Ομοίως η απόδοση των γερμανικών δεκαετών ομολόγων έχει μειωθεί κατά σχεδόν 50% διευκολύνοντας τη χρηματοδότηση του γερμανικού Δημοσίου και κατά προέκταση των γερμανικών επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Το δε ευρώ έχει υποχωρήσει κατά 8,26% έναντι του δολαρίου, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα και τις εξαγωγές ολόκληρης της Ευρωζώνης, πρωτίστως όμως τη μεγαλύτερη εξαγωγική της οικονομία, δηλαδή τη γερμανική. Παράλληλα βελτιώνεται γενικότερα στην Ευρωζώνη το οικονομικό κλίμα, η καταναλωτική εμπιστοσύνη και η ιδιωτική οικονομία και πάλι με μεγαλύτερη κερδισμένη τη γερμανική οικονομία. Φυσικά, οφέλη έχουν αποκομίσει και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης (με εξαίρεση την Ελλάδα), η διαφορά με τη Γερμανία είναι ότι δεν παραπονιούνται τη στιγμή που ωφελούνται.
Από την πρώτη στιγμή ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι, ο οποίος συγκρούστηκε σφοδρά με το Βερολίνο μέχρι να καταφέρει να επιβάλει τις αγορές κρατικών ομολόγων, εκτίμησε ότι το πρόγραμμα έχει ήδη θετικά αποτελέσματα στις αγορές και στην οικονομία. «Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία και έρευνες δείχνουν ότι κερδίζει ορμή η ανάπτυξη. Σαφώς και έχει ενισχυθεί η βάση για την οικονομική ανάκαμψη της Ευρωζώνης» δήλωσε ο κ. Ντράγκι, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 25 Μαρτίου. Η γκρίνια της Γερμανίας για την ποσοτική χαλάρωση μόλις δύο εβδομάδες μετά την έναρξη του προγράμματος δεν προκαλεί κατάπληξη. Ο υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και ο κεντρικός τραπεζίτης Γενς Βάιντμαν αντιτάχθηκαν λυσσαλέα στην προσπάθεια της ΕΚΤ να χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική. «Το περιβάλλον των επιτοκίων δανεισμού προκαλεί τεράστια προβλήματα στη Γερμανία… οδηγεί σε λανθασμένη κατανομή πόρων με όλους τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται όταν σχηματίζονται φούσκες», είπε προχθές ο κ. Σόιμπλε. Ο κ. Βάιντμαν εξήγησε χθες (δεν είναι μυστικό, το έχει δηλώσει πολλές φορές και στο παρελθόν η καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ) για ποιον λόγο τάσσεται κατά των αγορών ομολόγων: η πτώση του κόστους δανεισμού ελαττώνει την πίεση που ασκούν στα κράτη οι αγορές ώστε να εφαρμόσουν το γερμανικό δόγμα περί βιώσιμης ανάπτυξης, δηλαδή λιτότητα και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Παράλληλα η μείωση των επιτοκίων δανεισμού πλήττει (γενικότερα) τους δανειστές και η Γερμανία με τα τεράστια πλεονάσματά της προφανώς δυσαρεστείται.
Q.E. και ισοτιμίες
Φυσικά η επίδραση που έχει η ποσοτική χαλάρωση της ΕΚΤ, ιδίως στην ισοτιμία του ευρώ με το δολάριο, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την πολιτική που ασκεί η αμερικανική Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed). Σήμερα υπάρχει χάσμα μεταξύ της νομισματικής πολιτικής των ΗΠΑ και αυτής της Ευρωζώνης, δεδομένου ότι η Fed αναμένεται ευρέως να αρχίσει να αυξάνει τα επιτόκια δανεισμού τους επόμενους μήνες. Στα μέσα Μαρτίου η Fed αύξησε το περιθώριο κινήσεών της, υπαναχωρώντας από τη δέσμευση να δείξει «υπομονή» μέχρι να αυξήσει τα επιτόκια δανεισμού. Η πρόεδρος της Fed Τζάνετ Γέλεν δηλώνει ότι οι επόμενες κινήσεις της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας θα εξαρτηθούν από τις επιδόσεις της αμερικανικής οικονομίας, η ανάπτυξη της οποίας ωστόσο επιβραδύνθηκε στο 2,2% στο τέταρτο τρίμηνο του 2014. Ενας άλλος «πονοκέφαλος» για την κ. Γέλεν είναι η ενίσχυση του δολαρίου, η οποία μειώνει την ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ. Κατά πόσον το ισχυρό δολάριο και η πιθανή επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας είναι εξελίξεις που θα καθυστερήσουν την επόμενη κίνηση της Fed μάλλον δεν το γνωρίζει (σχεδόν) κανείς σήμερα.
