Μεγάλες αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία επιφέρει η απόφαση της Τράπεζας της Ελβετίας (SNB) να καταργήσει το τριετές πλαφόν στην ενίσχυση του ελβετικού φράγκου ως προς το ευρώ, θέτοντας νέα μέτρα και σταθμά στο πόσο απρόβλεπτες μπορεί να γίνουν οι κεντρικές τράπεζες σε ένα περιβάλλον άνισης ανάπτυξης με χαμηλές πληθωριστικές πιέσεις. Πλην των απότομων διακυμάνσεων που προκλήθηκαν την Πέμπτη στα χρηματιστήρια, στις αγορές νομισμάτων, ομολόγων και των παραγώγων μετά την απόφαση της SNB, αλλάζουν τα δεδομένα μακροπρόθεσμα για τους Ελβετούς εξαγωγείς, αλλά και όλα τα χρηματοοικονομικά ή τραπεζικά προϊόντα που συνδέονται με το ελβετικό φράγκο.
Τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Ουγγαρία, για παράδειγμα, ετοιμάζονται να απορροφήσουν απώλειες από τη μετατροπή δανείων από ελβετικά φράγκα σε φορίντ με χαμηλότερη ισοτιμία από αυτήν που ισχύει στις αγορές σήμερα, όπως προτάσσει συμφωνία με την κυβέρνηση της χώρας. Τράπεζες όπως η ουγγρική ΟΤΡ Bank, η αυστριακή Erste Group Bank και η ιταλική Unicredit έχουν χορηγήσει δάνεια σε ξένο νόμισμα, μεγάλο τμήμα των οποίων είναι σε ελβετικά φράγκα.
Στη Νέα Υόρκη, η πλατφόρμα διαπραγμάτευσης ισοτιμιών FXCM Inc., με συναλλαγές 1,4 τρισ. δολαρίων το περασμένο τρίμηνο, ανακοίνωσε πως οι πελάτες της οφείλουν 225 εκατ. δολάρια από την προχθεσινή απότομη άνοδο του ελβετικού φράγκου, που κατέστησε αυτόματα ζημιογόνες θέσεις που βασίζονταν στο πλαφόν του ενός ευρώ προς 1,20 ελβετικά φράγκα. Την Πέμπτη, το ελβετικό φράγκο αναρριχήθηκε μέχρι 41% έναντι του ευρώ και ενισχύθηκε κατά 15% έναντι 150 νομισμάτων. Ανάλογες απώλειες από αυτές τις έντονες διακυμάνσεις προειδοποίησαν η βρετανική Alpari, η ελβετική Swissquote, η δανική SaxoBank και πολλές άλλες εταιρείες, ενώ η Excel Markets από τη Νέα Ζηλανδία ανακοίνωσε ότι δεν θα καταφέρει να συνεχίσει τη λειτουργία της.
Στη Ζυρίχη, ο τραπεζικός κολοσσός UBS μείωσε χθες τις προβλέψεις για την ανάπτυξη στην ελβετική οικονομία, με τη διοίκησή του να προειδοποιεί πως επίκειται μετατόπιση των περιουσιακών στοιχείων από ελβετικά φράγκα σε δολάρια. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του διευθύνοντος συμβούλου της Swatch Group, Νικ Χάγεκ, ο οποίος περιέγραψε την εξέλιξη σαν «τσουνάμι» για τον κλάδο εξαγωγών και τον τουρισμό της χώρας.
Η αιφνίδια απόφαση του Ελβετού κεντρικού τραπεζίτη καταδεικνύει πως υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν σήμερα οι κεντρικές τράπεζες, οι οποίες καλούνται να συνεχίσουν να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στις οικονομίες τους. Ωστόσο, οι κινήσεις τους ήταν συντονισμένες στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09. Τα χρόνια που ακολούθησαν, η κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής μιας χώρας αναμενόταν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με τους επικεφαλής να προετοιμάζουν έμμεσα τις αγορές για τις επόμενες κινήσεις τους.
Σήμερα, όμως, οι προτεραιότητες και οι προκλήσεις διαφέρουν από χώρα σε χώρα, με την ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ να μελετά μια αύξηση των επιτοκίων όταν η ΕΚΤ προχωρεί σε μέτρα ποσοτικής χαλάρωσης. Αλλά, με την τελευταία «πράξη» της SNB, προστίθεται και το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Ο Μοχάμεντ ελ Εριάν επισημαίνει ότι προκύπτει ένα πολύ σημαντικό συμπέρασμα από την Ελβετία και τις υπόλοιπες κεντρικές τράπεζες. Ισως να είναι η κατάλληλη στιγμή να περιοριστεί αυτή η υπερβολική εξάρτηση στη χάραξη νομισματικής πολιτικής που ξεκίνησε από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09. Οσο περισσότερο αναβάλλεται η στιγμή να αναλάβουν μεγαλύτερο έργο οι κυβερνήσεις στη χάραξη οικονομικής πολιτικής, τόσο περισσότερο θα αυξάνονται αυτές οι απότομες διακυμάνσεις των αγορών.
Ο ρόλος της ΕΚΤ στην απόφαση
Στις αρχές της εβδομάδας, ο αντιπρόεδρος της ελβετικής Κεντρικής Τράπεζας, Ζαν-Πιερ Νταντίν, είχε δηλώσει πως το πλαφόν του ελβετικού φράγκου ως προς το ευρώ θα παραμείνει «πυλώνας» της νομισματικής πολιτικής της χώρας. Λίγα 24ώρα μετά, όμως, ο Ελβετός κεντρικός τραπεζίτης Τόμας Τζόρνταν συνειδητοποίησε ότι ήταν αδύνατο να συνεχίσει να αποτρέπει την ενίσχυση του ελβετικού φράγκου πέρα από το 1,20 ως προς το ευρώ, τυπώνοντας ανεξάντλητα χρήμα σε ένα περιβάλλον οικονομικής αβεβαιότητας στην Ευρωζώνη.
Η πάλη για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας ενός «φθηνού» ελβετικού φράγκου, η οποία απέβλεπε στη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας των Ελβετών εξαγωγέων, θα ήταν ατελείωτη καθώς η ΕΚΤ αναμένεται να προχωρήσει σε δικά της μέτρα ποσοτικής χαλάρωσης με αγορές κρατικών ομολόγων, αποδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο το ευρώ ως προς τα υπόλοιπα νομίσματα. Η SNB είχε ήδη επεκτείνει τους ισολογισμούς από τον Σεπτέμβριο του 2010, αναλαμβάνοντας μια τεράστια πρόκληση.
