Οι μεγάλες τράπεζες βρέθηκαν στο επίκεντρο της τελευταίας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης για τις δαπανηρές αλλά απαραίτητες «διασώσεις» των «πολύ μεγάλων για να αποτύχουν τραπεζών» έχει πυροδοτήσει μια διαμάχη για το ιδανικό μέγεθος και το ιδανικό εύρος των δραστηριοτήτων τους. Αυτή η διαμάχη, ωστόσο, δεν έχει καταλήξει πουθενά διότι στην οικονομική επιστήμη ο ορισμός του «βέλτιστου» είναι αρκετά ασαφής. Σε πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) αναλύεται αυτό ακριβώς το πρόβλημα. Αποτελεσματικότερη λύση θεωρείται από το Ταμείο η επιβολή υψηλότερων ποσοστών κεφαλαιακής επάρκειας για τους τραπεζικούς γίγαντες σε συνδυασμό με απλούστερα μοντέλα διακυβέρνησης και ασφαλούς διάσπασης εάν κριθεί αναπόφευκτο.
Παρά την ευρεία παραδοχή ότι οι μεγάλες τράπεζες είναι πιο επικίνδυνες και δημιουργούν μεγαλύτερο συστημικό κίνδυνο στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιο είναι το ιδανικό μέγεθος μιας τράπεζας. Ισως τελικά οι άμεσοι περιορισμοί σ’ αυτό το θέμα να μην είναι ο πιο κατάλληλος τρόπος για να συγκρατήσει κανείς τη δημιουργία συστημικών κολοσσών. Αντίθετα, η επιβολή αυστηρότερων κανόνων για την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών, όπως επιτάσσει η Βασιλεία ΙΙΙ και ενός πλαισίου για την ασφαλή διάσπαση και διακυβέρνηση των χρηματοπιστωτικών ομίλων, ίσως, να είναι πιο αποτελεσματικές λύσεις.
Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, οι μεγάλες τράπεζες έχουν αυξηθεί σημαντικά σε μέγεθος και έχει επεκταθεί η συμμετοχή τους στις αγορές. Μία δεκαετία πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09, οι ισολογισμοί των μεγαλύτερων τραπεζών του κόσμου αυξήθηκαν κατά το διπλάσιο ή και τριπλάσιο, μετατοπίζοντας το βάρος των δραστηριοτήτων τους μακριά από την «παραδοσιακή» χορήγηση δανείων. Επιπροσθέτως, οι μεγάλες τράπεζες λειτουργούν με βάση ένα ιδιαίτερα ριψοκίνδυνο μοντέλο. Τείνουν να διατηρούν χαμηλά επίπεδα κεφαλαιακής επάρκειας, λιγότερες πηγές σταθερής χρηματοδότησης, δραστηριότητες που βασίζονται στις δυνάμεις των αγορών, ενώ είναι πολύ πιο περίπλοκες στη δομή τους απ’ ό,τι οι μικρότερες τράπεζες. Ακόμη και με τους κανόνες που έχουν υιοθετηθεί μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09, οι μεγάλες τράπεζες δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερο συστημικό κίνδυνο στο σημερινό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Ποιες είναι οι κινητήριες δυνάμεις που τροφοδοτούν το μοντέλο των μεγάλων τραπεζών;
Οι έμμεσες επιδοτήσεις των τραπεζών είναι πολύ μεγάλες για να αφεθούν σε άτακτη χρεοκοπία. Η παραδοχή πως θα δοθεί οικονομική βοήθεια στους πιστωτές των μεγάλων ομίλων τους προδιαθέτει να καταφεύγουν σε μόχλευση, ασταθείς πηγές χρηματοδότησης και να συμμετέχουν σε ριψοκίνδυνες δραστηριότητες των αγορών.
Οι «τραπεζικές αυτοκρατορίες» βασίζονται σε περίπλοκα συστήματα διακυβέρνησης που δεν είναι διαφανή στη λειτουργία τους και ως εκ τούτου, δυσνόητα για τους εξωτερικούς παρατηρητές.
Οι τράπεζες οδηγούν στη δημιουργία οικονομιών κλίμακας με δραστηριότητες που υπολογίζονται στα 16 με 45 δισ. δολάρια σε ετήσια βάση. Αυτές οι οικονομίες κλίμακας αναλογούν μόνον στο 0,2% της τραπεζικής «βιομηχανίας», συνολικού ύψους 20 τρισ. δολαρίων και είναι πολύ μικρότερες των 6 με 12 τρισ. δολαρίων που κόστισε η τελευταία κρίση. Δηλαδή, το όφελος είναι μικρό σε σχέση με το κόστος.
Τριπλός έλεγχος για συστημικές
Ποια είναι η καλύτερη λύση για τον έλεγχο των μεγάλων τραπεζών; Οι υψηλότερες προδιαγραφές για την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών σε σχέση με το ύψος των περιουσιακών τους στοιχείων.
Για παράδειγμα, μια τράπεζα με περιουσιακά στοιχεία ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων θα πρέπει να επιβαρύνεται με υψηλότερο δείκτη βασικών κεφαλαίων κατά 2,5% όπως ορίζεται, ούτως ή άλλως, από τη Βασιλεία ΙΙΙ. Ετσι ο βαθμός του συστημικού κινδύνου μειώνεται κατά το ένα τέταρτο. Εάν, παράλληλα, υπάρξει μια ασφαλέστερη δομή χρηματοδότησης και λιγότερη περιπλοκότητα στην οργάνωσή τους τότε ο συστημικός κίνδυνος θα μπορούσε να μειωθεί κατά ακόμη ένα τέταρτο.
Η επιβολή ενός αποτελεσματικότερου πλαισίου για την ασφαλή διάσπαση και διακυβέρνηση των μεγάλων τραπεζών θα περιόριζε τους κολοσσούς που συνεχίζουν να επικρατούν στο σημερινό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το θέμα, ωστόσο, είναι αν και κατά πόσο κάτι τέτοιο είναι εύκολο να γίνει και μάλιστα υπό τις παρούσες, εξαιρετικά δύσκολες, όσο και ιδιότυπες, συνθήκες που επικρατούν διεθνώς.
