Η παγκόσμια οικονομία γλίτωσε από τα χειρότερα του μεγαλύτερου πετρελαϊκού σοκ των τελευταίων 50 ετών χάρη σε τρία «μαξιλάρια» τα οποία απορρόφησαν σημαντικό μέρος του. Ωστόσο, αυτά έχουν σε μεγάλο βαθμό «χρησιμοποιηθεί», προειδοποιεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν πλέον επαρκή «μέτρα προστασίας», τη στιγμή που η κατάσταση στη Μέση Ανατολή έχει κλιμακωθεί εκ νέου και η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχει επιστρέψει.
Ειδικότερα, όπως επισημαίνει το ΔΝΤ, τα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου που υπήρχαν πριν από τη σύγκρουση, η χαμηλότερη ζήτηση στην Ασία και η υψηλότερη παραγωγή πετρελαίου εκτός του Κόλπου, βοήθησαν την οικονομία να αντεπεξέλθει στο ενεργειακό σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν, εξηγώντας έτσι και γιατί οι τιμές του πετρελαίου δεν εκτινάχθηκαν στα ιστορικά υψηλά ή και υψηλότερα.
Τις ημέρες πριν από τον πόλεμο η προσφορά πετρελαίου ήταν περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα πάνω από τη ζήτηση. Το διάστημα Μαρτίου – Μαΐου, τρεις παράγοντες βοήθησαν στη μείωση του χάσματος και απορρόφησαν ουσιαστικά τον αντίκτυπο από την κρίση στην αγορά ενέργειας λόγω του πολέμου, εξηγεί το Ταμείο.
Πρώτον, η συμπίεση της ζήτησης, ειδικά στην Ασία, έπαιξε σημαντικό ρόλο, καθώς οι υψηλότερες τιμές μείωσαν την κατανάλωση και οι οικονομίες στράφηκαν σε εναλλακτικές λύσεις, όπως ο άνθρακας και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ζήτηση για μεταφορές αποδείχθηκε πιο ασταθής, εν μέρει λόγω των ανωτάτων ορίων τιμών καυσίμων, των επιδοτήσεων και των φορολογικών εκπτώσεων που περιόρισαν τον αντίκτυπο – αλλά με δημοσιονομικό κόστος.
Παράλληλα, η παραγωγή πετρελαίου εκτός του Κόλπου αυξήθηκε περισσότερο από το αναμενόμενο, κατά σχεδόν δύο εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα πάνω από τα επίπεδα του 2025. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ηγήθηκαν, με τη Βενεζουέλα, τη Γουιάνα και τη Ρωσία να αυξάνουν επίσης την παραγωγή.
Τέλος, τα αποθέματα έπαιξαν και εκείνα σημαντικό ρόλο. Το εκτιμώμενο έλλειμμα της αγοράς, περίπου τέσσερα εκατ. βαρέλια την ημέρα την περίοδο Μαρτίου – Μαΐου, καλύφθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου με την εξάντληση των παγκόσμιων αποθεμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εμπορικών αποθεμάτων στην Κίνα και των στρατηγικών αποθεμάτων.
Κρίσιμη η αναπλήρωση των αποθεμάτων πετρελαίου για την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων.
Πριν από την τρέχουσα κλιμάκωση των εντάσεων, η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν τον Ιούνιο για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ είχε οδηγήσει σε απότομη πτώση των τιμών του Brent, σε μεγάλο βαθμό επειδή το πετρέλαιο που εγκλωβίστηκε σε δεξαμενόπλοια στον Κόλπο θα μπορούσε να επιστρέψει γρήγορα στην αγορά.
Ωστόσο, πολλά παραμένουν αβέβαια, τονίζει το ΔΝΤ, συμπεριλαμβανομένου του πότε θα αποκατασταθεί αποτελεσματικά η ναυσιπλοΐα μέσω της πιο κρίσιμης διαδρομής στον κόσμο και πόσο γρήγορα θα ακολουθήσει η επιστροφή της εμπιστοσύνης στη ναυτιλία, στην ασφάλιση και στους φορείς εκμετάλλευσης.
Οι εκτιμήσεις παραγόντων της βιομηχανίας υποδηλώνουν ότι θα χρειαστούν δύο έως τρεις μήνες πριν ένα σημαντικό μερίδιο των ροών πετρελαίου μπορέσει να «ενεργοποιηθεί» και πάλι μετά την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών, επισημαίνει το Ταμείο. Μια μακροπρόθεσμη ανησυχία είναι ότι οι παρατεταμένες διακοπές της παραγωγής θα μπορούσαν να προκαλέσουν μόνιμες απώλειες παραγωγής, ειδικά όταν η χρηματοδότηση για την επανεκκίνηση των γεωτρήσεων είναι περιορισμένη.
Ωστόσο, όταν η προσφορά αρχίσει να ανακάμπτει, το έλλειμμα πετρελαίου θα κλείσει μόνο σταδιακά, προειδοποιεί το Ταμείο, φέρνοντας έτσι τα αποθέματα πιο κοντά στα «λειτουργικά ελάχιστα».
«Τα ενεργειακά σοκ θα εξακολουθήσουν να είναι έντονα», υπογραμμίζει το ΔΝΤ. «Αυτό που μείωσε το αρχικό πλήγμα στο τρέχον σοκ είναι ότι οι αγορές ενέργειας είχαν περιθώριο ελιγμών και απορρόφησης», προσθέτει. Ωστόσο, καθώς οι εντάσεις αναζωπυρώνονται ξανά στα Στενά του Ορμούζ, «αυτό το περιθώριο ελιγμών είναι πλέον μικρότερο και συρρικνώνεται περαιτέρω», όπως επισημαίνει, καθώς η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα έχει ήδη διατεθεί, η ζήτηση έχει ήδη συμπιεστεί και τα αποθέματα έχουν ήδη μειωθεί. «Εάν τα αποθέματα δεν αναπληρωθούν, ο κόσμος θα ξεκινήσει από μια πολύ αδύναμη θέση όταν έρθει το επόμενο σοκ», προειδοποιεί το Ταμείο.
Σε αυτό το πλαίσιο σημειώνει ότι η τρέχουσα κρίση έχει δώσει τρία πολύ σημαντικά μαθήματα στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Πρώτον, τα αποθέματα έχουν σημασία και η αναπλήρωσή τους είναι απαραίτητη για την προετοιμασία για μελλοντικά σοκ. Δεύτερον, ένα μόνο κρίσιμο «σημείο συμφόρησης» (chokepoint) για τη μεταφορά πετρελαίου αφήνει την παγκόσμια οικονομία σε μεγάλο βαθμό εκτεθειμένη. Παράλληλα, η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών –συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας– είναι εξίσου σημαντική με τη διαφοροποίηση των οδών. Και, τρίτον, η υποστήριξη των καταναλωτών πρέπει να στοχεύει στους πιο ευάλωτους και να είναι προσωρινή, για την προστασία των κυβερνητικών προϋπολογισμών.
