Οι γεωπολιτικές και εμπορικές εντάσεις δεν πλήττουν μόνο τις εξαγωγές των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αλλά αρχίζουν να επηρεάζουν και την πρόσβασή τους στη χρηματοδότηση.
Σύμφωνα με νέα ανάλυση στελεχών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, οι επιχειρήσεις της Ευρωζώνης με αυξημένη έκθεση στις ΗΠΑ αντιμετώπισαν χαμηλότερη ζήτηση για δάνεια αλλά και αυστηρότερους όρους χορήγησης πιστώσεων, καθώς οι τράπεζες έγιναν πιο επιφυλακτικές απέναντι στους κινδύνους που δημιουργεί η αβεβαιότητα γύρω από το διεθνές εμπόριο.
Η μεγαλύτερη πίεση καταγράφηκε στους κλάδους που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στους αμερικανικούς δασμούς, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία ήδη αντιμετωπίζει υψηλό κόστος, ισχυρό ανταγωνισμό από την Κίνα και την ανάγκη για τεράστιες επενδύσεις στην ηλεκτροκίνηση. Στο δεύτερο εξάμηνο του 2025, το καθαρό ποσοστό των τραπεζών που ανέφερε αυστηρότερα πιστωτικά κριτήρια για την αυτοκινητοβιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα της έφθασε στο 21%, το υψηλότερο μεταξύ των βασικών κλάδων της οικονομίας.
Τα στοιχεία της έρευνας τραπεζικού δανεισμού της ΕΚΤ δείχνουν ότι σχεδόν οι μισές τράπεζες της Ευρωζώνης θεωρούν ουσιαστική την έκθεσή τους στις αλλαγές της εμπορικής πολιτικής και στη σχετική αβεβαιότητα. Συγκεκριμένα, το 46% των τραπεζών χαρακτήρισε την έκθεσή του «αρκετά» ή «πολύ σημαντική» το 2025, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το 2026 εκτιμάται στο 43%. Σε καθαρούς όρους, το 11% των τραπεζών δήλωσε ότι οι εμπορικές εντάσεις οδήγησαν σε αυστηρότερα πιστωτικά κριτήρια το 2025, ενώ το ίδιο ποσοστό αναμένει ότι η επίδραση θα συνεχιστεί και το 2026.
Ταυτόχρονα, η αβεβαιότητα είχε αρνητικό αντίκτυπο στη ζήτηση δανείων από τις επιχειρήσεις, με το σχετικό καθαρό ποσοστό να διαμορφώνεται στο -6% το 2025. Για το 2026, οι τράπεζες αναμένουν ότι η αρνητική επίδραση θα περιοριστεί, αλλά δεν θα εξαφανιστεί, προβλέποντας ποσοστό -3%.
Αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης καταγράφηκαν στην αυτοκινητοβιομηχανία και στους ενεργοβόρους μεταποιητικούς κλάδους.
Η εμπορική αβεβαιότητα επηρέασε και τη διάθεση των τραπεζών να αναλάβουν κίνδυνο. Καθαρό ποσοστό 9% των τραπεζών δήλωσε ότι η ανοχή τους στον κίνδυνο μειώθηκε το 2025, ενώ για το 2026 η αντίστοιχη εκτίμηση διαμορφώνεται στο 8%. Σε αρκετές περιπτώσεις οι τράπεζες δεν άλλαξαν επίσημα τους όρους χρηματοδότησης, αλλά ενίσχυσαν την παρακολούθηση των επιχειρήσεων που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένες στις εμπορικές εντάσεις.
Η ΕΚΤ εντοπίζει επίσης επιδείνωση στην ποιότητα ορισμένων δανειακών χαρτοφυλακίων. Καθαρό ποσοστό 5% των τραπεζών ανέφερε αρνητική επίδραση στην πιστωτική ποιότητα και στους δείκτες μη εξυπηρετούμενων δανείων το 2025, με το ποσοστό να αναμένεται να υποχωρήσει στο 3% το 2026.
Αντίθετα, η επίδραση στην κεφαλαιακή θέση και στη ρευστότητα των τραπεζών ήταν ουσιαστικά μηδενική. Αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην έλλειψη διαθέσιμων κεφαλαίων, αλλά στην αυξημένη επιφυλακτικότητα των τραπεζών απέναντι στον επιχειρηματικό κίνδυνο.
Εκτός από την αυτοκινητοβιομηχανία, αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης καταγράφηκαν και στους ενεργοβόρους μεταποιητικούς κλάδους. Η καθαρή σύσφιγξη των πιστωτικών κριτηρίων αυξήθηκε από 5% στο πρώτο εξάμηνο του 2025 σε 10% στο δεύτερο, ενώ η ζήτηση για δάνεια παρέμεινε αρνητική.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις εμφανίζονται επίσης περισσότερο εκτεθειμένες από τις μικρομεσαίες, καθώς η καθαρή σύσφιγξη των πιστωτικών κριτηρίων έφθασε στο 6%, έναντι 2% για τις ΜμΕ. Σε γεωγραφικό επίπεδο, οι τράπεζες στη Γερμανία και στη Γαλλία ανέφεραν αυστηρότερα κριτήρια χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις, ενώ σε Ισπανία και Ιταλία οι όροι παρέμειναν σε γενικές γραμμές αμετάβλητοι.
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΕΚΤ, η επίδραση των εμπορικών εντάσεων στην προσφορά πιστώσεων κορυφώθηκε μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου του 2025. Στη συνέχεια η πίεση μετριάστηκε, καθώς βελτιώθηκε το κλίμα γύρω από το διεθνές εμπόριο και περιορίστηκε η αβεβαιότητα μετά το προκαταρκτικό πλαίσιο εμπορικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η νέα ανάλυση, ωστόσο, δεν λαμβάνει υπόψη τις πιο πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις που έχουν προκαλέσει νέους κραδασμούς στις αγορές και έχουν επαναφέρει τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Το ζήτημα αποκτά πρόσθετη σημασία για την ΕΚΤ, καθώς οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής καλούνται να σταθμίσουν αφενός τους κινδύνους για την οικονομική δραστηριότητα και αφετέρου τις νέες πληθωριστικές πιέσεις. Οι αγορές και οι αναλυτές δεν αναμένουν αύξηση των επιτοκίων στην επόμενη συνεδρίαση της ΕΚΤ, ενώ ακόμη και στελέχη του διοικητικού συμβουλίου που μέχρι πρόσφατα άφηναν ανοιχτό ένα τέτοιο ενδεχόμενο, εμφανίζονται πλέον να τάσσονται υπέρ της διατήρησης των επιτοκίων αμετάβλητων.
