Ο Τζακ Λίφτον αποσύρθηκε από τη μεταλλευτική βιομηχανία πριν από περισσότερο από 25 χρόνια. Σήμερα, στα 86 του, είναι πιο περιζήτητος από ποτέ. Ο Αμερικανός μηχανικός και σύμβουλος είναι ένας από τους λίγους στις ΗΠΑ με πραγματική εμπειρία στην επεξεργασία σπάνιων γαιών, ενός κλάδου στον οποίο η χώρα είχε κάποτε ισχυρή παρουσία, προτού μεγάλο μέρος της δραστηριότητας μεταφερθεί στην Κίνα.
Καθώς η ένταση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο κλιμακώνεται, η κυβέρνηση Τραμπ έχει διοχετεύσει δισεκατομμύρια δολάρια στην προσπάθεια ανασυγκρότησης εγχώριων αλυσίδων εφοδιασμού. Ωστόσο η βασική δυσκολία δεν είναι μόνο η εξασφάλιση πρώτων υλών ή η κατασκευή νέων μονάδων. Είναι η έλλειψη ανθρώπων που γνωρίζουν πώς λειτουργεί αυτός ο εξαιρετικά εξειδικευμένος κλάδος.
Οι σπάνιες γαίες είναι κρίσιμες για ηλεκτρονικές συσκευές, ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες και προηγμένα οπλικά συστήματα. Η Κίνα κυριαρχεί σήμερα σχεδόν σε όλα τα στάδια της αλυσίδας, από την εξόρυξη έως την παραγωγή μαγνητών. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να καλύψουν το χαμένο έδαφος, αλλά βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα βαθύ έλλειμμα τεχνογνωσίας.
«Οταν οι εταιρείες με ρωτούν πού θα βρουν τέτοιους ανθρώπους, τους λέω: ξεκινήστε από τα νεκροταφεία και μετά κοιτάξτε σε οίκους ευγηρίας», λέει ο Λίφτον, πελάτες του οποίου περιλαμβάνουν την Energy Fuels. «Οποιος στις ΗΠΑ έχει εμπειρία, είτε έχει πεθάνει είτε, όπως εγώ, είναι πολύ μεγάλος».
Η επεξεργασία σπάνιων γαιών διαφέρει από την εξόρυξη πιο συμβατικών μετάλλων, όπως ο χρυσός ή ο χαλκός. Απαιτεί περίπλοκες χημικές διεργασίες, δεκάδες στάδια διαχωρισμού και εξειδίκευση που αποκτάται κυρίως μέσα από χρόνια εργασίας σε βιομηχανικές μονάδες.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της γνώσης έχει μετακινηθεί στην Κίνα, η οποία είναι πλέον ο βασικός εργοδότης ειδικών στον κλάδο. Στις ΗΠΑ, αντίθετα, η τεχνογνωσία περιορίστηκε δραστικά καθώς η βιομηχανία συρρικνώθηκε επί δεκαετίες. Το αποτέλεσμα είναι ένας έντονος ανταγωνισμός για ελάχιστους διαθέσιμους μηχανικούς και μεταλλουργούς. Ορισμένες εταιρείες συνεργάζονται με πανεπιστήμια για να προσελκύσουν φοιτητές μηχανικής, μεταλλουργίας και χημείας, ενώ άλλες προσπαθούν να αποσπάσουν προσωπικό από ανταγωνιστές.
Η μάχη αυτή έχει ήδη φτάσει στα δικαστήρια. Τον Μάιο, η MP Materials, ιδιοκτήτρια του μοναδικού ενεργού ορυχείου σπάνιων γαιών στις ΗΠΑ, κατέθεσε αγωγή κατά της USA Rare Earth, κατηγορώντας την ότι προσείλκυσε ανώτερο μηχανικό και επτά ακόμη εργαζομένους, μαζί με εμπιστευτικές πληροφορίες για την επεξεργασία σπάνιων γαιών και την παραγωγή μαγνητών.
Τα αμερικανικά πανεπιστήμια παράγουν περίπου το ένα δέκατο πέμπτο των αποφοίτων σχολών μεταλλουργών μηχανικών που παράγει η Κίνα.
Το πρόβλημα ξεκινάει και από την εκπαίδευση. Οι ΗΠΑ παράγουν περίπου το ένα δέκατο πέμπτο των αποφοίτων σχολών μεταλλουργών μηχανικών που παράγει η Κίνα. Πέρυσι, οι απόφοιτοι στον συγκεκριμένο κλάδο ήταν περίπου 285.
Σήμερα, στη χώρα λειτουργούν μόλις περίπου δώδεκα διαπιστευμένες σχολές μεταλλουργών μηχανικών, λιγότερες από τις μισές σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Παράλληλα, περισσότεροι από τους μισούς εργαζομένους στην αμερικανική μεταλλευτική βιομηχανία, περίπου 221.000 άνθρωποι, αναμένεται να συνταξιοδοτηθούν έως το 2029.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επιχειρεί να ξαναχτίσει τη δεξαμενή ειδικών, χρηματοδοτώντας προγράμματα ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού, ενώ πανεπιστήμια όπως το Virginia Tech και το University of Wyoming αναπτύσσουν σχετικά προγράμματα.
Το ενδιαφέρον ωστόσο παραμένει περιορισμένο. Οι περισσότεροι απόφοιτοι μηχανικής στρέφονται σε κλάδους όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο ή τα βιομηχανικά χημικά, όπου οι αμοιβές και οι προοπτικές είναι καλύτερες.
Η κάλυψη της απόστασης από την Κίνα αναμένεται να απαιτήσει χρόνια. Το Πεκίνο έχει χτίσει επί δεκαετίες πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και βιομηχανικές υποδομές γύρω από τις σπάνιες γαίες. Οι ΗΠΑ, αντίθετα, προσπαθούν τώρα να αναστήσουν έναν κλάδο που άφησαν να χαθεί.
Οπως προειδοποιεί ο Λίφτον, οι εξαγγελίες για γρήγορη παραγωγή δεν αρκούν. «Ολες οι εταιρείες λένε ότι θα μπουν σε παραγωγή το επόμενο τρίμηνο. Αλλά αυτό δεν γίνεται χωρίς ταλέντο».
