Στην πρώτη αύξηση επιτοκίων έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια προχώρησε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, κατά 25 μονάδες βάσης, όπως και αναμενόταν ευρέως, λόγω της αυξημένης πληθωριστικής πίεσης που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ενώ προχώρησε παράλληλα σε αναθεώρηση των προβλέψεων για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Οπως διεμήνυσε η Κριστίν Λαγκάρντ, αυτή δεν ήταν μια κίνηση ασφαλείας, αλλά μια σωστή κίνηση στην κατάλληλη στιγμή, προειδοποιώντας ότι ο πληθωρισμός διευρύνεται πέρα από τον ενεργειακό τομέα.
Πιο αναλυτικά, το διοικητικό συμβούλιο με ομόφωνη απόφαση αύξησε τα επιτόκια της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης και της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης στο 2,25%, 2,40% και 2,65% αντιστοίχως.
Δεν θα είναι η μοναδική
Αν και η ΕΚΤ δεν δεσμεύθηκε σε περαιτέρω αυξήσεις επιτοκίων, αναλυτές και αγορές αναμένουν τουλάχιστον άλλη μία αύξηση φέτος, τον Σεπτέμβριο ή ακόμη και τον Ιούλιο. Αλλωστε το γεγονός ότι η Λαγκάρντ προειδοποίησε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις διευρύνονται –ενώ έδωσε έμφαση στη διεύρυνση των έμμεσων επιπτώσεων από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας– υποδηλώνει ότι αυτή η αύξηση των επιτοκίων δεν θα είναι η μοναδική.
Η ΕΚΤ είναι πάντως η πρώτη μεγάλη κεντρική τράπεζα στον κόσμο η οποία εφαρμόζει νομισματική σύσφιγξη. Η τελευταία φορά που είχε αυξήσει τα επιτόκια ήταν τον Σεπτέμβριο του 2023 και στο ιστορικό υψηλό 4%, ολοκληρώνοντας τον ταχύτερο και μεγαλύτερο κύκλο σύσφιγξης στην ιστορία της. Ο κύκλος αυτός είχε ξεκινήσει τον Ιούλιο του 2022, όταν η ΕΚΤ μηδένισε τα επιτόκια από τα αρνητικά επίπεδα που βρίσκονταν για εννέα χρόνια, λόγω της εκτίναξης του πληθωρισμού που είχε προκαλέσει η τότε ενεργειακή κρίση. Οι συνολικές αυξήσεις των επιτοκίων έφτασαν τις 450 μονάδες βάσης μέσα σε μόλις 15 μήνες. Στη συνέχεια, από τον Ιούνιο του 2024, όταν ο πληθωρισμός υποχωρούσε, έως και τον Ιούνιο του 2025, η ΕΚΤ κινήθηκε σε έναν κύκλο χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής, μειώνοντας τα επιτόκια σταδιακά έως το 2%, ένα επίπεδο που οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή και η νέα ενεργειακή κρίση δεν της επέτρεψαν να διατηρήσει άλλο.
Η κίνηση αυτή ήρθε καθώς ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη επιταχύνθηκε στο 3,2% τον περασμένο μήνα, πολύ πάνω από τον στόχο του 2% της ΕΚΤ, ενώ οι δείκτες PMI του Μαΐου σηματοδοτούν ήδη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας. Και στα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνονται καν οι επιπτώσεις του τέταρτου μήνα που διανύει ο πόλεμος. Αρκετοί παρατηρητές της ΕΚΤ έχουν χαρακτηρίσει την αύξηση των επιτοκίων ως «αύξηση ασφαλείας», μια προληπτική κίνηση η οποία μπορεί να αντιστραφεί στη συνέχεια αλλά διασφαλίζει και την αξιοπιστία της ΕΚΤ, σε αντίθεση με το 2022, όταν άργησε να αντιδράσει στην έξαρση του πληθωρισμού.
Ωστόσο η Λαγκάρντ αντιτέθηκε σε αυτήν την άποψη: «Αποτελεί μια καλή απόφαση νομισματικής πολιτικής» δεδομένων των σημερινών συνθηκών της οικονομίας και των σεναρίων για τις προοπτικές της, όπως τόνισε. «Θα παρακολουθούμε προσεκτικά τυχόν περαιτέρω συνέπειες αυτού του μεγάλου ενεργειακού σοκ», πρόσθεσε.
Οι εμπειρογνώμονες της ΕΚΤ αναθεώρησαν προς τα πάνω τις εκτιμήσεις του βασικού σεναρίου για τον πληθωρισμό για το 2026 και το 2027. Αναμένουν πλέον ότι ο γενικός πληθωρισμός θα διαμορφωθεί σε 3% φέτος, από 2,6% κατά τις προβλέψεις του Μαρτίου, σε 2,3% το 2027, από 2% πριν, και σε 2% το 2028, από 2,1% πριν. Οσον αφορά τον δομικό πληθωρισμό (χωρίς τις τιμές ενέργειας και τροφίμων), προβλέπουν μέσο ρυθμό 2,5% το 2026, από 2,3% πριν, 2,5% και το 2027, από 2,2% πριν, και 2,2% το 2028, από 2,1%.
Επίσης, στο βασικό σενάριο, ο ρυθμός ανάπτυξης αναθεωρήθηκε πτωτικά το 2026-2027, αντανακλώντας την εντονότερη επίδραση του πολέμου στις αγορές βασικών εμπορευμάτων, στα πραγματικά εισοδήματα και στην εμπιστοσύνη. Ειδικότερα, τοποθετείται πλέον στο 0,8% το 2026, από 0,9% πριν, στο 1,2% το 2027, από 1,3% πριν, ενώ για το 2028 αυξήθηκε στο 1,5%, από 1,4%.
Εναλλακτικές υποθέσεις σχετικά με το μέγεθος και την επιμονή του πολέμου στη Μέση Ανατολή και το σοκ των τιμών της ενέργειας, τον αντίκτυπό τους στο διεθνές περιβάλλον και την αβεβαιότητα θα οδηγούσαν σε σημαντικά διαφορετικά μακροοικονομικά αποτελέσματα, όπως σημείωσε η ΕΚΤ. Για να καταδείξει αυτήν την αβεβαιότητα, επικαιροποίησε και τα άλλα δύο σενάρια που έχει επεξεργαστεί, το δυσμενές σενάριο και το σοβαρό σενάριο, ενώ εισήγαγε και ένα νέο, ηπιότερο σενάριο.
Το δυσμενές σενάριο υποθέτει πλέον ότι η τιμή του πετρελαίου αυξάνεται στα 122 δολ. το βαρέλι και οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη στα 60 ευρώ/MWh στο γ΄ τρίμηνο. Η ανάπτυξη φέτος θα διαμορφωθεί στο 0,7%, το 2027 στο 0,9% και το 2028 στο 1,5%. Ο πληθωρισμός θα αυξηθεί στο 3,3% φέτος, το 2027 θα διαμορφωθεί στο 3% και το 2028 στο 2,3%.
Στο σοβαρό σενάριο, οι τιμές του πετρελαίου φτάνουν στα 166 δολ. και του φυσικού αερίου στα 98 ευρώ στο γ΄ τρίμηνο. Ετσι, η ανάπτυξη φέτος θα υποχωρήσει στο 0,5%, το 2027 στο 0,4% και το 2028 θα κινηθεί στο 1,6%. Ο πληθωρισμός θα εκτοξευθεί φέτος στο 4%, ενώ το 2027 θα φτάσει στο 5,3%, πριν υποχωρήσει στο 3% το 2028.
Στο ηπιότερο σενάριο, το πετρέλαιο υποχωρεί στα 88 δολάρια και το φυσικό αέριο στα 41 ευρώ στο γ΄ τρίμηνο, ενώ η ανάπτυξη θα κινηθεί στο 0,8% φέτος και στο 1,4% το 2027 και ο πληθωρισμός στο 2,9% φέτος και στο 1,8% το 2027. Ωστόσο, όπως τόνισε η Λαγκάρντ, όπως έχουν τώρα τα πράγματα, το σενάριο αυτό είναι απίθανο.
