Ενα πολύ περίπλοκο οικονομικό περιβάλλον διαμορφώνεται καθώς κλείνουμε τον τρίτο μήνα της σύγκρουσης στα Στενά του Ορμούζ. Η διασπασμένη διεθνής οικονομία αρχίζει να παρουσιάζει φαινόμενα που, τουλάχιστον σε πρώτη φάση, σαφώς δυσκολεύουν την αποτελεσματική άσκηση νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Τα κρατικά μακροχρόνια ομόλογα 30 και 10 ετών σε χώρες όπως η Μ. Βρετανία και οι ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει ή βρίσκονται στο επίπεδο του 5%, αντικατοπτρίζοντας τις ανησυχίες των αγορών για τον πληθωρισμό και τις, συνεπακόλουθα, αυξήσεις των επιτοκίων διεθνώς, αυστηροποιώντας τη νομισματική πολιτική. Από την άλλη, οι τιμές των μετοχών στις ΗΠΑ ακολουθούν διαφορετική πορεία κατευθυνόμενες από τα κέρδη των επτά μεγάλων εταιρειών της τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.). Πράγματι, προς το παρόν οι ευκατάστατοι επενδυτές στις ΗΠΑ συνεχίζουν να δένουν τα περιουσιακά στοιχεία τους με τις μετοχές, όχι μόνο παρακολουθώντας τα κέρδη, αλλά και για να προστατευθούν από έναν πληθωρισμό που θα κατέτρωγε την αξία της ρευστότητάς τους. Ωστόσο, η διαφορά ανάμεσα στις αποδόσεις των μετοχών και τη συμπεριφορά των ομολόγων, τα οποία καταδεικνύουν τις ανησυχίες για τα αυξανόμενα κόστη της ενέργειας, τις γεωπολιτικές αναταραχές, τον πληθωρισμό αλλά και τα αδύναμα δημοσιονομικά αποτελέσματα συγκεκριμένων μεγάλων δυτικών οικονομιών, διευρύνεται.
Παρατηρητές ανησυχούν για μια επερχόμενη σύγκρουση αυτών των δύο φαινομένων. Εν τω μεταξύ, οι νομισματικές πολιτικές των μεγάλων κεντρικών τραπεζών πλοηγούν σε ταραγμένα νερά. Αυτή τη φορά, ο πληθωρισμός είναι ένα καθαρό, μη κυκλικό, φαινόμενο-σοκ της προσφοράς, οι πληθωριστικές προσδοκίες είναι προς το παρόν αγκυροβολημένες και οι αγορές εργασίας, με τη «βοήθεια» και της Τ.Ν., πολύ πιο χαλαρές. Αυτό είναι ίσως ένα κακό κι ένα καλό νέο μαζί. Καλό γιατί δεν φαίνεται να υπάρχουν προς το παρόν φαινόμενα «δεύτερου γύρου», μη αγκυροβολημένης αύξησης των τιμών, προκαλούμενα από ένα σπιράλ αυξήσεων μισθών – τιμών (κυκλικός πληθωρισμός ζήτησης) και επιπροσθέτως η ΑΙ μπορεί να ακυρώσει οποιεσδήποτε πιέσεις από τις αγορές εργασίας. Από την άλλη όμως, εάν η διαταραχή της προσφοράς επιμείνει, ενδεχόμενες αυξήσεις των επιτοκίων θα έχουν πιθανώς περιορισμένη αποτελεσματικότητα στον κατευνασμό των τιμών. Γι’ αυτό και αυξήσεις επιτοκίων από τη Fed δεν φαίνονται πιθανές παρά τον πληθωρισμό 3,7%, ενώ και η ΕΚΤ είναι σωστά πολύ προσεκτική, πολλώ δε μάλλον όταν η Ευρωζώνη κινδυνεύει με στασιμοπληθωρισμό.
Υπάρχουν πάντως περαιτέρω αδυναμίες στο διεθνές οικονομικό σύστημα, οι οποίες ενδεχομένως να βαρύνουν περισσότερο καθώς ο καιρός περνάει και η συνεννόηση των μεγάλων οικονομικών δυνάμεων δεν βρίσκεται στο τραπέζι για την αντιμετώπιση των μεγάλων ανισορροπιών στα εξωτερικά ισοζύγια. Πολύ περισσότερο καθώς αυτά προκύπτουν από τα πολύ διαφορετικά οικονομικά υποδείγματα χωρών όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ. Οι δημοσιονομικές αντιδράσεις, περιοριζόμενες και από ένα δημογραφικό πρόβλημα που εντείνεται ταχύτατα, είναι πολύ συγκεκριμένες έως ανύπαρκτες. Το παράδειγμα των τελευταίων εβδομάδων είναι η Μ. Βρετανία, καθώς το περιθώριο αντιδράσεων σε μια αγορά κρατικών ομολόγων που χρηματοδοτεί τον προϋπολογισμό με υψηλό κόστος και μια φορολογία που αδυνατεί να περιοριστεί για να ανακουφίσει από τον πληθωρισμό, είναι χαρακτηριστική και πυροδοτεί πολιτική αστάθεια. Επίσης, σε μια τέτοια αγορά, τροφοδοτούνται φαινόμενα που χειροτερεύουν και τη δομή του χρέους με προτίμηση των επενδυτών, κυρίως hedge funds, για πολύ βραχυχρόνιες τοποθετήσεις. Κι όλα αυτά ενώ η πίεση της ευάλωτης μεσαίας τάξης για αυξήσεις μισθών πιθανώς να μεγαλώνει προσεχώς και μάλιστα να κατευθύνεται σε πολιτικά άκρα, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει εκ νέου το οικονομικό κλίμα.
* Ο κ. Θεόδωρος Πελαγίδης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, υποδιοικητής της ΤτΕ και πρώην υπουργός Οικονομικών. Το τελευταίο βιβλίο του «Από τον πληθωρισμό στους δασμούς» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση.
