Ο πόλεμος στο Ιράν κλονίζει το παγκόσμιο σύστημα εμπορίας του πετρελαίου σε δολάρια καθώς ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχει εξωθήσει τις κυβερνήσεις μεγάλων και ενεργοβόρων χωρών να συνάπτουν αδιαφανείς συμφωνίες με την Τεχεράνη και τις χώρες του Κόλπου. Από την έναρξη του πολέμου έχει αποκλειστεί το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου πλήττοντας τις οικονομίες ιδιαιτέρως της Ασίας, καθώς το 60% των εισαγωγών τους σε πετρέλαιο προέρχεται από τη Μέση Ανατολή.
Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ διαρκεί ήδη 13 εβδομάδες, αλλά τις τελευταίες ημέρες πολλά δεξαμενόπλοια τα έχουν διασχίσει συχνά έχοντας αποσυνδέσει τα συστήματα εντοπισμού τους μετά από άμεσες επαφές μεταξύ κυβερνήσεων. Την περασμένη εβδομάδα δεξαμενόπλοιο με σημαία Παναμά φορτωμένο με 2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου του Κουβέιτ και των Εμιράτων διέσχισε τα Στενά με προορισμό την Ιαπωνία, έπειτα από συμφωνία της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι και του Ιρανού προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν. Το Ιράν έχει, επίσης, συνάψει συμφωνίες με την Κίνα, το Ιράκ και το Πακιστάν για τη μεταφορά πετρελαίου και υγροποιημένου αερίου. Η ακριβής δομή αυτών των συμφωνιών παραμένει άγνωστη, αλλά το πιθανότερο είναι πως οι περισσότερες συνάπτονται εκτός του παραδοσιακού εμπορικού συστήματος και πληρώνονται είτε με άλλα νομίσματα είτε μέσω άτυπων συμφωνιών ανταλλαγής.
Ανεξαρτήτως του κατά πόσον αυτές οι δοσοληψίες εμπεριέχουν πληρωμές στην Τεχεράνη, στην πράξη ενισχύουν τον ντε φάκτο έλεγχο που ασκεί το Ιράν στην κίνηση μέσω του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος. Αυτή η διαδικασία μάλλον θα αφήσει το αποτύπωμά της στο εμπόριο πετρελαίου. Την Παρασκευή ο πρωθυπουργός της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι επισκέφθηκε τα Εμιράτα για να συζητήσει τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμφωνιών παροχής ενέργειας. Η συγκυρία, εν μέσω του πολέμου στο Ιράν, υπογραμμίζει πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη της Ινδίας για ενέργεια και ενδεχομένως σηματοδοτεί γενικότερη στροφή των ασιατικών χωρών στη διμερή διπλωματία για την ενέργεια. Αυτές οι νέες τάσεις στο εμπόριο υπονομεύουν περαιτέρω την κυριαρχία του δολαρίου στο εμπόριο πετρελαίου.
Από το 2023 η Ινδία έχει συνάψει συμφωνία με τα Εμιράτα για τη διεκπεραίωση του διμερούς εμπορίου σε ρουπίες και ντιράμ. Η συμφωνία εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια των αναδυόμενων οικονομιών να αλλάξουν τα συστήματα των πληρωμών τους. Η δομή του εμπορίου πετρελαίου που υφίσταται έως σήμερα έχει σχεδιασθεί από τις δεκαετίες 1970 και 1980 έτσι ώστε να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της διεθνούς αγοράς. Η δημιουργία δύο αγορών προθεσμιακών συμβολαίων στη Νέα Υόρκη και στο Λονδίνο διασφάλισε τη διαφάνεια και τη ρευστότητα, ενώ έως τότε τις τιμές όριζε ο παραγωγός. Και το δολάριο ορίστηκε ως το νόμισμα στο οποίο θα γίνονταν οι συναλλαγές του είδους. Η κυριαρχία των «πετροδολαρίων» έδωσε στις ΗΠΑ άνευ προηγουμένου επιρροή στο διεθνές σύστημα πληρωμών και τη δυνατότητα να επιβάλλουν κυρώσεις και να αποκλείουν χώρες, εταιρείες και άτομα από το διεθνές εμπορικό σύστημα.
Τις τελευταίες δεκαετίες η Ουάσιγκτον αύξησε δραματικά τη χρήση των κυρώσεων, θέτοντας στο στόχαστρό της χώρες όπως το Ιράν, η Βενεζουέλα, η Ρωσία και η Κίνα, με σκοπό την επίτευξη δικών της γεωπολιτικών και οικονομικών στόχων. Ο κίνδυνος των κυρώσεων εξώθησε τις μεγαλύτερες αναδυόμενες οικονομίες να αναπτύξουν εναλλακτικό σύστημα εμπορίας πετρελαίου και πληρωμών που παρακάμπτει το δολάριο. Μέχρι στιγμής μόνο το 10% έως 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου γίνεται σε άλλα νομίσματα. Ομως το σοκ του πολέμου κατά του Ιράν και ο μερικός αποκλεισμός μιας τόσο σημαντικής αρτηρίας μεταφοράς πετρελαίου τείνουν να επιταχύνουν τη στροφή.
