Η Γερμανία μείωσε τους φόρους στα καύσιμα για δύο μήνες, σε ένα μέτρο που κοστίζει 1,9 δισ. δολάρια. Ο Καναδάς ανακοίνωσε ένα σχέδιο μείωσης των φόρων στη βενζίνη, το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα έως τις αρχές Σεπτεμβρίου, που θα κοστίσει 1,7 δισ. δολάρια. Δεκάδες χώρες αναγκάστηκαν, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, να μειώσουν τους φόρους, να επιδοτήσουν το ενεργειακό κόστος και να μοιράσουν επιδόματα στα νοικοκυριά. Τώρα, καθώς ο κίνδυνος μιας παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης αυξάνεται, ακόμα και εάν ο πόλεμος τερματιστεί, αξιωματούχοι ηχούν προειδοποιητικά καμπανάκια για τα δημόσια χρέη και καλούν τις κυβερνήσεις να δείξουν αυτοσυγκράτηση στα μέτρα στήριξης.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναγνώρισε ότι η αβεβαιότητα που δημιουργεί ο πόλεμος θα πιέσει τις κυβερνήσεις να αυξήσουν τα μέτρα στήριξης των νοικοκυριών, αλλά προειδοποίησε ότι τα δημόσια οικονομικά είναι ήδη επιβαρυμένα σε πολλές χώρες, με αποτέλεσμα κάποιες να αντιμετωπίζουν μη βιώσιμα επίπεδα χρέους.
«Η αντίδραση της δημοσιονομικής πολιτικής πρέπει να είναι προσεκτική. Να δίνει στήριξη όπου χρειάζεται, χωρίς να σπρώχνει τα δημόσια οικονομικά πιο κοντά στο χείλος του γκρεμού», ανέφερε το ΔΝΤ.
Οπως προειδοποιούν οι New York Times, το άμεσο οικονομικό κόστος του πολέμου θα μπορούσε να διογκωθεί σε μια μεγαλύτερη δημοσιονομική κρίση, εάν οι κυβερνήσεις αυξήσουν τον δανεισμό τους για να χρηματοδοτήσουν εκτεταμένα προγράμματα στήριξης. Και αυτό γιατί, ακόμη και όταν η κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ αποκατασταθεί, οι συνέπειες στις αλυσίδες εφοδιασμού ενέργειας, λιπασμάτων και άλλων εμπορευμάτων θα μπορούσαν να επιμείνουν για μήνες ή ακόμη και για χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις θα αντιμετωπίσουν μια συνεχιζόμενη αύξηση του πληθωρισμού και επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης, με αποτέλεσμα οι εκκλήσεις για περισσότερα μέτρα στήριξης να αυξηθούν.
Μόνο αυτόν τον μήνα, η Ιταλία παρέτεινε τη μείωση του φόρου καυσίμων κατά ένα μήνα, έως τις αρχές Μαΐου, με κόστος περίπου 590 εκατ. δολαρίων. Στην Αυστραλία, οι μειώσεις στον φόρο καυσίμων επεκτάθηκαν, σε ένα μέτρο ύψους περίπου 285 εκατ. δολαρίων. Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση ενεργοποίησε το fuel pass και άλλα μέτρα στήριξης για επιχειρήσεις.
Η κατάσταση όμως επιδεινώνεται, ειδικά στην Ασία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Μέση Ανατολή.
Την Τετάρτη, η Ιαπωνία ανακοίνωσε ότι θα δημιουργήσει ένα χρηματοοικονομικό πλαίσιο για την παροχή στήριξης ύψους 10 δισ. δολαρίων σε χώρες της ΝΑ Ασίας, ώστε να μπορέσουν να αγοράσουν πετρέλαιο και άλλα εμπορεύματα.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προειδοποίησε ότι τα δημόσια οικονομικά είναι ήδη επιβαρυμένα σε πολλές χώρες, με αποτέλεσμα κάποιες να αντιμετωπίζουν μη βιώσιμα επίπεδα χρέους.
Υπουργοί Οικονομικών από σχεδόν δώδεκα χώρες, όπως η Βρετανία, η Αυστραλία και η Ιαπωνία, δήλωσαν την Τετάρτη ότι έχουν δεσμευτεί να διαχειριστούν την οικονομική αντίδραση στην κρίση με δημοσιονομικά υπεύθυνο τρόπο και να λάβουν μέτρα που είναι στοχευμένα στη στήριξη των πιο ευάλωτων. «Ακόμα και με μια διατηρήσιμη επίλυση της σύγκρουσης, οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη, στον πληθωρισμό και στις αγορές θα συνεχιστούν», έγραψε η ομάδα. «Δεσμευόμαστε να διαχειριστούμε την οικονομική αντίδραση και την ανάκαμψη από αυτή την κρίση με συντονισμένο και υπεύθυνο τρόπο».
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας αλλά και του ενεργειακού σοκ του 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι κυβερνήσεις ξόδεψαν μεγάλα ποσά και συχνά αδιακρίτως για να στηρίξουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Τώρα, τα περιθώρια κινήσεων είναι πιο περιορισμένα. Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος ανέρχεται στο 94% του ΑΕΠ και αναμένεται να φτάσει το 100% έως το 2029, σύμφωνα με το ΔΝΤ. «Η παγκόσμια ανάπτυξη ήταν ισχυρή το 2025, ωστόσο δεν υπήρξε ουσιαστική πρόοδος στην εξυγίανση των κρατικών προϋπολογισμών», σημείωσε το Ταμείο. «Σε πολλές χώρες, τα ελλείμματα παρέμειναν υψηλά, το χρέος συνέχισε να ενισχύεται και το κόστος των τόκων αυξήθηκε ραγδαία».
Αλλωστε, σε πολλές χώρες, οι πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς είναι διαρθρωτικές. Στην Ευρώπη, οι χώρες αυξάνουν τις δαπάνες τους για την άμυνα, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζουν το κόστος της γήρανσης του πληθυσμού και της ενεργειακής μετάβασης.
Ταυτόχρονα, οι κίνδυνοι για τις οικονομίες αυξάνονται, καθώς καθιερωμένες εμπορικές συμμαχίες διασπώνται και η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί να φέρει απρόβλεπτες ανατροπές.
Οι εκκλήσεις του ΔΝΤ για δημοσιονομική σύνεση έρχονται να προστεθούν στις παρόμοιες παροτρύνσεις από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Κομισιόν. Την Τρίτη, η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, τόνισε ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να λάβουν μόνο προσωρινά και στοχευμένα μέτρα στήριξης, ενώ η Κομισιόν προσπαθεί να συντονίσει την αντίδραση της Ε.Ε., ώστε τα μέτρα να έχουν σαφείς ημερομηνίες λήξης.
Για χώρες με ήδη επιβαρυμένα δημόσια οικονομικά, η κρίσιμη πρόκληση είναι πώς να χρηματοδοτήσουν αυτά τα έκτακτα μέτρα στήριξης χωρίς να αυξήσουν τον δανεισμό τους.
Ο πόλεμος ήδη αυξάνει τις πληρωμές τόκων, καθώς οι αποδόσεις των ομολόγων ενισχύονται, αφού οι αγορές περιμένουν αυξήσεις επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες, ως απάντηση στον υψηλότερο πληθωρισμό. Η Βρετανία πούλησε 10ετή ομόλογα την Τρίτη με απόδοση 4,92%, την υψηλότερη από το 2008.
