Η ιστορία της Βιομηχανικής Επανάστασης, όπως αυτή διασώθηκε μέσα από τη βικτωριανή λογοτεχνία, θα μπορούσε να αποτελέσει πολύτιμο εγχειρίδιο για τους κραδασμούς που θα προκαλέσει μελλοντικά η τεχνητή νοημοσύνη. Σε μια εποχή που δεν υπήρχαν στατιστικές υπηρεσίες και επίσημες μετρήσεις, τα μυθιστορήματα της εποχής λειτούργησαν ως οι πιο έγκυροι καταγραφείς του οικονομικού πόνου και των δομικών αλλαγών που επέφερε η ατμοκίνηση και ο μηχανοκίνητος αργαλειός, θυμίζοντας πως ο εκτοπισμός των εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης δεν είναι φαινόμενο του 21ου αιώνα. «Είναι πολύ νωρίς για να πούμε με βεβαιότητα τι επίδραση θα έχει η τεχνητή νοημοσύνη στην αγορά εργασίας, στην οικονομία ή στην κοινωνία. Πολλοί ισχυρίζονται ότι ήδη οδηγεί σε απώλειες θέσεων εργασίας, αλλά τα στοιχεία που έχουμε υποδηλώνουν ότι αυτό δεν έχει ξεκινήσει ακόμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να την αγνοήσουμε, αλλά υποδηλώνει ότι ίσως είναι καλύτερο να εξετάσουμε μαθήματα από το παρελθόν, παρά να κάνουμε απλώς εικασίες για το μέλλον. Οπως είχε πει κάποτε ο Ουίνστον Τσώρτσιλ: «Οσο περισσότερο μπορείς να κοιτάξεις πίσω, τόσο πιο μακριά μπορείς να κοιτάξεις μπροστά». Αν θέλετε να νιώσετε πώς ήταν να ζείτε ένα τεράστιο τεχνολογικό σοκ και τις συνέπειές του, ήρθε η ώρα να κάνετε ένα βήμα πίσω από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και να διαβάσετε μερικά από τα σπουδαία μυθιστορήματα της Βιομηχανικής Επανάστασης», γράφει χαρακτηριστικά το Bloomberg.
Οπως οι υφαντές του 19ου αιώνα είδαν την εξειδίκευσή τους να αχρηστεύεται από τον ατμό, έτσι και η σύγχρονη αγορά εργασίας προετοιμάζεται για μια δύσκολη μετάβαση.
Πριν από την επικράτηση των μεγάλων εργοστασίων, οι υφαντές αποτελούσαν μια ιδιότυπη αριστοκρατία της εργατικής τάξης. Eίχαν υψηλούς μισθούς, ευέλικτο ωράριο και κοινωνικό κύρος που τους επέτρεπε να λειτουργούν ως μια πρώιμη μορφή υπαλλήλων γραφείου. Η εισαγωγή των νέων μηχανημάτων έπληξε καίρια ακριβώς αυτούς τους υψηλόμισθους τεχνίτες, οι οποίοι είδαν τη ζωή τους να αλλάζει ραγδαία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ενώ το 1806 ένας υφαντής κέρδιζε τα διπλάσια από έναν ανειδίκευτο εργάτη, μέχρι το 1820 η αμοιβή του είχε μειωθεί σημαντικά, φτάνοντας να είναι κατά 25% χαμηλότερη από τον μέσο όρο. Αυτή η δυναμική καθρεφτίζει τη σημερινή ανησυχία για την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία, σε αντίθεση με τον αυτοματισμό των προηγούμενων δεκαετιών, στοχεύει πλέον σε επαγγέλματα υψηλού κύρους και εξειδικευμένης γνώσης.
Στο μυθιστόρημα «Σίρλεΐ», της Σαρλότ Μπροντέ, αποτυπώνεται η βίαιη είσοδος των μηχανημάτων και η αντίδραση των Λουδιτών, αναδεικνύοντας πώς οι εξωτερικές οικονομικές πιέσεις –όπως οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι τότε ή η παγκοσμιοποίηση σήμερα– επιταχύνουν την υιοθέτηση τεχνολογιών που αντικαθιστούν τον άνθρωπο. Ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου, Ρόμπερτ Μουρ, ωθείται στον εκσυγχρονισμό όχι από απλή επιθυμία για κέρδος, αλλά από την ανάγκη επιβίωσης σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Αντίστοιχα, στο «Βορράς και Νότος» της Ελίζαμπεθ Γκάσκελ, η ηρωίδα Μάργκαρετ Χέιλ έρχεται αντιμέτωπη με τον πλήρη μετασχηματισμό των κοινωνικών κανόνων. Το έργο αυτό υπογραμμίζει ότι η τεχνολογική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο το εισόδημα, αλλά αναδιατάσσει τις σχέσεις εξουσίας και την κοινωνική δομή, αναγκάζοντας τους ανθρώπους να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους σε έναν κόσμο που δεν αναγνωρίζουν πια.
Η οικονομική πίεση και η εξαθλίωση που προέκυψε από το κλείσιμο παραδοσιακών επιχειρήσεων και την αντικατάσταση των χειρωνακτικών δεξιοτήτων βρήκαν την πιο γλαφυρή τους περιγραφή στο έργο του Καρόλου Ντίκενς. Μέσα από τη «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία», ο Ντίκενς καυτηριάζει την πολιτική απάντηση της εποχής, που περιοριζόταν σε πτωχοκομεία και φυλακές, αγνοώντας τις βαθύτερες αιτίες του οικονομικού πόνου. Παρομοίως, στο «Εργο που ζούμε τώρα», του Αντονι Τρόλοπ, περιγράφεται η φρενίτιδα της «δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης» και των σιδηροδρόμων, όπου η απληστία και η υπόσχεση του γρήγορου πλούτου οδηγούν σε ηθική διάβρωση και κοινωνική αστάθεια. Η μελέτη των έργων αυτών αποκαλύπτει ότι το «σοκ» των νέων τεχνολογιών είναι μια επαναλαμβανόμενη ιστορική διαδικασία. Οπως οι υφαντές του 19ου αιώνα είδαν την εξειδίκευσή τους να αχρηστεύεται από τον ατμό, έτσι και η σύγχρονη αγορά εργασίας προετοιμάζεται για μια μετάβαση που ίσως αποδειχθεί ταχύτερη και πιο ανατρεπτική.
