Η Ελλάδα ανήκει στις χώρες όπου οι κενές θέσεις εργασίας είναι τουλάχιστον 10% υψηλότερα απ’ ό,τι πριν από την πανδημία, γεγονός που έχει βοηθήσει τους μισθούς να μειώσουν την απόσταση από τον πληθωρισμό. «Χωρίς τη στενότητα της αγοράς εργασίας, η κατάσταση θα ήταν σαφώς χειρότερη», τονίζει στην «Κ» ο Αλεξάντρ Γκεοργκίεφ, οικονομολόγος στη Διεύθυνση Απασχόλησης και Εισοδήματος του ΟΟΣΑ. Αντιθέτως, στους παράγοντες οι οποίοι συμπιέζουν προς τα κάτω τις αποδοχές ανήκει το μονοψώνιο που παρατηρείται σε ορισμένους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας.
Το 2022 –μετά την έξαρση της πανδημίας– σημειώθηκε διεθνώς απότομη αύξηση στις κενές θέσεις εργασίας. Σήμερα, στους περισσότερους τομείς στις περισσότερες οικονομίες του ΟΟΣΑ, το φαινόμενο έχει αποκλιμακωθεί σε σχέση με το απόγειο εκείνης της περιόδου. Ωστόσο η στενότητα της αγοράς εργασίας, δηλαδή οι κενές θέσεις εργασίας ανά άνεργο, παραμένει υψηλή και σε κάποιες χώρες δεν έχει επιστρέψει στα επίπεδα πριν από την πανδημία, τα οποία ήταν ούτως ή άλλως υψηλά. Στην Ευρώπη, αυτό συμβαίνει σε μια σειρά από τομείς όπως η μεταποίηση, το εμπόριο και σε έναν βαθμό ο χρηματοοικονομικός τομέας. Σε επίπεδο Ευρωζώνης, οι επιχειρήσεις –1 στις 6 στη βιομηχανία και 1 στις 4 στις υπηρεσίες– συνεχίζουν να αναφέρουν την έλλειψη εργατικού δυναμικού ως έναν από τους παράγοντες που περιορίζουν την παραγωγή τους. Κι αυτό διότι έχουν εδραιωθεί πια και ορισμένοι διαρθρωτικοί λόγοι οι οποίοι συντελούν στο φαινόμενο.
Η αναντιστοιχία δεξιοτήτων που ωθείται από τις επιπτώσεις της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, η γήρανση του πληθυσμού που οδηγεί στη μείωση του εργατικού δυναμικού παραγωγικής ηλικίας, αλλά και η χαμηλή ποιότητα των εργασιακών συνθηκών σε κάποιους κλάδους, η οποία λειτουργεί ως αντικίνητρο για τους υποψηφίους, αποτελούν τις βασικές αιτίες που βρίσκονται πίσω από τη δυσκολία εξεύρεσης προσωπικού, αν εξαιρεθούν οι περιπτώσεις όπου καταγράφεται ιδιαίτερα υψηλή ζήτηση για προϊόντα, την οποία δεν είναι σε θέση να καλύψει η προσφορά απασχόλησης.
Η στενότητα όμως της αγοράς εργασίας έχει θετική επίδραση στην εξέλιξη των εισοδημάτων, υπό την έννοια ότι μάλλον βοήθησε να αποφευχθούν τα χειρότερα σε όλη αυτήν την περίοδο των πληθωριστικών πιέσεων. «Οι υψηλές ελλείψεις σε προσωπικό έχουν σαφώς αντίκτυπο στις αποδοχές και, στην πραγματικότητα, βοήθησαν τους πραγματικούς μισθούς να προσεγγίσουν ή ακόμη και να καλύψουν τον ρυθμό αύξησης των τιμών. Περίπου στις μισές χώρες οι μισθοί δεν έχουν καλύψει πλήρως την απότομη άνοδο του πληθωρισμού. Ωστόσο τα πράγματα θα ήταν ακόμη χειρότερα για την πορεία των μισθών χωρίς τις κενές θέσεις εργασίας, οι οποίες βοηθούν τα εισοδήματα των μισθωτών να καλύψουν μέρος της απόστασης από τον πληθωρισμό», μας είπε ο οικονομολόγος του ΟΟΣΑ, σημειώνοντας ότι στην Ελλάδα οι πραγματικοί μισθοί σε γενικές γραμμές έχουν επανέλθει από το χειρότερο σημείο στο οποίο είχαν βρεθεί μετά τον Ιανουάριο του 2021 σε όρους αγοραστικής δύναμης λόγω του πληθωρισμού.
Αντιθέτως, στους παράγοντες οι οποίοι συγκρατούν τις αυξήσεις των μισθών είναι το μονοψώνιο που παρατηρείται σε ορισμένους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας. «Ευρύτερα στις χώρες του ΟΟΣΑ, είναι αρκετά σημαντική η καταγραφή περιπτώσεων όπου πολύ λίγοι εργοδότες ελέγχουν έναν κλάδο, γεγονός που τους επιτρέπει να καθορίζουν μισθούς κάτω από το επίπεδο της αγοράς. Η συγκέντρωση στην αγορά εργασίας, η απουσία ανταγωνισμού, η οποία βοηθάει κάποιες εταιρείες να πετυχαίνουν χαμηλούς μισθούς, είναι λοιπόν ένας από τους παράγοντες», υπογραμμίζει ο Γκεοργκίεφ, αναφερόμενος σε ένα πεδίο όπου διαδραματίζει ρόλο ο ενισχυμένος κατώτατος μισθός σε χώρες όπως η Ελλάδα.
Η πρόκληση της AI
Σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας, ο μετασχηματισμός είναι ακόμη σε εξέλιξη, γεγονός που αφήνει ανοιχτά όλα τα σενάρια. Σε αυτήν τη φάση, πάντως, οι προσλήψεις στον τομέα της ΑΙ έχουν εκτοξευθεί, στο πλαίσιο μιας διαδικασίας η οποία έχει ξεκινήσει εδώ και περίπου μια δεκαετία και τώρα κορυφώνεται. «Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί ακόμη και να αυξήσει τον αριθμό των θέσεων εργασίας. Οταν η κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία αυτοματοποιήθηκε στο παρελθόν, είχαμε σφοδρές αντιδράσεις. Ανθρωποι τότε κατέστρεφαν τις μηχανές των μονάδων παραγωγής. Στην πραγματικότητα όμως η απασχόληση στον κλάδο αυξήθηκε ραγδαία. Διότι τα ρούχα έγιναν πάρα πολύ φθηνότερα, γεγονός που εκτόξευσε τη ζήτηση για αυτά τα προϊόντα. Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν και παραδείγματα με αρνητικό αντίκτυπο της ΑΙ σε κάποιες περιπτώσεις. Θα είναι όμως το τέλος της ανθρώπινης εργασίας; Η απάντηση του ΟΟΣΑ είναι ότι αυτό δεν θα συμβεί ποτέ. Κάποιες θέσεις εργασίας θα καταστραφούν, κάποιες άλλες θα δημιουργηθούν και οι περισσότερες θα μετασχηματιστούν. Το γεγονός ότι η τεχνολογία επηρεάζει μια θέση εργασίας δεν σημαίνει ότι την αυτοματοποιεί πλήρως. Αυτό είναι αρκετά σπάνιο. Δεν είναι λοιπόν προφανές ότι στο τέλος της ημέρας θα δούμε κάποια δραματική ανατροπή της αγοράς εργασίας λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Το ζητούμενο όμως είναι οι εργαζόμενοι να παρακολουθήσουν τον μετασχηματισμό που βρίσκεται σε εξέλιξη. Πώς βοηθάς τον επαγγελματία να προσαρμόσει τις δεξιότητες στο αντικείμενο; Ή πώς τον κινητροδοτείς να μετακινηθεί από μια απαρχαιωμένη θέση εργασίας σε ένα νέο πόστο; Χρειάζεται δηλαδή να γίνει κάποια δουλειά στις δομές, τους κλάδους και τη φύση της απασχόλησης. Εκεί βρίσκεται περισσότερο η πρόκληση», τονίζει ο οικονομολόγος στη Διεύθυνση Απασχόλησης και Εισοδημάτων του ΟΟΣΑ.
