Το όραμα του Βλαντιμίρ Ιλιτς Λένιν για ανάπτυξη της ρωσικής Απω Ανατολής δεν θα έλειπε από την ομιλία του προέδρου της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν, στη σύνοδο κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), την οποία φιλοξενεί αυτή την εβδομάδα στο Βλαδιβοστόκ. «Θα προτείνουμε κεφάλαια των ανεπτυγμένων χωρών να κατασκευάσουν έναν οδικό υπερ-άξονα ανάμεσα σε Λονδίνο, Μόσχα, Βλαδιβοστόκ και Πεκίνο», έλεγε το σχέδιο που υιοθέτησε το 1922 ο Σοβιετικός επαναστάτης ηγέτης. «Θα τους πούμε ότι θα μπορέσουν έτσι να αποκτήσουν πρόσβαση στα αμύθητα πλούτη της Σιβηρίας».
Ενενήντα χρόνια αργότερα, το Κρεμλίνο ανακαίνισε το παράθυρο της Ρωσίας προς την Ανατολή με την ελπίδα ότι θα βελτιώσει την εικόνα του στα μάτια των επενδυτών από την ταχύτερα αναπτυσσόμενη περιοχή του κόσμου και θα αποκαταστήσει το τρωθέν κύρος του στους ντόπιους.
Η τσαρική Ρωσία ολοκλήρωσε μια σιδηροδρομική γραμμή μήκους 9.300 χιλιομέτρων προς το Βλαδιβοστόκ σε χρόνο ρεκόρ, μόνο για να τη δει να πέφτει στα χέρια των μπολσεβίκων ένα χρόνο αργότερα. Ο Σοβιετικός ηγέτης Νικίτα Χρουστσόφ εμπνεύστηκε την ανάπτυξη της πόλης από μια επίσκεψη στο Σαν Φρανσίσκο -μια άλλη παραθαλάσσια πόλη του Ειρηνικού- το 1959.
Σήμερα, η Ρωσία έχει διοχετεύσει 21 δισ. δολάρια στα ανατολικά παράλιά της για να προσελκύσει επενδυτές, τουρίστες και λάτρεις των τυχερών παιγνίων από την Ασία και να πείσει τους ντόπιους να πάψουν να εγκαταλείπουν μια πόλη που, παρά τον σπουδαίο σχεδιασμό της, παραμένει πολύ απομονωμένη από την υπόλοιπη χώρα.
Ο 59χρονος κ. Πούτιν υπογράμμισε μια στρατηγική στροφή από την Ευρώπη της κρίσης στις αναπτυσσόμενες οικονομίες της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού, δημιουργώντας υπουργείο για την ανάπτυξη της ρωσικής Απω Ανατολής μετά την επιστροφή του στο Κρεμλίνο για τρίτη θητεία, τον Μάιο. Ομως, στο Βλαδιβοστόκ, μια πόλη 600.000 κατοίκων όπου τα ρολόγια χτυπούν επτά ώρες νωρίτερα από τη Μόσχα, η εισροή κεφαλαίων ελάχιστα βοήθησε ώστε να ενισχυθεί η χαμηλή εκτίμηση πολλών ντόπιων για τον ηγέτη που κυριαρχεί στη Ρωσία από το 2000.
Παρότι η πόλη -της οποίας το όνομα σημαίνει «Αφέντης του Βορρά»- εκσυγχρονίσθηκε αποκτώντας νέο αεροδρόμιο, γέφυρες και οδικούς κόμβους, οι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι οι συμβάσεις ανατέθηκαν σε «ημετέρους» και τα χρήματα θα ήταν καλύτερο να δοθούν για κοινωνικές υπηρεσίες και στέγαση. Πέντε χρόνια μετά τις υποσχέσεις του κ. Πούτιν, οι νέοι, μορφωμένοι κάτοικοι του Βλαδιβοστόκ, συνεχίζουν να φεύγουν, την ώρα που η πόλη καυχάται για άλλο ένα «έπαθλο» περιφερειακής ανάπτυξης: μια δεύτερη γέφυρα, η οποία χτίστηκε με κόστος 1 δισ. δολάρια. Οι ηγέτες πέρασαν με τις λιμουζίνες τους από τη μεγαλύτερη κρεμαστή γέφυρα του κόσμου -με τους πυλώνες της ψηλούς σχεδόν όσο ο Πύργος του Αϊφελ στο Παρίσι- πηγαίνοντας στον χώρο της συνόδου, στο νησί Ρούσκι. Φιλοξενήθηκαν σε νεόδμητη φοιτητική εστία και κάποιοι κοιμήθηκαν σε φοιτητικά δωμάτια.
«Αρχίζεις να σκέφτεσαι πόσα ξόδεψαν σε αυτή τη γέφυρα και ποιος τελικά τη χρειάζεται», αναρωτιέται ο 37χρονος ακτιβιστής της αντιπολίτευσης Σαμσόνοφ. «Κόστος και όφελος δεν έχουν καμία σχέση». Το κίνημα πολιτών που δημιούργησε ο Σαμσόνοφ ήταν από τα πρώτα που οργάνωσαν διαμαρτυρίες ενάντια στα μέτρα που υιοθέτησε ο κ. Πούτιν κατά την κρίση του 2009, στα οποία περιλαμβανόταν η επιβολή δυσθεώρητων δασμών στις εισαγωγές μεταχειρισμένων ξένων αυτοκινήτων.
Με τη διάλυση της ΕΣΣΔ, το 1991, να ξεθωριάζει στη μνήμη, οι φόβοι μιας ανερχόμενης αποικιοκρατικής Κίνας, κυρίαρχης στα ανατολικά, διακωμωδούνται από τους ντόπιους ειδικούς, έστω και αν η Μόσχα ενίοτε κάνει αναφορά στην απειλή προς την εδαφική ακεραιότητα της Ρωσίας. Οι αντιθέσεις, πάντως, εκατέρωθεν των συνόρων είναι έντονες: τα κινεζικά εδάφη ανθούν και προσελκύουν όλο και περισσότερους εργάτες, ενώ η ρωσική Απω Ανατολή αδειάζει, με τους κατοίκους να κινούνται δυτικά. Ο πληθυσμός του 1,3 δισεκατομμυρίου της Κίνας χρειάζεται τους φυσικούς πόρους της ρωσικής Σιβηρίας και Απω Ανατολής, το πετρέλαιο, τα ορυκτά και την ξυλεία, και «είναι φθηνότερο να τα αγοράσει παρά να πολεμήσει γι’ αυτά», όπως παρατηρούν οι ειδικοί. Η Ρωσία δεν έχει τίποτα να φοβηθεί με ένα άνοιγμα προς την Ανατολή. Σύμφωνα με τον πρώην κυβερνήτη της πόλης, Κουζνέτσοφ, «το Βλαδιβοστόκ ιδρύθηκε ως παράθυρο στην Ασία. Εγιναν η επανάσταση, ο εμφύλιος, η ΕΣΣΔ. Οταν έγινα κυβερνήτης, κύριος στόχος μου ήταν να ανοίξω την πόλη. Ηταν η δεύτερη προσπάθεια και δεν απέδωσε. Σήμερα έχουμε μια τρίτη ευκαιρία: το φόρουμ του ΑΡΕC».
