Ενα αυταρχικό καθεστώς συνέτριψε τον επιχειρηματία που τόλμησε να του αντισταθεί ή μήπως ένας φοροφυγάς που έχει υφαρπάξει τον πλούτο της πατρίδας του «ζητάει και ρέστα» από τη φυλακή; Και αν υποθέσουμε πως η πραγματικότητα βρίσκεται -όπως πολύ συχνά συμβαίνει- κάπου στη μέση, μήπως αποτελεί κατάφωρη πολιτική παρέμβαση στα εσωτερικά της Ρωσίας -όπως ισχυρίζεται η ρωσική κυβέρνηση- η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να προχωρήσει σε ακρόαση εκπροσώπων της Yukos για το επίμαχο θέμα;
Εξι χρόνια έχουν παρέλθει από τον Απρίλιο του 2004, όταν ο πάλαι ποτέ ιδιωτικός πετρελαϊκός κολοσσός της Ρωσίας υπέβαλε τη σχετική προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στη Σιβηρία, όπου ο άλλοτε ιδιοκτήτης και ιδρυτής της Yukos Μιχαήλ Χοντορκόφσκι εκτίει ποινή εξαετούς κάθειρξης, οι εκπρόσωποι της εταιρείας διεκδικούν αποζημίωση ύψους 98 δισ. δολ., τη μεγαλύτερη που έχει ποτέ ζητηθεί να επιδικασθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ισχυρίζονται πως οι ρωσικές αρχές παραβίασαν θεμελιώδη δικαιώματά τους όταν προχώρησαν στην κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας αξίας 33 δισ. ευρώ, ενώ οι οφειλόμενοι φόροι ανέρχονταν μόνον σε 2,8 δισ. ευρώ. Ισχυρίζονται, επίσης, ότι ήταν παράνομη η διαδικασία με την οποία κινήθηκε το ρωσικό κράτος όταν οδήγησε τον κολοσσό σε πτώχευση και διάλυση. Τόσο οι πρώην μέτοχοι όσο και ο ίδιος ο Χοντορκόφσκι ισχυρίζονται πως το κίνητρο του καθεστώτος του τότε προέδρου Πούτιν δεν ήταν άλλο από την καθυπόταξη και εξόντωση ενός ισχυρού οικονομικού παράγοντα που τόλμησε να υποστηρίξει έμπρακτα την αντιπολίτευση χορηγώντας της οικονομικές ενισχύσεις.
Πάμπλουτος σε μια νύχτα…
Ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, όμως, που στο παρελθόν υπήρξε ο πλουσιότερος άνθρωπος στη Ρωσία, ήταν ένα ακόμη μέλος της λεγόμενης ρωσικής ολιγαρχίας: της περιβόητης εκείνης μικρής ομάδας Ρώσων που κυριολεκτικά πλούτισαν εν μια νυκτί στη διάρκεια της επονείδιστης δεκαετίας του 1990, αγοράζοντας κολοσσούς έναντι ευτελών ποσών εν μέσω της χαώδους κατάστασης που γνώρισε η χώρα μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Οι ρωσικές αρχές έσπευσαν, έτσι, να κατηγορήσουν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων πως η απόφαση να επιτρέψει την ακρόαση της Yukos αποτελεί πολιτική παρέμβαση. Διατείνονται, άλλωστε, ότι τήρησαν όλες τις ενδεδειγμένες έννομες διαδικασίες στις αγωγές κατά του Χορντοκόφσκι, καθώς οι δίκες που ακολούθησαν κατέδειξαν πως η εταιρεία εξαπατούσε συστηματικά το κράτος.
Το δικαστήριο ενδέχεται να αποφανθεί σχετικά έπειτα από αρκετές εβδομάδες ή ίσως και μήνες. Ανεξάρτητα, πάντως, από το τι θα αποφανθεί, η παρέμβασή του πλήττει το καθεστώς της Ρωσίας και ειδικότερα τον μηχανισμό του Βλαντιμίρ Πούτιν. Σημειωτέον ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει δικαιοδοσία σε 47 χώρες, μία εκ των οποίων είναι και η Ρωσία, αλλά δέχεται να προχωρήσει σε ακρόαση ενός ποσοστού μικρότερου του 5% των προσφυγών. Οι σχέσεις του δικαστηρίου με τη Ρωσία είναι τεταμένες, καθώς η χώρα έχει αρνηθεί να δεχθεί τη δικαιοδοσία του σε περιπτώσεις εναντίον της καταγγελιών για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τσετσενία και στο ρωσικό σωφρονιστικό σύστημα. Σε ό, τι αφορά τον Χοντορκόφσκι, άλλωστε, αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο νέας καταδίκης του από τη ρωσική δικαιοσύνη σε τουλάχιστον άλλα 10 χρόνια κάθειρξης για κατηγορίες ανάλογες με εκείνες που τον έχουν ήδη οδηγήσει στη Σιβηρία.
