Ηάνοδος των τιμών του πετρελαίου σε επίπεδα ρεκόρ αποτελεί καταλύτη για την επιτάχυνση της ρωσικής οικονομίας. Ωστόσο, τίποτα δεν θα μπορούσε να βοηθήσει, εάν δεν είχαν προηγηθεί δομικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας και χάραξης της οικονομικής πολιτικής.
Τα πρώτα δείγματα μεγάλης επιτάχυνσης της ρωσικής οικονομίας ήταν έκδηλα από το πρώτο εξάμηνο του έτους. Ο ρυθμός ανάπτυξης διαμορφώθηκε στο 7,9%, έναντι 7,7% του τέταρτου τριμήνου του 2006.
Η ισχυρή ζήτηση, οι υψηλές τιμές του πετρελαίου (και του φυσικού αερίου) αποτέλεσαν τους παράγοντες που ενίσχυσαν την ανάπτυξη στη Ρωσία. Παρ’ όλα αυτά, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι υπόλοιποι τομείς της ρωσικής οικονομίας δεν παρουσιάζουν ανάλογη πορεία. «Υπάρχουν σημάδια βελτίωσης της ρωσικής οικονομίας στο σύνολό της, αλλά ας μην τα υπερεκτιμούμε», δήλωσε στο BBC πρόσφατα Ο Κριστιάν Γιανέλα, στέλεχος του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) στο Παρίσι. Υπονοούσε ότι χωρίς την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, η ανάπτυξη της ρωσικής οικονομίας δεν θα ήταν μεγαλύτερη από εκείνη των γειτονικών χωρών, όπως του Καζαχστάν;
Στην πραγματικότητα, και άλλοι τομείς της ρωσικής οικονομίας, και πιο συγκεκριμένα της επιχειρηματικής ζωής, παρουσιάζουν εντυπωσιακή ανάπτυξη. Για παράδειγμα, η μεταλλουργική βιομηχανία αναπτύσσεται ραγδαία. Η βιομηχανική παραγωγή αναπτύσσεται με ετήσιο ρυθμό γύρω στο 7,9%, όταν οι προβλέψεις των αναλυτών είναι γύρω στο 5,5%. Στις αρχές του έτους, η παραγωγή από διάφορους τομείς, όπως κατασκευές, τρόφιμα και μεταφορές, ήταν αυξημένη κατά 14% σε σχέση με το 2006. Και οι ρυθμοί αυτοί συνεχίζουν μέχρι σήμερα.
Εντυπωσιακό, επίσης, είναι το γεγονός ότι η ενδυνάμωση της ρωσικής οικονομίας οδήγησε στην ανατίμηση του νομίσματος (ρούβλι), χωρίς αυτό να έχει καμία επίπτωση στις εξαγωγές και στην ανταγωνιστικότητα της Ρωσίας. Μολονότι ο πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν παρουσιάζεται να πιέζει την κεντρική τράπεζα της Ρωσίας για να παρεμβαίνει ώστε να συγκρατείται η ανατίμηση του ρουβλιού, αυτό δεν φαίνεται μέχρι σήμερα να έχει επιτευχθεί. Η ανατίμηση στο ρούβλι είναι μεγαλύτερη από την ανάπτυξη της ρωσικής οικονομίας. Τον περασμένο Μάιο, η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας ανακοίνωσε ότι τα συναλλαγματικά της αποθέματα αυξήθηκαν στα 386,3 δισ. δολάρια, που την κατατάσσουν στην τρίτη θέση παγκοσμίως. Στην πρώτη βρίσκεται η Κίνα με συναλλαγματικά αποθέματα 1,43 τρισ. δολαρίων.
Τι σημαίνει αυτό; Αθρόα εισροή ξένων κεφαλαίων. Παράλληλα, ο προϋπολογισμός είναι πλεονασματικός κατά περίπου 20 δισ. δολάρια. Μπόρεσε και αποπλήρωσε όλα τα χρέη της και δεν έχει πλέον ανάγκη τη χρηματοδότηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, όπως γινόταν στη δεκαετία του 1990.
Ολα αυτά δεν είναι τυχαία. Κινείται ταχύτατα σύμφωνα με επιτυχημένα μοντέλα της Δύσης. Ενδεικτικά, διαθέτει ένα Ταμείο Σταθεροποίησης κατά τα πρότυπα της Νορβηγίας. Από την 1η Απριλίου 2007 έχει κεφάλαια υπό διαχείριση ύψους 108,02 δισ. δολαρίων. Το υπουργείο Οικονομίας αντικατέστησε τον ετήσιο προϋπολογισμό, καταρτίζοντας ένα τριετές οικονομικό σχέδιο για την περίοδο 2008-2010 με στόχο να σταθεροποιήσει και να εκλογικεύσει τα δημοσιονομικά με βαρύτητα στις δαπάνες.
Στόχος είναι να επενδύονται τα χρήματα που εισρέουν στον κρατικό προϋπολογισμό με ορίζοντα τριετίας. Με τη βοήθεια της ευνοϊκής συγκυρίας της ανατίμησης των τιμών του πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων, όπως μέταλλα που αποτελούν βασικές εξαγωγές της Ρωσίας, θέλει να αυξήσει τους ρυθμούς ανάπτυξης στη μεταποίηση και τις υπηρεσίες. Εξάλλου, μόλις τώρα άρχισε να ανακάμπτει η ρωσική οικονομία από την κατάρρευση που είχε προηγηθεί.
Φυσικά, ο Πούτιν γνωρίζει ότι αυτή τη στιγμή έχει με το μέρος του την ανατίμηση των εμπορευμάτων και ότι αυτό δεν θα μπορέσει να στηρίξει το οικονομικό μοντέλο για τα επόμενα χρόνια. Μολονότι τη στιγμή αυτή ο στόχος είναι να παίξει η Ρωσία πρωταγωνιστικό ρόλο στην ενέργεια, η κυβέρνηση προετοιμάζει το έδαφος ώστε η οικονομία να στηριχθεί και στις εξαγωγές επεξεργασμένων προϊόντων με προστιθέμενη αξία, όπως η ξυλεία. Ταυτόχρονα, δίνεται μεγάλη έμφαση στην ανάπτυξη τομέων υψηλής τεχνολογίας, όπως είναι η νανοτεχνολογία. Για τον σκοπό αυτό γίνονται τεράστιες επενδύσεις σε τεχνολογικά πάρκα από τη μία άκρη της χώρας στην άλλη. Η κυβέρνηση χρηματοδοτεί τις επενδύσεις αυτές, αλλά ταυτόχρονα αναζητεί venture capitals και μέχρι στιγμής τα καταφέρνει.
Εμφαση, ακόμα, δίνεται στην ανάπτυξη των μεσαίων εισοδημάτων και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, αλλά η διαφθορά και η γραφειοκρατία αποτελούν ακόμη τροχοπέδη και η καταπολέμησή τους αποτελούν επιπλέον στοιχήματα για τον Πούτιν.
Το επόμενο στοίχημα για τον Πούτιν είναι η ενδυνάμωση του τραπεζικού συστήματος και η ανάπτυξη των μεταφορών. Ειδικά στο πρώτο απαιτείται μεγαλύτερη θωράκιση από θεσμική άποψη του τραπεζικού συστήματος. Ειδικοί αναλυτές αναφέρουν ότι το εξωτερικό χρέος έχει ξεπληρωθεί. Ομως, τα χρέη των επιχειρήσεων έχουν αυξηθεί κατακόρυφα και υπάρχει κίνδυνος τραπεζικής κρίσης από επισφαλή δάνεια. Και αυτό όταν η ρωσική κυβέρνηση προσπαθεί να προσελκύσει ξένες επενδύσεις.
Εξάλλου, το ίδιο ίσχυε και επί Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος επιθυμούσε τις ξένες επενδύσεις, αλλά οι επιχειρήσεις να παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο. Είκοσι χρόνια η εικόνα παραμένει σχεδόν η ίδια. Εδώ είναι ο τομέας που δεν έχει κάνει μεγάλα βήματα ακόμα η Ρωσία.
