Η οικονομική ανάπτυξη της Ρωσίας διαμορφώθηκε στα καλύτερα επίπεδα της τελευταίας εξαετίας, κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους, αγγίζοντας το 7,9% στο οποίο την οδήγησε κυρίως η ισχυρή δραστηριότητα στις κατασκευές, τη μεταποίηση και το εμπόριο. Το αποτέλεσμα είναι ιδιαιτέρως εντυπωσιακό αν αναλογιστεί κανείς πόσο μικρή ήταν η συνεισφορά του πετρελαίου και του φυσικού αερίου σε αυτήν την επίδοση. Παρότι, δε, η ανάπτυξη θεωρείται πως θα επιβραδυνθεί κατά το υπόλοιπο του έτους, η εύρωστη εγχώρια ζήτηση κρίνεται πως θα φροντίσει ώστε ο δείκτης για το 2007 να μη διαμορφωθεί πολύ χαμηλότερος από το περυσινό 6,7%.
Στις 14 Ιουνίου, η εθνική στατιστική υπηρεσία RosStat δημοσίευσε πλήρη στοιχεία για το ΑΕΠ του πρώτου τριμήνου. Βασικός παράγοντας που οδήγησε στο 7,9% υπήρξε η αύξηση κατά 23,2% της δραστηριότητας στις κατασκευές, κατά 11,8% στη μεταποίηση και κατά 9,1% στο εμπόριο. Μεγάλα κέρδη καταγράφηκαν επίσης στα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια (13,9%), στην αγορά χονδρικής και λιανικής (9,1%), στη χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση (9,9%) και στις μεταφορές και επικοινωνίες (7,9%). Την αντίστοιχη περυσινή περίοδο, η αύξηση του ΑΕΠ ήταν της τάξης του 5% και το τέταρτο τρίμηνο του 2006 διαμορφώθηκε στο 7,8%.
Οι εποχικοί παράγοντες εξηγούν εν μέρει τις πρόσφατες ισχυρές επιδόσεις, καθώς το πρώτο τρίμηνο του 2006 υπήρξε μακράν το χειρότερο του έτους. Ο ρωσικός χειμώνας του 2006-2007 υπήρξε ο θερμότερος από το 1879, όταν άρχισαν να τηρούνται τα σχετικά αρχεία. Αυτό ωφέλησε ιδιαίτερα τον κατασκευαστικό κλάδο.
Ιδιωτική κατανάλωση
Οι κινητήριοι μοχλοί για τις επιδόσεις αυτές είναι δύο. Αφενός, οι ισχυρές επενδύσεις, οι οποίες συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη. Εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικής Ανάπτυξης και Εμπορίου φέρουν τις πάγιες κεφαλαιακές επενδύσεις να πραγματοποίησαν άλμα 20,1% κατά τον Ιανουάριο-Μάρτιο έναντι της αντίστοιχης περσινής περιόδου, όταν είχαν αυξηθεί μόλις κατά 5,7%. Αφετέρου, η εκρηκτική αύξηση της κατανάλωσης των νοικοκυριών, της οποίας ο ρόλος υπήρξε σημαντικότερος από εκείνον των επενδύσεων στην ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης κατά 11,6% σε ετήσια βάση. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικής Ανάπτυξης, η αύξηση των πραγματικών διαθέσιμων εισοδημάτων κατά 13% συνέβαλε στην τόνωση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 12,7%, σε σχέση με πέρυσι, τον Ιανουάριο-Μάρτιο. Και η κατανάλωση απέφερε αύξηση 13,6% των λιανικών πωλήσεων και 7,9% της παροχής υπηρεσιών προς το κοινό. Η ισχυρή εγχώρια ζήτηση αντικατοπτρίζεται, άλλωστε, και στην ταχεία αύξηση των εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών. Οι τελευταίες αυξήθηκαν κατά 36,8% σε ετήσια βάση τον Ιανουάριο-Μάρτιο, ενώ αντίθετα οι εξαγωγές αυξήθηκαν μόλις κατά 5,3%, με τους εξαγωγούς ενέργειας να καταβάλλουν εντατικές προσπάθειες ενίσχυσης του όγκου παραγωγής τους.
Οι Ρώσοι δανείζονται
Η βελτίωση της πρόσβασης στα καταναλωτικά δάνεια βοηθά με τη σειρά της στην τόνωση της ζήτησης. Οι εγχώριες πιστώσεις αυξήθηκαν κατά 46,4% σε ετήσια βάση το 2006 και συνέχισαν την ανοδική πορεία τους και το πρώτο τρίμηνο του 2007. Η κεντρική τράπεζα κάνει λόγο για εκτίναξη κατά 53,7% της αξίας των πιστώσεων σε ρούβλια το 2006, με εκείνες σε ξένο νόμισμα να αυξάνονται με πιο ήπιους ρυθμούς, κατά 29,3%. Τα δάνεια προς ιδιώτες κατέγραψαν την ταχύτερη άνοδο, η οποία διαμορφώθηκε στο 75% το 2006, κινούμενη με υπερδιπλάσια ταχύτητα σε σχέση με το 38,6% που αυξήθηκαν οι εταιρικές πιστώσεις. Η ταχεία αύξηση του δανεισμού προς ιδιώτες αναμένεται να συνεχιστεί, ιδίως εφόσον η έμφαση που δίνει η κυβέρνηση στη στέγαση τονώνει τη σημερινή χαμηλή ζήτηση για στεγαστικά δάνεια.
Η ισχυρή εγχώρια ζήτηση αποδεικνύεται «δώρο Θεού» για πολυάριθμους κλάδους που σχετίζονται με τη μεταποίηση. Εκείνος των μηχανημάτων και του εξοπλισμού αύξησε την παραγωγή του κατά 26% σε ετήσια βάση, το πρώτο τρίμηνο του 2007, καθώς η ζήτηση υπήρξε ιδιαίτερα ισχυρή στην κατασκευή κατοικιών και την οδοποιία (συμπεριλαμβανομένης της περίπου κατά 70% αύξησης στην παραγωγή γαιοπροωθητήρων και γερανών τον Μάρτιο). Η αύξηση των επενδύσεων εξηγεί και αυτή σε μεγάλο βαθμό την τόνωση της παραγωγής ηλεκτρικών μηχανημάτων και εξοπλισμού, με τη ζήτηση για γραφειακό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό να εκτινάσσεται. Τον ρόλο που της αναλογεί παίζει και η καταναλωτική ζήτηση, όπως διαφαίνεται από την κατακόρυφη αύξηση της παραγωγής τηλεοπτικών συσκευών.
Υποτονική η ενέργεια
Εν μέσω αυτού του περιβάλλοντος ισχυρής ανάπτυξης, η βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου -επί σειρά ετών στυλοβάτης της ρωσικής οικονομίας- μοιάζει να παραπαίει. Η παραγωγή φυσικού αερίου αυξήθηκε μόλις κατά 0,3% σε ετήσια βάση το πρώτο τρίμηνο του 2007, με τους ανεξάρτητους να παρουσιάζουν ελάχιστα καλύτερες επιδόσεις από το κρατικό μονοπώλιο Gazprom. Η πετρελαϊκή παραγωγή αυξήθηκε κατά 4,2% την ίδια περίοδο, κυρίως χάρη στις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες. Προκαταρκτικά στοιχεία για την αύξηση της παραγωγής τον Απρίλιο δείχνουν επιστροφή σε ηπιότερους ρυθμούς ανάπτυξης, της τάξης του 1,8%, ή τουλάχιστον σε κάπως χαμηλότερους από το 2,6% που καταγράφηκε για το σύνολο του 2006.
Απουσία εντυπωσιακότερων επιδόσεων εκ μέρους του πετρελαίου και του φυσικού αερίου μπορεί άραγε αυτός ο ρυθμός αύξησης του ρωσικού ΑΕΠ να συντηρηθεί; Η κεκτημένη ταχύτητα πίσω από την ανάπτυξη των κατασκευών, της μεταποίησης και σειράς κλάδων που σχετίζονται με τις υπηρεσίες είναι σαφώς υποσχόμενη και η ισχυρή εγχώρια ζήτηση θα συνεχίσει να πυροδοτεί την οικονομία το 2007-2008. Ωστόσο, συγκριτικά, οι επιδόσεις δεν θα συνεχίσουν να είναι εξίσου θεαματικές για το υπόλοιπο του έτους: το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 7%, τα τρία τελευταία τρίμηνα του 2006, έναντι 5% το πρώτο. Επιπλέον, η εκρηκτική καταναλωτική ζήτηση θα συνεχίσει να πυροδοτεί δραστική αύξηση των εισαγωγών, κάτι που σημαίνει ότι οι καθαρές εμπορικές συναλλαγές θα επιδράσουν αρνητικά στην αύξηση του ΑΕΠ.
Βάσει όλων αυτών, η φετινή αύξηση του ΑΕΠ κατά πάσα πιθανότητα θα διαμορφωθεί εντός της επίσημης κυβερνητικής πρόβλεψης περί 6,5-7%. Ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη είναι απίθανο να επιτευχθεί ενόσω η αύξηση της ενεργειακής παραγωγής παραμένει υποτονική και οι ευρείας κλίμακας επενδυτικές ανάγκες της Ρωσίας ακόμα και σήμερα δεν καλύπτονται πλήρως. Σειρά προβλημάτων στο επιχειρηματικό περιβάλλον και η πραγματική ανατίμηση του ρουβλίου, που διαβρώνει την ανταγωνιστικότητα, αποτελούν επιπλέον εμπόδια στον δρόμο της ρωσικής οικονομίας. Παρ’ όλα αυτά, έστω και με δεδομένη τη σχεδόν στασιμότητα της παραγωγής υδρογονανθράκων, οι επιδόσεις της Ρωσίας παραμένουν εύρωστες και πάνω από τη μακροπρόθεσμη τάση.
