Η Λευκορωσία απέσπασε από τη Ρωσία ελαφρώς ευνοϊκότερους των αναμενομένων όρους σε ό,τι αφορά τις τιμές του φυσικού αερίου για το 2007, κάτι που δείχνει πως η Μόσχα προτίμησε να περιορίσει τον κίνδυνο ανατροπής του προέδρου Αλεξάντρ Λουκασένκο. Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία θα εξαγοράσει συμμετοχή 50% σε αγωγό φυσικού αερίου και ως το 2011 θα χρεώνει τη Λευκορωσία με «ευρωπαϊκή» τιμή για το φυσικό της αέριο. Αν δεν αντιστραφεί η τάση υπό τον επόμενο Ρώσο πρόεδρο, οι ημέρες του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου προς τις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ είναι μετρημένες. Και η Gazprom βρίσκεται όλο και πιο κοντά στον έλεγχο της υποδομής εξαγωγών αυτών των χωρών.
Συμφωνία
Αργά το βράδυ της 31ης Δεκεμβρίου, στελέχη του ρωσικού μονοπωλίου και η Λευκορωσία κατέληξαν σε πακέτο συμφωνίας για το φυσικό αέριο του 2007. Απουσία συμφωνίας, η Gazprom είχε απειλήσει να διακόψει την παροχή από την 1η Ιανουαρίου και η λευκορωσική πλευρά είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα εμποδίσει τον εφοδιασμό Πολωνίας, Λιθουανίας και βόρειας Γερμανίας μέσω του (ελεγχόμενου από τη Ρωσία) αγωγού Γιαμάλ-Ευρώπης και του δικτύου της Beltransgaz. Η Λευκορωσία ήταν η μόνη πρώην σοβιετική δημοκρατία που άφησε ανενόχλητη η Gazprom από τις κατακόρυφες αυξήσεις των τιμών το 2006. Ωστόσο, για το 2007 ο ρωσικός κολοσσός αναζήτησε δραστικά υψηλότερη τιμή: από 47 σε 200 δολάρια τα 1.000 κυβικά μέτρα ή 140 δολάρια αν η Λευκορωσία συμφωνούσε να πωλήσει στην Gazprom το ήμισυ της Βeltransgaz.
Λίγες ημέρες πριν από τη συμφωνία έγινε σαφές ότι η τελευταία θα περιελάμβανε την Βeltransgaz, προκειμένου οι τιμές του φυσικού αερίου να παραμείνουν για αρκετά χρόνια αρκετά χαμηλότερες των ευρωπαϊκών. Η Gazprom πρόσφερε 105 δολάρια τα 1.000 κυβικά μέτρα, τα 30 εκ των οποίων υπό τη μορφή κοινών μετοχών της Βeltransgaz. Εν τέλει η συμφωνία αφορά τιμή 100 δολαρίων τα 1.000 κυβικά μέτρα σε ρευστό, ενώ η Gazprom θα πληρώσει 2,5 δισ. δολάρια για το 50% της Beltransgaz. Προβλέπεται, δε, η πενταετής μετάβαση στις ευρωπαϊκές τιμές. Κατά την περίοδο αυτή, τα τέλη διέλευσης που πληρώνει η Gazprom στη Λευκορωσία θα διπλασιαστούν.
Διαφαίνεται άλλωστε συμβιβασμός και στο ζήτημα των πετρελαϊκών δασμών. Η Ρωσία είχε απειλήσει να επιβάλει δασμό 180 δολαρίων σε κάθε τόνο αργού που εξάγει στη Λευκορωσία, σπάζοντας έτσι ρύθμιση βάσει της οποίας τα λευκορωσικά διυλιστήρια αγοράζουν ρωσικό αργό σε τιμές χαμηλότερες της αγοράς και μεταπωλούν το επεξεργασμένο προϊόν στις δυτικοευρωπαϊκές αγορές στις ισχύουσες διεθνώς τιμές. Το 2005 η Λευκορωσία αποκόμισε με τη μέθοδο αυτή έσοδα σχεδόν 5 δισ. δολαρίων.
Φαίνεται πως η Gazprom -υπό τον βασικό μέτοχό της, το ρωσικό κράτος- έκανε εκχωρήσεις στη Λευκορωσία, προκειμένου το καθεστώς του κ. Λουκασένκο να μην καταρρεύσει. Σύμφωνα με τον Στανισλάβ Μπογκντάνκεβιτς, πρώην διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Λευκορωσίας, το 60% της βιομηχανίας της χώρας του είναι σήμερα είτε ζημιογόνο είτε οριακά κερδοφόρο. Αν οι τιμές του φυσικού αερίου έφθαναν τα 140 δολάρια, όπως είχε προτείνει η Gazprom, η λευκορωσική οικονομία θα κινδύνευε. Οι δημοσιονομικοί υπολογισμοί του κ. Λουκασένκο -που περιλαμβάνουν επιδοτήσεις για την αγορά φυσικού αερίου από νοικοκυριά- θα αναιρούνταν. Οικονομία και πληθωρισμός θα υπάρξουν και τώρα, με τον διπλασιασμό των τιμών, όμως στο επίπεδο αυτό ο κ. Λουκασένκο έχει περισσότερες δυνατότητες να διατηρήσει σταθερή τη χώρα του το 2007. Ωστόσο, καθώς στα σχέδια υπάρχει νέα μεγάλη αύξηση των τιμών για το ερχόμενο έτος, ο κ. Λουκασένκο έχει περιθώριο μόλις ενός έτους να αλλάξει την οικονομική πολιτική προκειμένου να αποτρέψει την καταστροφή το 2008.
Αγωγός Γιαμάλ-Ευρώπης
Σε σύγκριση με τις συμφωνίες που συνήφθησαν με άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, εκείνη με τη Λευκορωσία μοιάζει ευνοϊκή για τη χώρα αυτή. Ομως, σε συνδυασμό με τις υψηλότερες τιμές, η Gazprom αποκτά όλο και μεγαλύτερο έλεγχο της υποδομής εξαγωγών. Η ρωσική εταιρεία ήδη διαθέτει πλειοψηφικό μερίδιο στον αγωγό Γιαμάλ-Ευρώπης, ο οποίος μεταφέρει τα δυο τρίτα των εξαγωγών της στην Ευρώπη μέσω λευκορωσικού εδάφους. Η υπόλοιπη ποσότητα μεταφέρεται μέσω της Βeltransgaz, το 50% της οποίας θα βρεθεί συντομα υπό τον έλεγχο της Gazprom. Εν καιρώ, η Gazprom προφανώς θα ζητήσει πλειοψηφικό μερίδιο. Στην Αρμενία όλοι οι αγωγοί φυσικού αερίου -συμπεριλαμβανομένου ενός ημιτελούς που συνδέει με το Ιράν- ελέγχονται σήμερα κατά πλειοψηφία από την Gazprom. Το μεγαλύτερο κομμάτι του παζλ που λείπει στις συμφωνίες της Gazprom με την Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών είναι το σύστημα αγωγών της Ουκρανίας. Μένει να δούμε αν και η Ουκρανία θα ακολουθήσει το παράδειγμα της Λευκορωσίας και θα συναινέσει στον από κοινού έλεγχο ως αντάλλαγμα για μια κλιμακωτή, και όχι απότομη, μετάβαση στις ευρωπαϊκές τιμές.
