Πολύβουο μελίσσι θυμίζει το Διεθνές Αεροδρόμιο του Σερεμέτιεβο, καθώς οι πτήσεις προς τη ρωσική πρωτεύουσα προσγειώνονται γεμάτες αναλυτές, επενδυτές, στελέχη πολυεθνικών και investment bankers, που προσελκύονται από την εντυπωσιακή οικονομική επίδοση της Ρωσίας τα τελευταία δύο χρόνια. Με απόδοση, η οποία ήδη ξεπερνάει το 30% από τις αρχές του έτους και το 70% το 2005, το χρηματιστήριο της Μόσχας έχει αναχθεί σε πόλο έλξης νέων κεφαλαίων, από διεθνείς θεσμικούς επενδυτές κυρίως, ενώ σταδιακά και η ανερχόμενη μεσαία τάξη της Ρωσίας ανακτά την εμπιστοσύνη στο ρούβλι και στην εγχώρια αγορά. Την ίδια στιγμή και ενώ έχει πλέον καταλαγιάσει ο αρνητικός απόηχος από την υπόθεση της Γιούκος, οι ρωσικές εταιρείες αναζητούν, με επιτυχία, νέα κεφάλαια, εισάγοντας τις μετοχές τους σε ξένα χρηματιστήρια και ιδίως σε αυτό του Λονδίνου, όπου σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία προγραμματίζονται τουλάχιστον 25 νέες εισαγωγές μέσα στο 2006.
Εύπορη μεσαία τάξη
Τίποτα δεν θυμίζει πλέον στη Ρωσία την κρίση του 1998, όταν η κυβέρνηση κήρυξε πτώχευση στο εσωτερικό χρέος και υποτίμησε το ρούβλι. Καινούργια εισαγόμενα αυτοκίνητα πλημμυρίζουν τους δρόμους της Μόσχας, πλήθος τα πολυτελή καταστήματα των οίκων από το Μιλάνο, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη, τα εστιατόρια και μπαρ της μόδας είναι ασφυκτικά γεμάτα. Και δεν είναι πλέον αποκλειστικά το προνόμιο της οικονομικής ολιγαρχίας, η οποία στα πρώτα χρόνια μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος συγκέντρωσε όλο τον πλούτο της ρωσικής οικονομίας. Αντίθετα, τα τελευταία χρόνια αναδεικνύεται μία διαρκώς αυξανόμενη και εύπορη μεσαία τάξη στη Ρωσία, από ελεύθερους επαγγελματίες και στελέχη επιχειρήσεων. Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου μετά το 2001, αλλά και των τιμών του φυσικού αερίου και των μεταλλευμάτων, κύρια πηγή πλούτου της Ρωσίας, ανέστρεψε πλήρως τον οικονομικό μαρασμό, ο οποίος είχε ακολουθήσει την κρίση πριν από οκτώ χρόνια. Η Ρωσία είναι πλέον μία πραγματική οικονομική δύναμη. Αποπλήρωσε ήδη πριν από τα τέλη του 2005 το ένα τρίτο του χρέους προς τον Ομιλο των Παρισίων, την άτυπη οργάνωση των κρατικών πιστωτών προς μία χώρα, ενώ την περασμένη εβδομάδα ανακοίνωσε ότι θα αποπληρώσει και τα υπόλοιπα 12 δισ. δολάρια μέσα στο τρέχον έτος. Το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί κάτω από το 15% του ΑΕΠ, έναντι 23% στα τέλη του 2004, ενώ όλοι οι οργανισμοί πιστοληπτικής αξιολόγησης, όπως η Standard & Poor’s, η Moody’s και η Fitch έχουν αναβαθμίσει τη βαθμολόγηση της χώρας. Το τριακονταετές κρατικό ομόλογο της Ρωσίας σε δολάρια διαπραγματεύεται με απόδοση μόλις 106 μονάδες βάσης (1,06 ποσοστιαίες μονάδες) υψηλότερα από τα αντίστοιχα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, αναδεικνύοντας την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών στη ρωσική οικονομία, η οποία σημειώνει σταθερά ρυθμό ανάπτυξης υπερδιπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Το Σταθεροποιητικό Ταμείο, το οποίο συγκεντρώνει μέρος από τα έσοδα των εξαγωγών πετρελαίου, έχει ήδη ξεπεράσει τα 67 δισ. δολάρια και προβλέπεται να πλησιάσει τα 85 δισ. μέχρι το τέλος του έτους. Το πλεόνασμα του ισοζυγίου των τρεχουσών συναλλαγών ξεπέρασε στα τέλη του 2005 τα 85 δισ. δολάρια, ενώ την Τετάρτη ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Α. Ζούκοφ, προέβλεψε ότι ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης της ρωσικής οικονομίας θα ξεπεράσει το 7% μέχρι το 2020. Παράλληλα με την οικονομική άνθηση, η οποία σε μεγάλο βαθμό βασίζεται στην άνοδο της τιμής του πετρελαίου και των υπόλοιπων πρώτων υλών, ο πρόεδρος Πούτιν έχει επιτύχει την πολιτική σταθερότητα, ακόμα κι αν οι επικριτές του τον κατηγορούν για αυταρχικό και μη δημοκρατικό τρόπο διακυβέρνησης, με κύριο παράδειγμα την υπόθεση Γιούκος, η οποία και ανέδειξε την απεριόριστη δύναμη της κεντρικής εξουσίας και την έλλειψη στοιχειωδών αρχών εταιρικής διακυβέρνησης στη Ρωσία.
Επενδυτικό κλίμα
Η μακροοικονομική και πολιτική σταθερότητα της Ρωσίας τα τελευταία χρόνια έχει οδηγήσει στη βελτίωση του επενδυτικού κλίματος στη χώρα. Μόλις πριν από λίγες ημέρες, η αμερικανική εταιρεία συμβούλων, A. T. Kearny, δημοσιοποίησε τον δείκτη Εμπιστοσύνης Απευθείας Ξένων Επενδύσεων, όπου η Ρωσία καταλαμβάνει πλέον την έκτη θέση σε παγκόσμιο επίπεδο, μετά την Κίνα, τις ΗΠΑ, τη Μ. Βρετανία, την Ινδία και την Πολωνία. Το προηγούμενο έτος, η Ρωσία βρισκόταν στην ενδέκατη θέση. Η περισσότερο απτή απόδειξη όμως της βελτίωσης του επενδυτικού κλίματος είναι η πραγματικά εντυπωσιακή υπεραπόδοση της ρωσικής κεφαλαιαγοράς τα τελευταία δύο χρόνια. Το 2005, το ρωσικό χρηματιστήριο σημείωσε μία από τις υψηλότερες αποδόσεις στον κόσμο, ξεπερνώντας το 70% όσον αφορά τον χρηματιστηριακό δείκτη της MSCI, ή το 83% για τον επίσημο δείκτη RTS, ο οποίος περιλαμβάνει τις 50 μεγαλύτερες σε κεφαλαιοποίηση εταιρείες εισηγμένες στην αγορά της Μόσχας. Από τις αρχές του έτους, η απόδοση της ρωσικής αγοράς ξεπερνάει το 30%. Το μεγαλύτερο μέρος της κεφαλαιοποίησης του χρηματιστηρίου της Μόσχας, περίπου 70%, βρίσκεται στα χέρια ξένων θεσμικών επενδυτών και μόλις τους τελευταίους μήνες έχουν σταδιακά κάνει την εμφάνισή τους Ρώσοι μικροεπενδυτές, για τους οποίους οι συνέπειες της κρίσης του 1998 είναι ακόμα νωπές. Την ίδια στιγμή, οι ρωσικές εταιρείες έχουν κάνει δυναμική είσοδο στις ξένες κεφαλαιαγορές και το 2005 άντλησαν συνολικά περισσότερα από 5 δισ. δολάρια σε 7 νέες εισαγωγές στο χρηματιστήριο του Λονδίνου. Ακόμα και τα ποσά αυτά, όμως, ωχριούν μπροστά στην επικείμενη εισαγωγή του 49% της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας Ρόσνεφτ, στο χρηματιστήριο του Λονδίνου στους επόμενους μήνες, έναντι 20 δισ. δολαρίων.
Ανασυγκρότηση
Με ρυθμό ανάπτυξης διπλάσιο του διεθνούς μέσου όρου, μαζικές εισροές επενδυτικών κεφαλαίων, δημοσιονομικά πλεονάσματα και πολιτική σταθερότητα, η Ρωσία του 2006 είναι δραματικά διαφορετική σε σύγκριση με τη χώρα, η οποία κήρυξε πτώχευση μόλις οκτώ χρόνια νωρίτερα και πυροδότησε την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1998.
Η ανασυγκρότηση της ρωσικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια μέσω πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων, αλλά και τα πετρελαϊκά έσοδα, έχουν μεταφραστεί σε σημαντικές αποδόσεις, τόσο στην εγχώρια κεφαλαιαγορά, όσο και στα κρατικά ομόλογα σε σκληρό νόμισμα. Καθώς πλησιάζει το μέσον της δεύτερης προεδρικής θητείας του Βλαντιμίρ Πούτιν, ο δρόμος ο οποίος έχει καλυφθεί μέχρι τώρα στο επίπεδο των θεσμικών μεταρρυθμίσεων είναι εντυπωσιακός, ενώ παράλληλα, η εξυγίανση του πολιτικού περιβάλλοντος, ο περιορισμός της επιρροής των ολιγαρχών και η εκτόνωση του πολέμου στην Τσετσενία συντελούν στην προσέλκυση νέων πραγματικών επενδυτικών κεφαλαίων στη Ρωσία έπειτα από χρόνια αποχής. Η επικείμενη είσοδος στον Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου (WTO), πιθανότατα μέχρι το τέλος του έτους, εάν καμφθούν οι διαφωνίες με τις ΗΠΑ σχετικά με τη λειτουργία ξένων τραπεζών στο εσωτερικό της χώρας, αλλά κυρίως η πολιτική βούληση για εναρμόνιση των θεσμών και οικονομική σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Ενωση, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για σημαντική ενίσχυση του ρόλου και του βάρους της Ρωσίας στην παγκόσμια οικονομία και διατήρηση της ανοδικής δυναμικής της ρωσικής αγοράς.
