H Ρωσία και η Κίνα έχουν πολλά κοινά. Οι δύο τεράστιες χώρες μοιράζονται σύνορα μήκους 4.300 χιλιομέτρων και μια ιστορία απολυταρχικών καθεστώτων. Και οι δύο χώρες διανύουν φάση οικονομικής άνθησης. Αλλά ενώ η Ρωσία ευημερεί με την εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου χάρη στα τεράστια αποθέματα που διαθέτει, η Κίνα είναι ένας «λαίμαργος» εισαγωγέας. Στις 21 Μαρτίου, ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν, έδωσε άλλη μια ώθηση στην ταχεία ανάπτυξη των δύο οικονομιών για το μακροπρόθεσμο μέλλον, επωφελούμενος παράλληλα όσο το δυνατόν περισσότερο.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο Πεκίνο, ο κ. Πούτιν κατέληξε σε συμφωνία με τον Κινέζο ομόλογό του, Χου Ζιντάο, η οποία, ενδεχομένως, θα κορέσει τη μεγάλη δίψα της Κίνας για τις εισαγωγές ενέργειας. H Gazprom, ήτοι το κρατικό μονοπώλιο φυσικού αερίου της Ρωσίας, θα αναλάβει για την επόμενη πενταετία την κατασκευή αγωγών με αφετηρία τη Σιβηρία και προορισμό την Κίνα. Οι κρατικές πετρελαϊκές εταιρείες των δύο χωρών θα συνεργάζονται στο πλαίσιο κοινοπραξίας. Και, ίσως το πιο σημαντικό είναι πως η China National Petroleum Corporatioσυμφώνησε στην επένδυση 400 εκατομμυρίων δολαρίων για την κατασκευή πετρελαιαγωγού μεταξύ της ανατολικής Σιβηρίας και της Κίνας.
Η Κίνα δεν πρέπει να παινεύεται από τώρα, τουλάχιστον, για την τελευταία συμφωνία. Και αυτό γιατί ο κ. Πούτιν δεν έδωσε λεπτομέρειες για το εν λόγω έργο ή ένα χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση του πετρελαϊκού αγωγού, αν και ο υπουργός ενέργειας δήλωσε ότι οι εργασίες θα ξεκινήσουν εντός του τρέχοντος έτους. H Ρωσία εδώ και καιρό εξετάζει τη διαδρομή που πρέπει να ακολουθήσει ο αγωγός, ενώ η Κίνα και η Ιαπωνία επιθυμούν τη διεύλευση του αγωγού από τα δικά τους εδάφη. Ως συνήθως, τα τελικά σχέδια θα εξαρτηθούν από τα συμπεράσματα μιας «μελέτης εφικτότητας». H επίδραση στο περιβάλλον μιας τόσο μεγάλης επένδυσης μπορεί να είναι τεράστια. H εγγύτητα του αγωγού στην λίμνη Βαϊκάλη, που αποτελεί τη μεγαλύτερη έκταση πόσιμου νερού στον κόσμο και, παράλληλα, είναι λημέρι ενός σπάνιου είδους λεοπάρδαλης, προβληματίζει τους Ρώσους. Ωστόσο, μεγαλύτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στα συμφέροντα του ρωσικού κράτους.
Οι πιέσεις της Ιαπωνίας
Οι πιέσεις εκ μέρους της Ιαπωνίας και της Κίνας σ’ ό,τι αφορά τη διαδρομή του αγωγού έχουν παρελθόν. H Ιαπωνία επιθυμεί ο αγωγός να φθάνει στις ακτές της Θάλασσας της Ιαπωνίας, καθώς από εκεί μπορεί να ξεκινήσει με τάνκερ η διανομή του πετρελαίου στην υπόλοιπη Ιαπωνία και την Κίνα, όπως και στην Ασία και τις ΗΠΑ. H Ιαπωνία είναι έτοιμη να επενδύσει ένα αξιόλογο ποσό για την κατασκευή του αγωγού προκειμένου να είναι βέβαιη πως θα κλείσει τη συμφωνία. H εν λόγω διαδρομή, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν της Κίνας.
Ο κ. Πούτιν πρότεινε να κατασκευαστεί ο αγωγός κατά μήκος της ακτής, διευκολύνοντας την πρόσβαση της Κίνας στο πετρέλαιο της Ρωσίας. Αλλά η σιωπή που επικρατεί για τις λεπτομέρειες μπορεί να υπονοεί πως όλες οι επιλογές παραμένουν ανοικτές μέχρι να εξασφαλίσει η Ρωσία περισσότερους συμβιβασμούς. Είναι γνωστό ότι η Ρωσία αξιοποιεί τον πλούτο της σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο ως εργαλεία εξωτερικής πολιτικής. Ακόμα και η υπόσχεση ενός αγωγού είναι ένα χρήσιμο μέσο για την άσκηση επιρροής στις γειτονικές χώρες της Δύσης και της Ανατολής. H Ρωσία μπορεί να ελπίζει σ’ ένα ευνοϊκό αποτέλεσμα πάνω στις εδαφικές διεκδικήσεις με την Ιαπωνία για τις Κουρίλες Νήσους, μια σειρά νησιών που συνδέουν την Ιαπωνία με τη Ρωσία. Στην περίπτωση της Κίνας, μπορεί να στοιχηματίζει σε μια καλύτερη συνεργασία σ’ ότι αφορά την Κεντρική Ασία.
Η πρόσβαση της Ρωσίας στα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου αποδυναμώθηκε μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης. Παρά ταύτα μέσω του ρωσικού μονοπωλίου της Transneft, το οποίο κατέχει πολλούς αγωγούς στην περιοχή, εξακολουθεί να έχει πρόσβαση. Πέρυσι, όμως, μια κοινοπραξία με επικεφαλής την BP ανέλαβε την κατασκευή αγωγού που απλώνεται από το Μπακού στην Κασπία Θάλασσα, μέχρι το τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν. Οταν τεθεί σε λειτουργία, η Δύση θα αποκτήσει πρόσβαση στο φυσικό αέριο και το πετρέλαιο της περιοχής δίχως να εμπλέκεται στο σχέδιο η Ρωσία. Πέρυσι κατασκευάστηκε αγωγός μεταξύ του Καζακστάν και της Κίνας, ο οποίος μπορεί να επεκταθεί ακόμα και στα κοιτάσματα πετρελαίου της Κασπίας. Μέχρι τότε η μεγαλύτερη ποσότητα πετρελαίου του Καζακστάν διερχόταν από τη Ρωσία.
Η πολιτική του Πούτιν
Ο κ. Πούτιν έχει απαντήσει σ’ αυτές τις εξελίξεις μέσω της συσπείρωσης του εγχώριου πετρελαϊκού κλάδου και του φυσικού αερίου. Για παράδειγμα, η Gapzrom εξαγόρασε την Sibneft, ενώ, νωρίτερα, η Rosneft απέκτησε τον έλεγχο της βασικής μονάδας της Yukos. Αυτός ο αυστηρός έλεγχος των εξαγωγών ενέργειας της Ρωσίας δίνει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση να χαλιναγωγεί τις σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες. Στις αρχές του έτους «πάγωσε» την προμήθεια ενέργειας στην Ουκρανία, καθώς οι δύο χώρες είχαν εμπλακεί σε διαμάχη για την τιμή του φυσικού αερίου. Αν και, εντέλει, βρέθηκε μια λύση, δημιουργήθηκαν αμφιβολίες για την αξιοπιστία της χώρας ως προμηθευτή. Τουλάχιστον κατέστη σαφές πως -όπως ήδη γνωρίζουν η Κίνα και η Ιαπωνία- η προσφορά ενέργειας έχει πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις.
