Τέσσερις νέες οικονομικές υπερδυνάμεις προβάλλουν τη στιγμή αυτή και σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον θα αμφισβητήσουν την πρωτοκαθεδρία των χωρών-μελών του G7. Σε διάστημα μικρότερο των 50 ετών, η Κίνα, η Ρωσία, η Βραζιλία, η Ινδία, ίσως και η Νότιος Αφρική θα έχουν υπερσκελίσει το οικονομικό μέγεθος της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ιαπωνίας, ενώ πιθανότατα θα πλησιάζουν και τις ίδιες τις ΗΠΑ. Οσο και αν με τα σημερινά δεδομένα το σενάριο αυτό μοιάζει απίθανο, η μεταβλητότητα είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της διεθνούς οικονομίας. Μόλις 50 χρόνια νωρίτερα, αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι βασικότερες αναδυόμενες αγορές της εποχής ήταν η Γερμανία και η Ιαπωνία, οι οποίες τότε βρίσκονταν στη αρχή της διαδικασίας ανασυγκρότησης των οικονομιών τους, ενώ μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’70 η Κορέα ανήκε στις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Επιπλέον, μόνο κατά το διάστημα των τελευταίων δέκα ετών το βάρος της ίδιας της Κίνας στη διεθνή οικονομία έχει αυξηθεί δραματικά, όπως άλλωστε και της Ρωσίας.
Παρά το γεγονός ότι η παγκόσμια ιστορία βρίθει παραδειγμάτων τα οποία υποστηρίζουν τα παραπάνω, η μακροπρόθεσμη προβολή οικονομικών στοιχείων προκειμένου να σκιαγραφούν οι προβλέψεις για την ανάπτυξη της Κίνας, της Ρωσίας, της Βραζιλίας και της Ινδίας παρουσιάζει σημαντική αβεβαιότητα. Σε γενικές γραμμές, καθώς αναπτύσσονται οι αναδυόμενες αγορές έχουν τη δυνατότητα να επιτυγχάνουν υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, καθώς οι οικονομίες τους συγκλίνουν με τις αναπτυγμένες χώρες. Οι αναδυόμενες αγορές έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία η οποία αναπτύσσεται στις αναπτυγμένες χώρες, χωρίς να έχουν τις αντίστοιχες δαπάνες έρευνας και προσαρμογής, ενώ παράλληλα διαθέτουν άφθονο και φθηνό εργατικό δυναμικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Κίνα, η οποία παράγει στις αυτοματοποιημένες βιομηχανίες, οι οποίες έχουν εγκατασταθεί στις παράκτιες επαρχίες της, υψηλής τεχνολογίας προϊόντα, τα οποία εξάγει στις ανεπτυγμένες χώρες. Ενώ σε απόλυτο μέγεθος, η εργατική παραγωγικότητα είναι σαφώς χαμηλότερη στις αναδυόμενες αγορές, επιταχύνεται σημαντικά καθώς συγκλίνουν προς τις αναπτυγμένες οικονομίες. Ως αποτέλεσμα, καθώς αναπτύσσονται οι οικονομίες των αναδυόμενων αγορών και αυξάνεται η εργατική παραγωγικότητα, ανατιμώνται τα νομίσματά τους και το βιοτικό επίπεδο πλησιάζει αυτό των αναπτυγμένων χωρών.
Καθώς οι αναδυόμενες αγορές αναπτύσσονται, τα παραπάνω οφέλη μειώνονται σχετικά, ενώ ο ρυθμός ανάπτυξής τους πλησιάζει τον ρυθμό ανάπτυξης των αναπτυγμένων χωρών. Το ίδιο συνέβη άλλωστε και στη Γερμανία και την Ιαπωνία, όπου ο εντυπωσιακός ρυθμός ανάπτυξης της δεκαετίας του ’60 και του ’70 αποκλιμακώθηκε δραστικά στις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Για τον λόγο αυτόν, η απλή γραμμική προβολή του τρέχοντος ρυθμού ανάπτυξης είναι ουσιαστικά μία υπεραπλούστευση, η οποία, για παράδειγμα, όσον αφορά την Κίνα θα οδηγούσε στο σαφώς λανθασμένο συμπέρασμα ότι η κινεζική οικονομία, η οποία τρέχει με ρυθμό της τάξης του 8% φέτος, θα ήταν τρεις φορές μεγαλύτερη από την αμερικανική οικονομία το 2030 και είκοσι πέντε φορές μεγαλύτερη το 2050. Αντίθετα, σύμφωνα με το οικονομετρικό μοντέλο της GoldmaSachs και τις μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι προβλέψεις για τη μελλοντική οικονομική ανάπτυξη της Ρωσίας, της Κίνας, της Βραζιλίας και της Ινδίας βασίζονται στην αύξηση του εργατικού δυναμικού, στις επενδυτικές εισροές και στην τεχνολογική πρόοδο. Με αυτά τα δεδομένα, το συνολικό ΑΕΠ της Ρωσίας, της Κίνας, της Βραζιλίας και της Ινδίας θα ξεπεράσει το ΑΕΠ των επτά πλουσιότερων χωρών του G7 2040. Επιπλέον, οι τρεις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου το 2050 θα είναι η Κίνα, οι ΗΠΑ και η Ινδία, ενώ μόνο η Μ. Βρετανία και η Ιαπωνία θα έχουν παραμείνει μεταξύ των επτά πλουσιοτέρων χωρών σε πενήντα χρόνια από σήμερα.
Συγκεκριμένα, ο πραγματικός ρυθμός ανάπτυξης της Κίνας προβλέπεται να μειωθεί στο 5% το 2020 και κάτω από το 3,5% μετά το 2040, από περισσότερο από 8% φέτος. Με δεδομένες όμως τις σημαντικές επενδυτικές εισροές και το άφθονο εργατικό δυναμικό, η Κίνα θα γίνει η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου το 2041. Η Ινδία προβλέπεται ότι θα διατηρήσει τον υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης, καθώς ο πληθυσμός της θα συνεχίσει να αυξάνεται με αμείωτο ρυθμό. Οι αδυναμίες του εκπαιδευτικού συστήματος της Ινδίας, αλλά και η καθυστέρηση του θεσμικού εκσυγχρονισμού θα διατηρήσουν σε χαμηλό επίπεδο το κατά κεφαλή, ΑΕΠ. Η Ρωσία, αντίθετα από τις υπόλοιπες αναδυόμενες αγορές, παρουσιάζει το ίδιο δημογραφικό πρόβλημα με τις αναπτυγμένες χώρες, καθώς θα συρρικνώνεται το εργατικό δυναμικό της. Παρά το πρόβλημα αυτό όμως, η Ρωσία χάριν του υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης θα σημείωσει τη σημαντικότερη πραγματική σύγκλιση με τις αναπτυγμένες χώρες, ενώ το μέγεθος της οικονομίας της θα έχει ξεπεράσει την Ιταλία, τη Γαλλία, τη Μ. Βρετανία και τη Γερμανία μέχρι το 2028. Τέλος, η Βραζιλία προβλέπεται ότι θα σημειώσει μέσο ετήσιο ρυθμό πραγματικής ανάπτυξης της τάξης του 3,6%, ενώ η οικονομία της θα ξεπεράσει σε μέγεθος την Ιταλία, η Γαλλία, τη Μ. Βρετανία και τη Γερμανία μετά το 2036.
Σημαντικές προκλήσεις
Επιπλέον, είναι απαραίτητο το άνοιγμα της οικονομίας, τόσο όσον αφορά το εξωτερικό εμπόριο όσο και την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων. Οι προκλήσεις για τη Ρωσία, την Κίνα, τη Βραζιλία και την Ινδία είναι σημαντικές. Ηδη οι τρεις από αυτές τις χώρες (πλην της Βραζιλίας) σημειώνουν τον υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια. Ακόμα και εάν οι παραπάνω προβλέψεις επαληθευθούν μόνον εν μέρει, το μελλοντικό οικονομικό περιβάλλον θα είναι σημαντικά πιο διαφορετικό από το σημερινό. Η υψηλότερη οικονομική ανάπτυξη της Κίνας, της Ρωσίας, της Βραζιλίας και της Ινδίας θα συνοδεύεται από υψηλότερες επενδυτικές αποδόσεις και αυξημένη ζήτηση εισροής κεφαλαίων. Καθώς θα αυξάνεται το οικονομικό βάρος των τεσσάρων αυτών χωρών, αντίστοιχα θα αυξάνεται και το βάρος τους στα διεθνή επενδυτικά χαρτοφυλάκια. Παράλληλα, καθώς οι τρεις από τις τέσσερις πιθανές νέες οικονομικές υπερδυνάμεις βρίσκονται στην Ασία, διαμορφώνονται νέες γεωπολιτικές ισορροπίες, ενώ ο κεντρικός άξονας μετατοπίζεται από τον Ατλαντικό προς τον Ειρηνικό Ωκεανό.
