H επιχειρηματική ιστορία της Ρωσίας εισέρχεται σε μια θεαματική νέα εποχή. Αυτό, τουλάχιστον, διαφαίνεται από τη συμφωνία που έκλεισαν, προ ημερών, δυο από τους ισχυρότερους μεγιστάνες της χώρας αυτής: ο Ρομάν Αμπράμοβιτς συμφώνησε να πωλήσει το ήμισυ του 50% που ελέγχει στη Rusal, έναν από τους μεγαλύτερους ομίλους αλουμινίου του κόσμου, στον Ολεγκ Ντερίπασκα, αντί περίπου 2 δισ. δολαρίων (1,7 δισ. ευρώ). Δύο ημέρες αργότερα, ο κ. Αμπράμοβιτς ολοκλήρωσε την πώληση του πετρελαϊκού ομίλου του, Sibneft, στην ανταγωνιστική Υukos.
Οι συμφωνίες στις οποίες εμπλέκεται ο κ. Αμπράμοβιτς ενισχύουν την τάση που, ουσιαστικά, άρχισε φέτος. Ως αποτέλεσμα της εταιρικής ενοποίησης, των πολιτικών αλλαγών και της προσωπικής εξέλιξης της επιχειρηματικής ελίτ της χώρας, μια δεκαετία μετά την απόκτησή τους από πολιτικά ισχυρούς επιχειρηματικούς «ολιγάρχες», τα σημαντικότερα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας διατίθενται ξανά προς πώληση. Και για πρώτη φορά μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, κάποια από τα «πετράδια του ρωσικού στέμματος» γίνονται ξανά προσιτά στους ξένους επενδυτές…
Πρώτες συμφωνίες
Τον Ιανουάριο, η Sual, άλλος ένας μεγάλος ρωσικός όμιλος αλουμινίου, άνοιξε τον δρόμο με την πώληση μεριδίου 23% στη βρετανική Fleming Family και με τη συμφωνία να προσλάβει ξένο διευθύνοντα σύμβουλο. Ενα μήνα αργότερα, η BP ανακοίνωσε τη σύναψη κοινοπραξίας 6 δισ. δολαρίων με την TNK, η οποία της παρέχει μερίδιο 50% σε έναν από τους μεγαλύτερους πετρελαϊκούς ομίλους της χώρας. H μεγαλύτερη ρωσική πετρελαϊκή, YukosSibneft, συνομιλεί σήμερα με τις ChevronTexaco και ExxonMobil, αμφότερες εκ των οποίων εμφανίζονται να ενδιαφέρονται για την απόκτηση σημαντικού μεριδίου.
Την πρώτη δεκαετία μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, το πρόβλημα των επιχειρήσεων ήταν πώς θα αποκτήσουν τον έλεγχο αξιόλογων περιουσιακών στοιχείων. H ρωσική ηγεσία, αποφασισμένη να κάνει τη «μεγάλη στροφή» προς τον καπιταλισμό, έδρασε τάχιστα και με κάθε τίμημα, προκειμένου να προωθήσει τις πλουσιότερες εταιρείες της σε ιδιωτικά χέρια. Οι υποψήφιοι επέδειξαν προθυμία. Οι ολιγάρχες -οι σκληρότεροι, εξυπνότεροι και πλέον τυχεροί επιχειρηματίες της χώρας- χρησιμοποίησαν διασυνδέσεις και ικανότητες για να υφαρπάξουν τη «μερίδα του λέοντος» των φυσικών πόρων της Ρωσίας. Σε κάποιες εταιρείες, οι επικεφαλής της σοβιετικής εποχής, γνωστοί ως «κόκκινοι διευθυντές», κατόρθωσαν να μετατρέψουν τον ντε φάκτο έλεγχό τους σε πραγματική ιδιοκτησία, όπως συνέβη στην περίπτωση των πετρελαϊκών κολοσσών Lukoil και Surgutneftegaz.
Εκείνη την περίοδο, ήταν δύσκολο να είσαι ξένος επενδυτής στη Ρωσία. Καθώς οι ντόπιοι επενδυτές αγωνίζονταν να επιβάλουν την παρουσία τους σε πρώην κρατικά περιουσιακά στοιχεία, οι μεγάλες στρατηγικές συμφωνίες με τους ξένους συναντούσαν εμπόδια και οι δυτικοί μειοψηφικοί μέτοχοι εξοβελίζονταν από τη Ρωσία. H BP, π.χ., υπήρξε τόσο πρωτοπόρος όσο και θύμα όταν εξαγόρασε το 10% της πετρελαϊκής Sidanco, το 1997. Καθηλωμένη ανάμεσα σε ολιγάρχες, ανταγωνιστές μεταξύ τους, παρ’ ολίγον να απωλέσει ολόκληρη την επένδυσή της των 484 εκ. δολαρίων.
Παρότι κερδοσκοπικό χρήμα έφθανε στο ρωσικό χρηματιστήριο από το εξωτερικό καθ’ όλη τη δεκαετία του ’90, οι ξένες εταιρείες δίσταζαν να εξαγοράσουν στρατηγικά μερίδια. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις σπάνια υπερέβαιναν τα 4 δισ. δολάρια ετησίως – σε κατά κεφαλήν βάση, πολύ χαμηλότερες από τα επίπεδα που προσέλκυαν ανατολικοευρωπαϊκές χώρες όπως η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Τσεχία. Πέρυσι, η συνολική αξία συγχωνεύσεων και εξαγορών έφθανε μόλις τα 9,3 δισ. δολάρια.
Αντίθετα, τους πρώτους εννέα μήνες του τρέχοντος έτους, η Ρωσία ανέβηκε στην πέμπτη θέση στον κατάλογο των χωρών με τις περισσότερες συγχωνεύσεις και εξαγορές, προσελκύοντας συμφωνίες αξίας 35 δισ. δολαρίων. Οι υψηλές τιμές των εμπορευμάτων και η αντίληψη ότι η Ρωσία έχει αποκτήσει μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα συνέβαλαν στην ενίσχυση της πρόσφατης δραστηριότητας. Ομως, η Ρωσία «πωλείται» όχι μόνο γι’ αυτό, αλλά και γιατί πολλοί ντόπιοι επενδυτές κάλυψαν τους στόχους τους σε ό,τι αφορά τα περιουσιακά στοιχεία. Δεν χρειάζεται πια να εκδιώξουν τους ξένους, γιατί κέρδισαν την αρχική μάχη. Ως ιδιοκτήτες, οι Ρώσοι έχουν πλέον ισχυρά κίνητρα να προσελκύσουν τους ξένους και να μετατρέψουν τα κέρδη τους από τον μεγάλο αγώνα ιδιωτικοποιήσεων σε ρευστό.
Χώρο στους επαγγελματίες
Ο Ανατόλι Τσουμπάις, αρχιτέκτονας των ρωσικών ιδιωτικοποιήσεων και σήμερα επικεφαλής του μονοπωλίου ηλεκτρικής ενέργειας UES, υποστηρίζει πως «τα πρώτα 10 χρόνια ήταν περίοδος κατανομής των κερδών που απέμειναν από τη Σοβιετική Ενωση. Σήμερα, επιχειρείν σημαίνει αναγνώριση της ζήτησης και δημιουργία δομών που θα την ικανοποιούν». O Μιχαήλ Φρίντμαν, ολιγάρχης του οποίου ο όμιλος, Alfa, ήταν βασικός μέτοχος πίσω από την TNK, εκτιμά ότι «ως μάνατζερ, οι άνθρωποι της γενιάς μου είμαστε αποτελεσματικοί μόνο σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Δεν είμαστε επαγγελματίες. Υπάρχουν μόνο κάποιοι ελάχιστοι τομείς στους οποίους μπορούμε να δράσουμε. Για τα υπόλοιπα, πρέπει να αφήσουμε χώρο για τους επαγγελματίες».
Αλλος ένας λόγος για τον οποίο πολλοί Ρώσοι μεγιστάνες ωθούνται στην πώληση των εταιρειών τους, βέβαια, είναι πιο προσωπικός. O αγώνας ιδιωτικοποίησης του ρωσικού πλούτου την περασμένη δεκαετία ήταν άγριος και επικίνδυνος. Κάποιοι νικητές κουράστηκαν, άλλοι ένιωσαν «πλήξη» από τις καθημερινές προκλήσεις διαχείρισης μιας εταιρείας. Ολοι είναι αρκετά νέοι και πλούσιοι για να επιλέξουν κάτι άλλο…
