O Αντρέι Ιλαρίονοφ και ο Ανατόλι Τσουμπάις υπήρξαν κάποτε σύντροφοι. Σύμβουλος του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν ο πρώτος, και ο δεύτερος «αφεντικό» του Ενοποιημένου Ενεργειακού Συστήματος (UES), του μονοπωλίου ηλεκτρικής ενέργειας της Ρωσίας, «κάθεται ο ένας στον λαιμό του άλλου» εξ αιτίας της σχεδιαζόμενης απελευθέρωσης του κλάδου.
Το σχέδιο, το οποίο εκκολάφθηκε επί δυόμισι χρόνια, τώρα βρίσκεται καθηλωμένο στο ρωσικό Κοινοβούλιο, αποτελεί κλασικό κομμάτι κάθετης αποσύνθεσης, που διατηρεί μεν το πανεθνικό δίκτυο υπό κρατικό έλεγχο, διαχωρίζει δε την παραγωγή ηλεκτρισμού και διανομής σε μικρά τεμάχια, δημιουργώντας μια ανταγωνιστική αγορά στον κλάδο της ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι διενέξεις, μία εκ των οποίων έγινε εμφανής κατά τη διάρκεια συνεδρίου που διηξήχθη πρόσφατα στη Βοστώνη, έχουν σχέση με το πώς ο κ. Τσουμπάις προετοιμάζεται για την εφαρμογή του σχεδίου της απελευθέρωσης της ρωσικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Μειοψηφικοί μέτοχοι, κατά τον κ. Πούτιν, πούλησαν δολίως σε φθηνή τιμή περιουσιακά στοιχεία του Ενοποιημένου Ενεργειακού Συστήματος που είχαν προαγοράσει ώστε να εξασφαλίσουν το ίδιο μερίδιο στις εταιρείες της υπό αναδιάρθρωση επιχείρησης, παρά το διάταγμα του προέδρου Πούτιν πέρυσι, σύμφωνα με το οποίο η αποκέντρωση του μονοπωλίου ηλεκτρικής ενέργειας θα έπρεπε να γίνει «κατ’ αναλογία». Ομως, ύστερα από ορισμένες συμφωνίες που μας ανακαλούν στη μνήμη κατάλοιπα ιδιωτικοποιήσεων μέσω «δανειδοτήσεων έναντι αγοράς μετοχών» της δεκαετίας του 1990, των επανειλημμένων καθυστερήσεων του προγράμματος αναδιάρθρωσης του UES και της εξασθένησης της τιμής μετοχής του, ο κ. Τσουμπάις εξήγγειλε το πάγωμα των πωλήσεων περιουσιακών στοιχείων, τον περασμένο Σεπτέμβριο. Εν τω μεταξύ, το UES χρειάζεται να προσελκύσει ταχύτατα επενδυτές. Χωρίς αυτούς τα επόμενα χρόνια θα σημειωθούν σε ευρεία κλίμακα διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος. Ομως, ουδείς γνωρίζει την πραγματική κατάσταση του Ενοποιημένου Ενεργειακού Συστήματος, σύμφωνα με δηλώσεις του Αλεξάντερ Μπράνις, μέλους του διοικητικού συμβουλίου του UES. Την εποχή του σοβιετικού συστήματος κεντρικού σχεδιασμού, οι διευθυντές των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας «παραφούσκωναν» τις επενδυτικές τους ανάγκες. Οι Σοβιετικοί ήταν αναποτελεσματικοί: αναλογικά με την οικονομική της απόδοση, η Ρωσία χρησιμοποιεί τέσσερις φορές περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Τώρα που οι επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερη συναίσθηση για τις ενεργειακές τους ανάγκες, η ζήτηση για ηλεκτρικό ρεύμα αυξάνεται με βραδύ ρυθμό. Εως ότου απελευθερωθεί η αγορά του κλάδου, ουδείς γνωρίζει πώς θα διαμορφωθεί η ζήτηση. O κ. Ιλαρίονοφ πιστεύει ότι η αδυναμία του μεταρρυθμιστικού σχεδίου έγκειται στην επιθυμία του κ. Τσουμπάις να διατηρήσει το εθνικό δίκτυο υπό έλεγχο, πανίσχυρο όπλο σε ένα κράτος όπου οι αχανείς περιφέρειες τροφοδοτούνται μόνον από μία γραμμή εφοδιασμού. Από την πλευρά του, ο κ. Τσουμπάις απορρίπτει αυτές τις κατηγορίες και ισχυρίζεται ότι έχουν προσωπικά κίνητρα. Ελπίζει δε ότι το μεταρρυθμιστικό νομοσχέδιο για το ενεργειακό, το οποίο περιέχει 1.800 διατάξεις, θα περάσει και σε δεύτερη ανάγνωση στο ρωσικό Κοινοβούλιο, στις 18 του ερχόμενου Δεκεμβρίου.
